Ga naar de inhoud
Referendum op zondag

Een grondwet geschreven door burgers? Chileens experiment dreigt te mislukken

Voor én tegenstanders van de nieuwe grondwet zijn in Chili massaal de straat opgegaan Beeld © AFP

Gratis onderwijs, een vrouwenquotum en speciale rechten voor de natuur. Het zijn voorstellen die stuk voor stuk in de grondwet van Chili kunnen komen. Een groep van 155 burgers kreeg ruim een jaar geleden de taak van het volk om een nieuwe grondwet te schrijven voor het land. Nu ze klaar zijn mag de rest van de bevolking erover stemmen. En die lijkt er nu niet zo enthousiast over te zijn.

Chili stemde in referendum tegen de grondwet

Zoals in dit artikel al werd aangekondigd, stemde Chili zondag tegen de grondwet. Zo'n 60 procent van de kiezers stemde tegen. Meer daarover lees je hier

'Een ongekende ervaring', zo noemt Alondra Carillo Vidal het afgelopen jaar. De 29-jarige psychologe was een van de 155 Chileense burgers die tijdens een stemming door het volk werd uitgekozen om een nieuwe grondwet te schrijven. 

Carillo Vidal: ''Ik zag dit echt als een kans. Met een nieuwe grondwet kunnen we namelijk alles bereiken waarvoor het Chileense volk zo lang heeft gestreden.''

Waarom een nieuwe grondwet? 

Het referendum van zondag is het voorlopige sluitstuk van een paar onrustige jaren in Chili. In 2019 braken er in het Zuid-Amerikaanse land massale protesten uit vanwege de enorme economische ongelijkheid in het land. De oorzaak daarvan lag volgens de betogers deels aan de oude grondwet van het land, die in de jaren 80 van de vorige eeuw door dictator Pinochet werd opgesteld. De meeste publieke zaken werden geprivatiseerd. Dat zorgde voor economische vooruitgang, maar ook voor een groeiende kloof tussen arm en rijk in het land. 

Om de onrust tegen te gaan, besloot de regering een referendum te houden over de vraag of er een nieuwe grondwet moest komen. Daarbij won het ja-kamp met overmacht. Tijdens een tweede stemming werden 155 burgers gekozen om de grondwet te schrijven. Zondag mag de bevolking stemmen of ze de grondwet-tekst, die zij hebben geschreven, accepteert of afwijst. 

Volgens Carillo Vidal is nieuwe grondwet dan ook bedoeld als een 'noodzakelijke reorganisatie van de macht in het land.' Met de grondwet die er nu ligt, kun je ook zeggen dat het roer in Chili volledig om zou gaan. 

In de mogelijke nieuwe grondwet staat namelijk dat het afgelopen moet zijn met de privatiseringsdrang van het land. Onderwijs moet door de staat worden aangeboden en op alle niveaus gratis zijn. Ook moet er een nationale zorgaanbieder komen, zodat zorg voor iedereen betaalbaar is. Het zijn initiatieven om de ongelijkheid in het land terug te dringen. 

Chili
Lees ook:
Chili is 'eindelijk wakker’: waarom is het crisis in het rijkste land van Zuid-Amerika?

Niet alleen op economisch vlak - ook tussen mannen en vrouwen moet er meer gelijkheid komen. Zo zou er in de grondwet een vrouwenquotum komen, waardoor bij publieke functies het personeel altijd voor minstens de helft uit vrouwen moet bestaan. Geweld tegen vrouwen wordt zwaarder bestraft en abortus wordt onder alle omstandigheden legaal. 

'Vernieuwend en toekomstbestendig'

Een ander belangrijk punt: het klimaat. Om klimaatverandering tegen te gaan en de natuur te beschermen, worden er speciale rechten voor de natuur opgenomen in de grondwet. Onder meer de mijnbouw moet worden ingeperkt om de natuur te beschermen. 

Carillo Vidal staat achter alle voorstellen. "Het is vernieuwend en geeft op alle punten ons de kans om de problemen nu én de problemen van de toekomst aan te pakken. Daarnaast ben ik vanuit feministisch perspectief trots dat de rechten van de vrouw sterk in de grondwet terugkomen.''

Veel tegenstand

Haar enthousiasme wordt alleen lang niet door iedereen gedeeld. Als meer dan 50 procent van de Chilenen zondag ja stemt, wordt de nieuwe grondwet aangenomen. Maar op basis van de laatste peilingen lijkt slechts zo'n 40 procent van de bevolking achter deze grondwetstekst te staan. 

Zo stemt Diego Arellano, student aan de Universidad Central de Chile, tegen deze nieuwe grondwet. Volgens hem is die onrealistisch. Arellano: ''De voorstellen schetsen vaak een ideaal beeld, maar in de praktijk denk ik dat ze in Chili nooit kunnen worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld bij het vrouwenquotum, is dat wel altijd haalbaar? 

Het is een van de belangrijkste argumenten die je hoort in het 'Rechazo'-kamp (vertaald: ik wijs af). Het klinkt allemaal mooi, maar hoe haalbaar is het allemaal? Met daarbij ook de belangrijke kanttekening: hoe gaan we het betalen? 

De voorstanders wijzen met name op de fundamentele veranderingen die de nieuwe grondwet in Chili teweeg kan gaan brengen. Zo ook Katalina Santana, studiegenoot van Arellano. 

Santana: ''Een grondwet is iets dat zich richt op de lange termijn, op een systeemverandering. Geld is daarbij nu niet de belangrijkste prioriteit, maar ik begrijp dat de plannen te financiëren zijn met het geld dat Chili uit belastingen van bedrijven zal binnenkrijgen.'' 

Toch is het niet het geld, maar de systeemverandering die volgens Santana centraal moet staan. ''We werken naar een systeem waarbij de armen en de rijken niet meer apart van elkaar gaan leven. Een systeem waarin mannen en vrouwen gelijk gerespecteerd worden. Ik keur die systeemverandering zeker goed.''

Dit
Lees ook:
Dit is de nieuwe president van Chili: 35-jarige met tattoos en zonder stropdas

Opnieuw beginnen? 

Toch lijken de voorstanders naast deze nieuwe grondwet te grijpen. Wat er dan gaat gebeuren, weet nog niemand. 

Volgens Carillo Vidal is haar werk van het afgelopen jaar dan in ieder geval niet voor niets geweest. "Het volk heeft al besloten dat er een nieuwe grondwet moet komen. Wat de uitslag ook is, die komt er ook. De inhoud van deze grondwet zal een onmisbaar element zijn voor de grondwet die uiteindelijk zal komen.''

Ook de president van het land, Gabriel Boric, stelt dat er sowieso een nieuwe grondwet in Chili komt. De jonge student Arellano stelt in dat geval een andere aanpak voor: ''We moeten de huidige grondwet als basis gebruiken en daarin dingen gaan aanpassen. Een hele nieuwe grondwet met een nieuwe ideologische grondslag is lastig te realiseren.''