Jeroen Akkermans

Code 88, de geheimtaal van extreemrechts

21 oktober 2019 10:58

Het is prettig wonen in Duitsland. De Duitsers zijn over het algemeen tolerant, vriendelijk en betrouwbaar. Maar de ernst kan soms vermoeiend groot zijn. Vaak wordt de Tweede Wereldoorlog er in het gesprek of debat bijgehaald en in één adem door volgen de schaamte en excuses. Duitsland gaat gebukt onder het juk van het oorlogsverleden.  

"Duitsland heeft te kampen met duizenden jongeren die er trots op zijn om neonazi te zijn." 

Ook ik til er zwaar aan. Maar overdrijf ik wanneer ik mijn gasten aanraad om waakzaam te zijn op het platteland rond Berlijn? Ben ik de enige die schrikt van vijftig brullende neonazi's met honden op een verlaten perron? Komt de nazi-aanslag op een synagoge in Halle uit de lucht vallen?  Mijn antwoord is telkens: nee. Duitsland heeft te kampen met duizenden jongeren die er trots op zijn om neonazi's te zijn die het beruchte oorlogsverleden verheerlijken. Ze deinzen er niet voor terug om geweld te gebruiken tegen politici, journalisten, minderheden of toevallige voorbijgangers.  

De aantrekkingskracht van extreemrechts is niet nieuw. Het naoorlogse Duitsland heeft altijd met neonazi's op straat en in de politiek te maken gehad. Al jaren maak ik met enige regelmaat reportages over rechtsradicalen die door het land de straat op gaan om leuzen als 'Frei, Sozial und National' te scanderen. Ook in de politiek kennen extreemrechtse partijen een lange traditie. De National Demokratische Partei Deutschlands bijvoorbeeld dateert van 1964.

"Heil Hitler is verboden, maar 88 is volgens een rechter 'niet noodzakelijkerwijs' strafbaar." 

Hoe dat kan? Vrijheid van meningsuiting is een groot goed in Duitsland. Neonazi's tasten de grens van het toelaatbare af, alsof de vrijheid een puberaal spelletje is. Rond het voetbalveld in de lagere liga's stuit ik regelmatig op de geheimtaal van extreemrechts. Bij een wedstrijdje in Mahlsdorf, Oost-Berlijn, zie ik dat het hoogste jeugdteam een wisselspeler inbrengt met rugnummer 88. Het cijfer duidt op de codetaal van neonazi's. Dat zit zo: de 8 verwijst naar de achtste letter van het alfabet H. 88 = HH = Heil Hitler. Heil Hitler is verboden, maar 88 is volgens een rechter 'niet noodzakelijkerwijs' strafbaar. Burgers moeten zelf de grens aangeven. 

Enkele ouders halen na afloop verhaal, maar trainer en club bezweren dat er geen kwaad achter steekt. "88? Nooit van gehoord. Het gaat om een jeugdspeler! Iets zoeken achter zijn rugnummer? Zijn de klagers nu helemaal gek geworden?"

Toegegeven, een verbod van 88 op alle velden heeft ook weinig zin, want dan verzinnen de extremisten wel een andere code. '18' bijvoorbeeld verwijst naar de eerste letters van Adolf Hitler. Mag dat dan ook niet meer? De effectiviteit van de nazi-codetaal zit in de absurditeit. 

"De Hitlergroet van enkele Cottbusfans is niemand opgevallen."

Het voetbalveld is bij uitstek een platform om te intimideren. Daar weten ze alles van bij SV Babelsberg 03, een club in de marge, ten westen van Berlijn. Als Cottbus op bezoek komt, is het altijd bal. Dan scanderen de vermomde hooligans vanuit het uitvak: "Arbeit macht frei...Babelsberg 03." De verwijzing naar de nazispreuk rijmt. De voetbalbond legde beide clubs boetes op voor het afsteken van vuurwerk, maar gaf Babelsberg in eerste instantie tevens een boete van 7000 euro wegens het scanderen van de leus 'Nazivarkens oprotten." Over het antisemitisme van de Cottbus-gasten repte de bond met geen woord. Ook de Hitlergroet van enkele Cottbusfans was niemand opgevallen.

Foto's in de buurt van Cottbus Foto's in de buurt van Cottbus

Het antisemitisme sijpelt van het voetbalveld door naar de uithoeken. Cottbus is een stad vlak bij de Poolse grens. Tijdens een reportage over de controversiële bruinkoolindustrie sta ik aan de voet van het immense ontginningsterrein, ver van de bewoonde wereld. Hier verwacht niemand jodenhaat. Maar jawel hoor. "Juden SVB" en "88" zijn boodschappen voor de bezoekende fans van Sportverein Babelsberg 03. Alsof de supporters bij de uitwedstrijd langs de uitkijktoren over het maanlandschap gaan.

Foto's gemaakt in de buurt van Cottbus. Foto's gemaakt in de buurt van Cottbus.

Neonazi's voelen zich thuis bij derderangsclubs als Cottbus. Ze mengen zich als het even kan onder de fans, maar ook onder het personeel. Het uitvak van Cottbus heeft onder toezicht gestaan van twee officiële toezichthouders met op hun T-shirt een doodshoofd, naar het voorbeeld van het logo van de SS-divisie. Ook de bijbehorende tekst is stuitend: "Voor de veiligheid van het Duitse volk." De club heeft de toezichthouders ontslagen, maar pas na ophef in de media.

"Sinds de aanslag in Halle is voor veel Duitsers de maat vol."

Neonazi's kennen geen grenzen. Om de hoek van het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen bij Berlijn heeft de plaatselijke dorpsvereniging de gasten van Babelsberg onthaald met een smakeloos spandoek: "Gas Geben Sachsenhausen." Uitgerekend op de dag waarop Duitsland het einde van de Tweede Wereldoorlog herdenkt. Omdat de fans van Babelsberg de politie alarmeerden, werd het spandoek verwijderd. Het thuispubliek had er blijkbaar geen moeite mee.

Maar sinds de aanslag in Halle is voor veel Duitsers de maat vol. De regering heeft politiebewaking van Joodse instellingen bevolen. Overdreven kun je dat niet noemen. Volgens de officiële statistieken zijn 13.000 neonazi's bereid zijn om geweld te gebruiken.