Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

10 november 2015 17:42

Eritrea: een prettig, eng, zelfverzekerd en bang land

Wat gebeurt er toch allemaal in Eritrea? Dat vroeg RTL Nieuws-correspondent Koen de Regt zich af toen hij zag hoeveel vluchtelingen elke maand uit het land naar Europa komen. Als eerste Nederlandse tv-journalist in lange tijd kreeg hij toegang tot het land.

Als je wilt begrijpen waarom Eritrea is zoals het is, moet je beginnen in de bloedhete havenstad Messawa, zegt De Regt. In deze plek aan de Rode Zee lijkt het op sommige plekken alsof gisteren nog een oorlog is uitgevochten. Ruïnes van gebouwen, met kogelgaten nog duidelijk zichtbaar, staan overal stukje bij beetje te vergaan.

Toch was het 1990 toen er voor het laatst werd gevochten. De kapotte huizen hebben hetzelfde doel als de drie omhoog gerichte tanks die je aan het begin van de stad ziet: een monument voor de onafhankelijkheidsstrijd van Eritrea. Niemand mag vergeten dat er ruim 30 jaar gevochten is tegen aartsvijand en buurman Ethiopië. En niemand moet denken dat het nu veilig is: de oorlog kan elk moment opnieuw uitbreken, dus moet iedereen paraat staan.

Doet denken aan Calimero
"Grondgebied van Eritrea wordt op dit moment nog steeds bezet", zegt Yemane Ghebreab. Hij is de belangrijkste politiek adviseur van de president van Eritrea. "Wij worden nog steeds bedreigd door een veel groter buurland, dat ook nog eens gesteund wordt door de Verenigde Staten." Het doet denken aan Calimero, het tekenfilmfiguurtje dat zich altijd benadeeld voelde door iedereen die groter was dan hij.

Nu is de argwaan van Eritrea tegenover de internationale gemeenschap ook weer niet zo vreemd, als je naar het verleden kijkt, zegt De Regt. De hele geschiedenis zit vol met gebroken beloftes aan het land. De Italianen, Russen, Amerikanen en Ethiopiërs, allemaal hebben ze in de vorige eeuw het strategisch gelegen landje gebruikt voor hun eigen doeleinden. De 30-jarige oorlog maakte daar een eind aan. In 1991 werd Eritrea onafhankelijk. Het land begon hoopvol, maar na zeven jaar brak er alweer een korte oorlog uit met Ethiopië, waarbij het buurland een aantal gebieden bezette. Sindsdien hebben ze hier besloten, nog meer dan ooit tevoren: we moeten het zelf regelen, niemand helpt ons.

Dienstplicht, maar hoe lang?
Sinds de laatste oorlog kent het land een dienstplicht. Ieder kind gaat in het laatste jaar van de middelbare school naar het militaire trainingskamp in Sawa, in het westen van het land. Na die training moeten ze officieel nog anderhalf jaar taken verrichten voor het land. Dat kan betekenen dat ze op wacht moeten staan langs de grens bij Ethiopië, maar het kan ook betekenen dat ze leraar moeten worden in een dorpje op het platteland.

Officieel is de dienstplicht 18 maanden, maar vaak duurt het veel langer, zegt de Duitse Tanja Müller. Ze is hoogleraar internationale ontwikkeling en heeft jarenlang in Eritrea gewoond. "Het is onzeker hoe lang het duurt. Mensen weten niet of en wanneer ze worden ontslagen van de dienstplicht. Soms krijgen mensen te horen dat ze over zes maanden klaar zullen zijn, maar vervolgens horen ze na die zes maanden dat ze nóg een jaar moeten doen. Dus mensen weten nooit wanneer het eindpunt komt."


Tanja Müller

De mensen krijgen betaald voor de dienstplicht, maar het is een schijntje: rond de 500 nakfa per maand. Volgens de officiële wisselkoers is dat ruim 30 Amerikaanse dollar per maand. Maar in de praktijk is het maar iets meer dan een tientje. In een land waar een kilo tomaten ruim 50 nakfa kost, doe je met 500 nu eenmaal niet zoveel. De meeste mensen leven daarom van het geld dat familieleden in het buitenland naar hen overmaken.

Maximaal 18 maanden
De overheid zegt de dienstplicht te willen veranderen. Adviseur Ghebreab: "De nieuwe rekruten hebben te horen gekregen dat zij maximaal 18 maanden zullen dienen. Er zijn dus beleidswijzigingen die geïntroduceerd worden bij wijze van experiment." Maar hij geeft ook toe dat het beleid nog niet officieel is gepubliceerd in de enige krant van het land, dus het blijft allemaal net zo willekeurig als het eerst was.

Volgens Müller is de overheid wel degelijk bezig het beleid te veranderen. "We moeten er niet automatisch van uitgaan dat ze liegen. Ik denk dat ze proberen het terug te brengen tot 18 maanden. Maar het gaat nog wel een paar jaar duren voor iedereen onder die korte dienstplicht valt."

Volgens de overheid gaat het maar om een paar duizend mensen die op dit moment nog dienstplicht vervullen. Maar Westerse diplomatieke bronnen zeggen dat het eerder om enkele honderdduizenden gaat. Zij zien het aanpassen van de dienstplicht als een absolute noodzaak, om te komen tot een oplossing van het vluchtelingenprobleem. Mochten alle dienstplichtigen in één keer worden gedemobiliseerd, dan stelt dat het land weer voor andere problemen. Want er is geen geld om normale salarissen te betalen, door sancties van de VN en jarenlang economisch wanbeleid.

Martelen op grote schaal
Volgens een rapport van de VN wordt in Eritrea op grote schaal gemarteld. Enkele honderden, maar mogelijk zelfs duizenden mensen zouden worden vastgehouden in illegale gevangenissen verspreid over het hele land. Het rapport is opgesteld op basis van getuigenissen van Eritreeërs die het land zijn ontvlucht. De VN kreeg geen toestemming om in Eritrea onderzoek te doen.

Volgens diplomaten in Asmara moet het rapport met een flinke korrel zout worden genomen. Het zou te makkelijk de getuigenissen van mensen hebben overgenomen, zonder te controleren wanneer het allemaal heeft plaatsgevonden. Inmiddels zou de situatie verbeterd zijn, denkt ook Tanja Müller. "Ik twijfel aan de aantallen die de onderzoekscommissie van de VN noemt in het rapport. Ik heb tegelijk ook geen bewijs voor het tegendeel, natuurlijk. Maar de VN is wel heel stellig."


Yemane Ghebreab

Volgens de regering zijn de beschuldigingen van marteling en het opsluiten van mensen onzin. "Er zijn duizenden mensen die het niet eens zijn met het economisch beleid van onze regering", stelt adviseur Ghebreab. "Dat vertellen ze je ook openlijk, als je het ze vraagt op straat."

'Over politiek praten is gevaarlijk'
Maar dat laatste is niet waar. Niemand wil openlijk zijn kritiek uiten. Inwoners van Eritrea zijn erg bang om opgesloten te worden. Alleen anoniem en zonder camera willen ze vertellen hoe ze over de politiek denken, zegt De Regt. Een man zei hem: "We kunnen niet in opstand komen. Je weet niet wie je kunt vertrouwen en wie niet. Neem nou deze plek: we zijn ongeveer met zijn vijftigen. Maar misschien zitten er wel vijf informanten of agenten tussen." Een ander stelde: "Ik praat liever niet over politiek. Ik hou het bij mijn eigen zaak. Over politiek praten is gevaarlijk. Je kunt opgepakt worden als je iets verkeerds zegt."

Eén van de mensen die al ruim acht jaar vastzit vanwege zijn kritiek op de overheid, is Antonius, de patriarch van de christelijk-orthodoxe kerk in Eritrea. De kerkleider was het oneens met benoemingen door de overheid in zijn kerk. Sindsdien zit hij onder huisarrest in Asmara. De Regt kon hem heel even spreken. Het leek goed met hem te gaan, maar hij durfde niet te praten over wat hij vond van de overheid en over zijn huisarrest.

De ploeg van RTL Nieuws kreeg tijdens het bezoek geen toestemming om te filmen in de gevangenissen of militaire kampen van het land. Dus is het onmogelijk om onafhankelijk vast te stellen of er gemarteld wordt in Eritrea of niet. "Maar de angst van de mensen op straat is veelzeggend", vindt de correspondent.

Vluchtelingen
Het aantal mensen dat Eritrea inmiddels verlaten heeft, is enorm. Zeker als je bedenkt dat er maar zo'n 4,1 miljoen mensen in het land wonen, is 3000 vluchtelingen per maand heel veel. Volgens de regering zijn het allemaal economische vluchtelingen, die gebruikmaken van de 'green card' die de EU aan Eritrese vluchtelingen geeft.

Ook experts denken dat heel veel Eritreeërs die naar Europa komen, het voor een groot deel doen om economische redenen. Maar economie en politiek zijn natuurlijk altijd nauw verbonden. Het is immers de regering van Eritrea die geen private bouwbedrijven toestaat in het land en die de prachtige Rode Zeekust niet ontwikkelt tot een toeristenresort. Dat jongeren geen toekomst zien, is natuurlijk door het gebrek aan vrijheid en de onzekere dienstplicht, maar ook door het gebrek aan banen.


Kansen voor toerisme in Eritrea?

Experts zijn het er wel over eens dat het nu nog te onveilig is om Eritreeërs op grote schaal terug te sturen. Maar het gemak waarmee sommige landen de vluchtelingenstatus aan Eritreeërs geven, zou ook wel wat mogen veranderen. Ironisch genoeg houden de vluchtelingen, doordat ze geld naar hun familie sturen, het regime mede in stand, zegt De Regt. "Een man die ik in Asmara ontmoette, zei me: 'Er zou een hier uitbarsting moeten komen door het volk. Maar die komt er niet, omdat zoveel mensen het land verlaten.'"

Prachtig
De Regt: "Dat het verhaal van Eritrea tragisch was, dat wist ik al wel. Maar nadat ik er een dikke week geweest was, besefte ik nog beter dat het buitengewoon triest is wat er is gebeurd." Eritrea heeft volgens de correspondent alle kans om een geweldige toeristenbestemming te worden. En als er vrede komt met Ethiopië, kan de haven van Messawa uitgroeien tot dé hub van Oost-Afrika.

Eén van zijn Eritrese gesprekspartners zei het zo: "Ik ben heel erg verdrietig. Dit is niet wat ik verwacht had van Eritrea, 25 jaar geleden. Toen had ik hoop dat dit land zoals Singapore of Dubai zou kunnen worden. Maar die hoop is weg. Nu heb ik plannen om weg te gaan."

Meer op rtlnieuws.nl:
Weblog Koen de Regt: Tien dollar per maand en anders de bak in

 

Topnieuws