Ga naar de inhoud
Open source intelligence

Op zoek naar de waarheid: burgers speuren mee naar oorzaak explosie ziekenhuis

Beeld © EPA

Wat veroorzaakte de explosie bij het ziekenhuis in Gaza? En wie zit erachter? De strijdende partijen in het conflict geven elkaar de schuld en omdat onderzoekers het gebied niet in kunnen, blijft veel onduidelijk. Op basis van video's en foto's zijn het nu burgeronderzoekers die proberen te achterhalen wat er is gebeurd. En die komen tot verschillende bevindingen.

Bij de inslag bij het ziekenhuis in Gaza kwamen tientallen, mogelijk honderden mensen om het leven. Van de inslag en de nasleep verschenen beelden online.

Burgeronderzoekers gebruiken die beelden om zo feiten te kunnen achterhalen uit gebieden waar dat bijvoorbeeld met forensisch onderzoek ter plaatse niet mogelijk is. De burgeronderzoekers werken vaak op eigen initiatief. Hun methode wordt OSINT genoemd: open source intelligence.

Vaak zijn het individuen, die soms samenkomen bij een grote gebeurtenissen. Het bekendst is collectief Bellingcat. Maar bijvoorbeeld de 'Capitol Terrorists Exposers' wisten veel bestormers van het Capitool te traceren.

Hoe
Lees ook:
Hoe burgers de verdachte ontmaskerden achter antisemitische leus Anne Frank Huis

'Israël niet achter inslag'

Vooropgesteld: harde conclusies zijn nog niet te trekken. Maar op basis van het beschikbare materiaal lijkt het er volgens Foeke Postma, onderzoeker van het collectief Bellingcat, niet op dat Israël achter de inslag zit.

Postma heeft meerdere beelden geanalyseerd, waaronder deze van gisteravond. Dit zijn beelden die live op de zender Al-Jaazera te zien waren. 

Postma: ''Het is heel donker, maar je ziet hier hoe vanuit Gaza een raket wordt afgevuurd. Met deze lijkt iets mis te zijn in de lucht. En vervolgens zie je een explosie op de grond naast het ziekenhuis. Dat is voor ons de eerste aanwijzing.''

'Verband is niet zeker'

Ook onderzoeksjournalist Thomas van Linge heeft de beelden van gisteravond gezien, waarop zowel de raketten als de explosie te zien zijn. Maar voor hem zijn de beelden nog geen duidelijke aanwijzing.

Van Linge: ''Je ziet de raketten en de explosie, maar omdat het zo donker is, is niet met zekerheid te zeggen of deze twee verband hebben met elkaar. Het beeld toont niet aan dat de explosie van een van die opkomende raketten is.''

'Eerst staakt-het-vuren, dan onderzoek'

Er zijn meerdere partijen die onafhankelijk onderzoek zouden kunnen doen in de Gazastrook, vertelt Andre Nollkaemper, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam. ''Er is een speciale commissie van de Verenigde Naties die toestemming heeft om het gebied te betreden, maar ook het Rode Kruis of experts van het Internationaal Strafhof zouden toegang tot het gebied kunnen krijgen."

Die teams kunnen daar forensisch onderzoek en getuigenonderzoek gaan doen om de feiten vast te kunnen stellen, zegt Nollkaemper. "Maar de vraag is natuurlijk of het veilig voor hen is. Pas als de situatie veilig is, kunnen de onderzoekers het gebied betreden om hun werk te gaan doen."

Nu het dag is, is op de beelden meer te zien. Bijvoorbeeld over de inslag van de explosie. Van Linge: ''Je kijkt bijvoorbeeld naar de gebouwen die verder in het beeld te zien zijn. Zo kun je de precieze locatie vaststellen. Daarnaast is de tijd waarop de beelden worden verspreid een factor waardoor je de beelden kunt verifiëren."

Op basis van de beelden concludeert Van Linge dat de inslag van de explosie niet bij het ziekenhuis was, maar op de parkeergarage vóór het gebouw.

Als je daarbij kijkt naar de hoek van de inslag, zijn er volgens Van Linge twee scenario's mogelijk. ''Ik zie dat er iets recht van boven is neergekomen. Dat kan betekenen dat er óf een bom uit de lucht vanuit een vliegtuig is gedropt, óf dat het een Palestijnse raket is geweest die recht naar beneden is gestort.''

'Vliegtuigbom onwaarschijnlijk'

Waar Van Linge beide scenario's openhoudt, ziet Postma van Bellingcat dit beeld als zijn tweede aanwijzing dat de explosie niet door Israël is veroorzaakt.

Postma: ''Als je de beelden bekijkt van de impact die de aanslag heeft gehad op de grond, lijkt dit niet het gevolg van een vliegtuigbom. En als het geen vliegtuigbom was, lijkt het ook niet waarschijnlijk dat Israël hier achter zit.''

Biden:
Lees ook:
Biden: Egypte laat 'tot 20' vrachtwagens door naar Gaza

Volgens Postma zijn er dus aanwijzingen, maar harde conclusies over wie erachter de inslag zit, zijn er volgens beide onderzoekers nog niet te trekken. Postma: ''Als je dit met zekerheid wilt kunnen zeggen, moet er een team ter plaatse zijn dat op de grond alles kan uitpluizen. Bijvoorbeeld wat voor scherven er liggen. Maar nu is dat nog geen optie.''

'Raket kan uit koers zijn geraakt'

Volgens defensie-expert Patrick Bolder is het mogelijk dat de inslag door de Palestijnen zelf is veroorzaakt. 

"Het kan bijvoorbeeld zijn dat de raketmotor niet goed is ontbrand. Daardoor komt de raket niet genoeg op snelheid en kan die uit koers raken. Verder komen bij het afvuren van een raket zulke grote krachten vrij dat het lanceerstatief onder de raket in elkaar zakt, waardoor de raket heel ergens anders heen gaat dan de bedoeling was."