Ga naar de inhoud
Bondgenootschap versterken

Uniek: ruim 40 Europese leiders op mega-top in Praag – maar wat levert het op?

Een billboard dit voorjaar in Odessa met de tekst 'Oekraïne verdient het om in de EU te zitten'. Beeld © REX / Shutterstock

In Praag is vandaag de allereerste bijeenkomst van iets nieuws: de Europese Politieke Gemeenschap, de EPG. Regeringsleiders van 44 landen uit of rondom Europa zijn uitgenodigd in Tsjechië. Maar wat levert het op? En wat is de bedoeling? Politiek verslaggever Fons Lambie geeft antwoord op de belangrijkste vragen.

Wat is de Europese Politieke Gemeenschap?

Een nieuwe praatclub tussen Europese landen en hun buren, die ervoor moet zorgen dat Europese landen nauwer samen optrekken in de wereld. Over veiligheid of over energievoorziening. Het idee werd in maart gelanceerd door de Franse president Macron, vlak na de Russische inval in Oekraïne. Het leek eerst een zoethoudertje voor een aantal kandidaat-lidstaten van de Europese Unie die al jaren in de wachtkamer zitten. Ook leek het een fopspeen voor Oekraïne, dat graag kandidaat-lid wil worden, maar dat is inmiddels gebeurd. Nu is het vooral een gigantisch diplomatiek overleg, om een gesprek mogelijk te maken.

Waarom is dit zo belangrijk?

Europa zoekt nieuwe vrienden, bondgenootschappen in tijden van oorlog. De 27 lidstaten van de Europese Unie willen graag een beter contact met de buren. Vanwege de oorlog in Oekraïne en de steeds slechtere relatie met Rusland, maar ook om tegenwicht te bieden aan China. Critici vrezen de zoveelste praatclub, zonder concrete resultaten. 

Wie komen er allemaal?

Alle 27 Europese lidstaten, en daarnaast nog 17 landen. Sommige zijn bewust geen lid van de Europese Unie (Zwitserland, Noorwegen) of juist net vertrokken (Verenigd Koninkrijk). Er zijn landen die al jaren kandidaat-lid zijn (Turkije, Noord-Macedonië, Montenegro, Albanië, Servië) of juist pas net kandidaat-lid zijn (Moldavië en Oekraïne). Eigenlijk is elke buur van Europa uitgenodigd:

Volgens een topdiplomaat is het belangrijk dat de Britse premier Truss en de Turkse president Erdogan komen opdagen. De Britten ruziën al maanden met Brussel over de brexit-nasleep. De relatie met Turkije is ronduit beroerd. Ook de komst van Noorwegen is belangrijk, want dat land wordt steeds belangijker voor de energie in Europa.

Er komen ook een paar landen die onderling overhoop liggen. Tussen Griekenland en Turkije zijn vaak spanningen, tussen Azerbeidzjan en Armenië is het daadwerkelijk oorlog. Dat kan spanning opleveren, als de leiders van dat soort landen bij elkaar in een ruimte zijn.

Wat vindt Nederland?

Premier Rutte was naar eigen zeggen 'meteen enthousiast'. Hij heeft nauw contact met de Franse president Macron en wilde het idee wel uitwerken. Dat heeft hij samen met de premier van Albanië, Edi Rama, gedaan. Rutte en Rama publiceerden deze week een gezamenlijk artikel. "De EPG moet een werkruimte zijn waar we elkaar kunnen ontmoeten en zaken kunnen doen, of we nu lid zijn van de EU of niet", schrijven de twee. Rutte en Rama willen over energie, klimaat en handel overleggen. Het is volgens de twee leiders 'een cruciale kans' om 'gedeelde uitdagingen' aan te gaan.

Wat levert het op?

Er komt geen speciale Verklaring van Praag of een gezamenlijke conclusie. "The meeting is the message", aldus een diplomaat: het gaat om de bijeenkomst zelf. Tegelijkertijd is de Europese Unie druk bezig om nieuwe bondgenoten te zoeken. Met Noorwegen is veel overleg, want dat land is ontzettend belangrijk voor de levering van gas. Maar de EU doet ook zaken met minder frisse landen. Zo is er een grote energiedeal gesloten met Azerbeidzjan. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie stond breeduit te lachen in Bakoe, terwijl het land in oorlog met buurland Armenië is. Zo dwingt de energiecrisis en afkeer van Rusland tot nieuwe bondgenoten, waar Brussel voorheen niet gezien wilde worden.

En hoe gaat dit verder?

Het is niet de verwachting dat de EPG nu een soort Europese Unie-XL wordt. De hoop is dat de leiders van de 44 landen wat vaker kunnen afspreken. Wellicht over een half jaar of volgend jaar, aldus een topdiplomaat. Als dan meer contacten tussen de EU en buurlanden op gang komen, wordt dat gezien als winst in tijden van oorlog en onzekerheid.

EU-kandidaten
Lees ook:
EU-kandidaten Oekraïne en Moldavië zijn blij, maar zullen geduld moeten houden