Jeroen Akkermans

De moordenaars van Stan Storimans

11 augustus 2012 21:23

"Cameraman Stan Storimans is dood. Toen deze onheilstijding tot me doordrong was het enkele uren na de inslag van een Russische clusterbom op het centrale plein van Gori." Correspondent Jeroen Akkermans blogt over zijn herinneringen aan die dag.

Cameraman Stan Storimans is dood. Toen deze onheilstijding tot me doordrong was het enkele uren na de inslag van een Russische clusterbom op het centrale plein van Gori. Twaalf Georgische burgers hadden bij ons in de buurt gestaan. Ook dood. Het was 12 augustus 2008.

De bomaanslag vond plaats tijdens de 5-daagse oorlog tussen Georgië en Rusland in 2008. Stan en ik deden daar verslag voor RTL Nieuws. We maakten een reportage over de achtergebleven burgers in de Georgische stad. We filmden bij een groep gestrande mannen toen uit het niets duizenden kogeltjes van alle kanten door de lucht vlogen. Stan stierf, net als de meeste mannen in de groep. Ik werd geraakt in mijn benen en schouder en overleefde de aanslag.

Nabestaanden van twee mannen, Avtandil en Vaja, die bij ons op het plein stonden.
Nabestaanden van twee mannen, Avtandil en Vaja, die bij ons op het plein stonden.

Wie heeft dit op zijn geweten? De Nederlandse regering stelde een onderzoek in. Volgens het rapport bestaat er geen twijfel dat de Russen verantwoordelijk zijn voor de aanval (pdf). In 2009 keerde ik zelf terug naar de onheilsplek om mijn eigen onderzoek te doen voor een documentaire en kwam tot dezelfde conclusie. Rusland ontkent.

Een van de clusterbommen landde vlakbij ons. De krater is inmiddels met asfalt bedekt.
Een van de clusterbommen landde vlakbij ons. De krater is inmiddels met asfalt bedekt.

De clusterbom is afgeworpen door een joekel van een raket. Delen van deze raket zijn teruggevonden op de plaats van het delict en leiden elke onderzoeker naar de identiteit van de daders. Want alleen de Russische strijdkrachten beschikken over de Iskander, een raket van eigen makelij. De aanval is zelfs vastgelegd op veiligheidscamera’s.

Mozaïek van clusterbomgaten in de muren van gebouwen rondom het plein
Mozaïek van clusterbomgaten in de muren van gebouwen rondom het plein

De toenmalige Russische president Medvedev wees in 2009 tijdens een bezoek aan Nederland elke verantwoordelijkheid voor de fatale rakaanval in Gori af. Hij beloofde de Nederlandse regering een tegenonderzoek. Nooit meer iets van vernomen.

End of story!? Er bestaat geen recept hoe je zoiets verwerkt, maar er kan bij mij geen zwarte bladzijde omgeslagen worden zolang de moordende partij de beschuldigende vinger naar anderen wijst. Juist de rechten van burgers moeten beschermd worden waar soldaten tekeer gaan. Ook als het te laat is.

Doorzeefde ramen in gebouwen rondom het plein.
Doorzeefde ramen in gebouwen rondom het plein.

Was het wel moord? In oorlog is toch alles geoorloofd? Nou, we hebben internationaal een paar afspraken gemaakt. Volgens de Geneefse conventies mogen militairen niet ongestraft op burgerdoelen richten. Er was in de verste verte geen militair doel gediend met deze aanval. De 13 slachtoffers waren in een uitgestorven stad op en om het centrale plein, op dat moment op zo’n 25 kilometer afstand van het oorlogsfront.

Op en rondom het plein zijn de littekens van meerdere clusterbommen nog te zien.
Op en rondom het plein zijn de littekens van meerdere clusterbommen nog te zien.

Het Georgische leger was verslagen en negen uur vóór de raketaanval verliet de laatste soldaat Gori richting de hoofdstad Tblisi. De Russen beheersten het luchtruim. De raketaanval met clustermunitie vond plaats een half uurtje vóór het tekenen van het officiële vredesakkoord tussen Rusland en Georgië.

De Iskanderraket werd vanaf een raketinstallatie op meer dan 200 km afstand gelanceerd.
De Iskanderraket werd vanaf een raketinstallatie op meer dan 200 km afstand gelanceerd.

Het allernieuwste moordwapen à 1 miljoen dollar per stuk schiet je niet per ongeluk af. Daar is een bevel van hogerhand voor nodig. Er is met voorbedachte rade geschoten, waarbij het maken van slachtoffers van ondergeschikt belang is geweest. Het vermoedelijke hoofdmotief daarbij is oorlogservaring. Elk wapensysteem moet zich een keer aan het front bewijzen voor koper en verkoper, voor vriend en vijand. Vooral raketten moeten het hebben van een afschrikkingspotentieel, omdat ze elk moment afgeschoten kunnen worden en over zo’n enorme reikwijdte beschikken.

Een deel van de afgeschoten raket en de zilverkleurige houder van de clusterbommen.
Een deel van de afgeschoten raket en de zilverkleurige houder van de clusterbommen.

De Iskander is geslaagd voor zijn examen in Gori. Het Kremlin geeft hoog op van de accuratesse van het paradepaard van de nationale strijdkrachten. De militaire top liet tijdens de jaarlijkse 9-mei overwinningsparade 2009 over het Rode Plein schallen dat de SS-26 zich had 'bewezen'.

Een jaar later met cameraman Hans van der Klauw terug naar Gori voor een documentaire.
Een jaar later met cameraman Hans van der Klauw terug naar Gori voor een documentaire.

Dat zien anderen ook zo. De Polen nemen de dreiging zo serieus dat ze al meteen na de oorlog in 2008 zijn overgegaan tot de aanschaf van 10 Amerikaanse Patriotraketten. Drie maanden na de aanval in Gori dreigde Moskou voor de eerste keer Iskander SS-26 raketten in Kaliningrad te stationeren, aan de grens met Polen. Een nieuwe rakettenwedloop is het Russische antwoord op de Amerikaanse raketschildplannen in Europa. Inmiddels wordt de SS-26 aan de lopende band geproduceerd voor het Russische leger.

Ondanks schrijnende armoede boden nabestaanden van Vaja en Avtandil ons zoveel voedsel.
Ondanks schrijnende armoede boden nabestaanden van Vaja en Avtandil ons zoveel voedsel.

Er zijn 13 mensen vermoord. Er is een dader en een motief . We mogen het er niet bij laten zitten. Samen met Marjolein Storimans, mijn Israëlische collega Zadok Yehezkeli die bij de aanval door meer dan 30 kogels werd getroffen en met de nabestaanden van de meeste Georgische slachtoffers proberen we Rusland voor de dood van Stan en de Georgische burgers via het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg alsnog verantwoordelijk te stellen.

Israëlische collega Zadok Yehezkeli ging terug naar de Georgische artsen die zijn leven redden.
Israëlische collega Zadok Yehezkeli ging terug naar de Georgische artsen die zijn leven redden.

Een uitspraak laat jaren op zich wachten, maar we laten die klootzakken er toch niet mee wegkomen, Stan!? Stán!

Marechi Bestavashvili verloor haar man op het plein. Hij was op zoek naar benzine voor de auto.
Marechi Bestavashvili verloor haar man op het plein. Hij was op zoek naar benzine voor de auto.