Ga naar de inhoud
Pieter Klein

Is Geert Wilders een fascist?

Nu Geert Wilders en z'n PVV weer in de oppositiebankjes zijn neergedaald, en Anders Breivik is veroordeeld, leek de discussie over historische paralellen verstomd. Vergelijkingen van de Partij voor de Vrijheid met de NSB, fascisten, bruinhemden, Mussolini; de PVV als onze eigentijdse, Nederlandse variant op fascisme en onze eigen blonde Mozart als politieke Hauptmann.

Ik was blij dat we van die onzinnige, door oorlogsleed en terreur beladen discussie af waren, maar via een omweg was-ie opeens terug. PvdA-Kamerlid Frans Timmermans filosofeerde op een symposium over de democratie, en zei dat we nog wel iets van Duitsland kunnen leren. Daar wordt van partijen geëist dat zij de rechtsstaat - de Grondwet - onderschrijven, en dat burgers lid van partijen moeten kunnen zijn en er - anders dan bij de PVV - dus invloed op kunnen uitoefenen. 'Timmermans zinspeelt op verbod PVV', kopten een aantal regionale kranten.

GeenStijl wist er wel raad mee. Geert Wilders zelf ook. 'PVV-hater Timmermans wil PVV aan banden leggen. Totalitaire neigingen zijn hem dus niet vreemd. Foute man, mag nooit minister worden', twitterde Wilders.

"Hij is een populist, een nationalist, en wie wind zaait zal storm oogsten, maar is Wilders een fascist? Welnee"

Toevallig las ik dezer dagen in de nachtelijke uren: 'Is Wilders een fascist?'. De historicus Robin te Slaa - die eerder de geschiedenis van de NSB beschreef - deed wat velen verzuimden: onderzoeken of er inderdaad gegronde redenen zijn voor de omstreden vergelijkingen. CDA'ers, VVD'ers, PvdA'ers, Peter R. De Vries, Herman van Veen, Anil Ramdas - velen trokken de parallel met het fascisme en de NSB. Nog veel meer mensen suggereerden 'een verre familiegelijkenis'; een retorische truc - guilty by association.

Te Slaa maakt er overtuigend korte metten mee. Het fascisme was een utopistische ideologie, een derde weg voor communisme en kapitalisme, met een sterk leiderschapsbeginsel, racistisch, en gericht op omverwerping van de rechtsstaat, en verdelging, uitroeiing van alles en iedereen wat de realisering van de ideologie in de weg staat. Je kunt van alles over Wilders zeggen, maar op essentiële punten deugt de vergelijking niet. Sinds het fascisme gelijkgesteld is aan Het Kwaad al helemaal niet. Hij is een populist, een nationalist, en wie wind zaait zal storm oogsten, maar is Wilders een fascist? Welnee.

"Timmermans ontkende na alle commotie ten stelligste dat-ie een verbod op de PVV bepleit"

'Vrijspraak op alle beschuldigingen', kopte NRC Handelsblad in een recensie: 'Discussie gesloten'. Dus niet. Timmermans ontkende na alle commotie ten stelligste dat-ie een verbod op de PVV bepleit, dat hij helemaal niet heeft gezegd dat hij voorstander is van het Duitse systeem. En als dat hier wel zou gelden, dat Wilders vast het fatsoensexamen zou halen: "Ik denk dat Wilders aan de eisen van de wet zou voldoen." Slappe hap, van Timmermans: de PVV is geen democratische partij waar leden invloed hebben, en de PVV is voor wijziging van de Grondwet. En Timmermans zei wel dat in Duitsland 'een partij als de PVV niet zou zijn toegelaten'.

Niet dat we zo veel wijzer worden. Interessanter vond ik het citaat in het boek van Te Slaa van een collega politicus van Wilders, uit 2008. Ik was het al bijna vergeten: 'Mijnheer Wilders, u en ik worden betaald om problemen op te lossen. De Koran verbranden, schieten op Marokkaanse relschoppers, de grenzen voor moslims sluiten: dit zijn volstrekt onwerkbare oplossingen. U maakt de problemen alleen maar groter. U bent een relschopper. U bent een politieke pyromaan'.

Was getekend: Mark Rutte. Die zit nu -  vier jaar later en een gedoogcoalitie verder - in een prettige radiostilte te onderhandelen met Diederik - Links is een gevaar voor het land -  Samsom.

Het is van een macabere schoonheid.

pieter.klein@rtl.nl