Ga naar de inhoud
Gelijke behandeling

Vrouwen IJsland staken voor gelijke betaling, Caroline doet mee: 'Bullshitbanen krijgen te veel geld'

Grote staking in IJsland. Beeld © Caroline Verdonk

IJsland beleeft vandaag de grootste staking in bijna vijftig jaar. Het gaat de betogers om gelijke behandeling én betaling van mannen en vrouwen. "Je kan er hier niet omheen", zegt Caroline Verdonk, die sinds vier jaar op het eiland woont. "Er worden tienduizenden betogers verwacht. Dat klinkt misschien niet zo veel, maar als je beseft dat er in heel IJsland maar 370.000 mensen wonen, is misschien wel 10 procent van alle inwoners op de been."

Vanwege de hier steeds warmer wordende zomers emigreerde Verdonk vier jaar geleden vanuit Utrecht naar Reykjavik, een stad met een vergelijkbaar aantal inwoners als Ede. Daar is ze werkzaam voor een reisbureau. Ook zij demonstreert vanmiddag in de IJslandse hoofdstad voor gelijkwaardigheid. "Want ook al staat IJsland al heel lang eerste in de equality index (waarin landen worden gerangschikt op gendergelijkheid, red.), er is nog geen 100 procent gelijkheid."

Land ontwricht

Op 24 oktober 1975, bijna vijftig jaar geleden dus, werd er om vergelijkbare reden gestaakt. Bij die beroemde kvennafrí ('vrouwenstaking') legde 90 procent van de vrouwen het werk voor één dag neer. Vrij kort daarna kreeg IJsland als eerste land ter wereld een democratisch gekozen vrouwelijk staatshoofd.

IJsland heeft wereldwijd een uitstekende reputatie als het aankomt op gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Sterker nog: nergens ter wereld hebben vrouwen het zo goed als in IJsland, zegt het World Economic Forum (WEF), waarover later meer.

Premier

En toch wordt er vandaag voor het eerst sinds 1975 op grote schaal gestaakt, ook door premier Katrín Jakobsdóttir. De staking zorgt voor ontwrichting, vooral binnen het onderwijs en de gezondheidszorg, sectoren die sterk van vrouwen afhankelijk zijn.

"IJsland wordt vaak gezien als een paradijs voor gelijkwaardigheid", zegt de organisator van de nationale staking tegen de New York Times. "Als we ons naar die reputatie willen gedragen, moeten we vooruit. Dan moeten we zo goed doen als we kunnen en niet stoppen totdat volledige gelijkwaardigheid is bereikt."

Bullshitbanen

Want de loonkloof is overal, maar nergens wordt die zo sterk gevoeld als door werknemers met laagbetaalde banen, werk dat vaak door vrouwen wordt gedaan, zegt Verdonk. "In coronatijd hebben we als samenleving waardering uitgesproken voor deze cruciale, maar laagbetaalde banen. Denk bijvoorbeeld aan schoonmakers. We vinden ze noodzakelijk, maar hoe komt het dan dat we juist die banen zo slecht waarderen? Ondertussen krijgen bullshitbanen, waar boeken over zijn volgeschreven, zoals veel managementfuncties, een hoger salaris. Dat is toch interessant?"

Het gaat de stakers niet alleen om gelijke betaling voor gelijk werk, zegt Verdonk. Het gaat ook over gelijke behandeling binnen en buiten de werkvloer, aandacht voor gender gerelateerd geweld én over gelijke verdeling van het denkwerk (letterlijk: 'mentale lasten') binnen huishoudens.

Gelijke betaling

IJsland werd in juli voor de veertiende keer op rij uitgeroepen tot best presterende land op het gebied van gendergelijkheid. Het land scoort zo hoog in de equality index van het WEF omdat het verschil tussen mannen en vrouwen voor ruim 90 procent gedicht is.

Vooral in de gezondheidszorg en het onderwijs zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen bijzonder klein, maar juist op het gebied van gelijke betaling valt er nog behoorlijke winst te maken, zo is de gedachte.

WEF-equality index

De top-10 is vooral gevuld met Europese landen, maar Nederland komt er bij lange na niet in voor. 

1. IJsland 91,2
2. Noorwegen 87,9
3. Finland 86,3
4. Nieuw-Zeeland 85,6
5. Zweden 81,5
6. Duitsland 81,5
7. Nicaragua 81,1
8. Namibië 80,2
9. Litouwen 80,0
10. België 79,6
27. Nederland 77,7

Bron: World Economic Forum 

Sinds 2018 zijn bedrijven met meer dan 25 werknemers in IJsland verplicht om hun salarishuis openbaar te maken, zodat inzichtelijk wordt of mannen en vrouwen voor hetzelfde werk daadwerkelijk evenveel betaald krijgen. Of Verdonk evenveel betaald krijgt als haar mannelijke collega's met vergelijkbaar werk, zegt ze niet zeker te weten. "Er is wel een wet die dat verplicht stelt, maar het is lastig om erachter te komen of dat ook daadwerkelijk gebeurt. Want wie controleert dat dan?"

Begin deze maand bleek uit onderzoek van de Neyenrode Universiteit dat de situatie in Nederland de afgelopen twee jaar verslechterd is. In die tijd is de loonkloof tussen mannen en vrouwen hier toegenomen. De doorsnee man in Nederland verdient 7,4 procent meer dan de doorsnee vrouw.

Bekijk ook: Waarom vrouwen nog altijd minder verdienen dan mannen

02:37
Vrouwen verdienen nog altijd minder geld dan mannen. Ook als zij precies hetzelfde werk doen. Dat wordt de loonkloof genoemd. In deze video leggen we uit hoe dat zit.