Maandenlange bedreigingen

Na zelfmoord huisarts grijpt Oostenrijk in tegen online haat (ook Nederland in actie)

08 augustus 2022 17:08 Aangepast: 08 augustus 2022 17:19
Oostenrijkers herdenken huisarts Kellermayr, die zichzelf door bedreigingen van het leven beroofde. Beeld © Martin Juan

Oostenrijk wil online bedreigingen en - haat harder aanpakken. Aanleiding is de dood van huisarts Lisa-Maria Kellermayr. Zij maakte eind juli een einde aan haar leven, nadat ze maandenlang werd bedreigd door mensen die tegen coronamaatregelen en vaccinaties zijn. Overigens is het niet alleen aan overheden om online haat aan te pakken. Ook platforms kunnen zelf een heleboel doen.

De dood van Kellermayr heeft Oostenrijk geschokt. Dat online bedreigingen en haat tot zoiets hebben kunnen leiden, is niet alleen voor een groot deel van de inwoners onbegrijpelijk, maar ook voor de politiek. En dus vinden sommige ministers het tijd om in te grijpen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Onderzoek naar bedreigingen Oostenrijkse arts die zelfmoord pleegde

Vooroplopen de minister van Justitie – Alma Zadic – en de minister van Binnenlandse Zaken – Gerhard Karner. Ze willen het Openbaar Ministerie en de politie meer middelen geven om online haat te onderzoeken en de politie moet ook meer bevoegdheden krijgen om bedreigingen op te sporen. Daarnaast wil regeringspartij ÖVP, de partij van Karner, een speciale openbaar aanklager die zich focust op het aanpakken van online haat.

Niet serieus genomen door politie

Een aantal Oostenrijkers vraagt al langer naar hardere maatregelen. Mogelijk was huisarts Kellermayr één van hen. Zij had maandenlang het gevoel dat ze niet serieus werd genomen door onder andere de politie.

Huisarts aan rand afgrond door kostbare beveiligingsmaatregelen

De 36-jarige Lisa-Maria Kellermayr had een eigen huisartsenpraktijk in Seewalchen am Attersee. Ze was een bekend figuur dat zich regelmatig uitsprak voor vaccinaties en het nut van coronamaatregelen uitlegde. Maar dat werd haar door bepaalde groepen in de samenleving niet in dank afgenomen.

Door hen werd ze bedreigd, vaak via anonieme socialmedia-accounts. Ze zouden naar haar huisartsenpraktijk komen om gesprekken en behandelingen met patiënten te verstoren. En één iemand dreigde zelfs zich voor te doen als patiënt zodat hij Kellermayr binnen de praktijk kon aanvallen.

De huisarts meldde het bij de politie, maar raakte teleurgesteld toen die in haar ogen te weinig deed. Het zorgde ervoor dat ze op eigen houtje (en vooral op eigen kosten) bewaking regelde voor haar praktijk. Het zou 100.000 euro hebben gekost en de huisarts naar het randje van de financiële afgrond hebben gebracht.

Door aanhoudende bedreigingen sloot Kellermayr in juni haar praktijk. En een maand later werd ze er dood aangetroffen. Na de vondst van afscheidsbriefjes en autopsie op het lichaam is zelfdoding vast komen te staan.

Huisarts Lisa-Maria Kellermayr. Huisarts Lisa-Maria Kellermayr.

Heb jij vragen over zelfmoord?

Stichting 113 Zelfmoordpreventie: bel 113 of 0800-0113 (gratis), of anoniem via de chat op de website 113.nl 

24 uur per dag bereikbaar, 7 dagen per week

De maatregelen die Oostenrijk wil nemen, zijn nog niet allemaal even concreet. En dus vragen we Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, wat volgens hem de beste maatregelen zijn om het aantal haat- en bedreigingen via sociale media te verminderen. Tipje van de sluier: vooral platforms zelf kunnen wat doen, niet alleen de overheid.

Tweet na drie uur bevestigen

"Je ziet regelmatig dat mensen impulsief haatberichten sturen op sociale media", zegt Van Lange. "Eigenlijk zouden platforms zoals Twitter een procedure moeten inbouwen dat wanneer iemand haat verspreidt, diegene dat na drie uur moet bevestigen. Anders wordt het bericht niet geplaatst. Dat praat de haat niet goed, maar dan heeft iemand wel de tijd zijn of haar impuls te heroverwegen."

De tweede oplossing is er eentje waar weleens over gesproken wordt: "Zorgen dat anonieme accounts niet meer mogelijk zijn", zegt Van Lange. "Anonieme accounts zorgen er namelijk voor dat mensen dingen kunnen zeggen zonder enige reputatieschade. En wat ze zeggen kan wel voor veel schade zorgen bij burgemeesters, andere politici en in dit geval huisartsen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Twitter pakt Nederlandse 'corona-trollen' aan

"Mensen hebben de neiging om te kijken naar extreme, in het oog springende tweets. Dat zet toch een beetje de norm. Je ziet dat we normatief steeds meer afglijden naar haatdragende tweets. Anonieme accounts dragen daaraan bij."

Fronsende wenkbrauwen creëren

De derde oplossing gaat over verspreiders van haat feedback geven. "Als je vroeger iets in het openbaar zei dat haatdragend was, dan kreeg je meteen gefronste wenkbrauwen naar je toe. Dat is dan een direct negatief signaal. Dan denken mensen eerder: 'Wat ik zeg, klopt dat wel?' Op sociale media is dat niet het geval. Het zou fijn zijn als je binnen zeer korte tijd iemand door middel van smileys of andere berichten van feedback kan voorzien."

Dat dit maatregelen zijn die vooral door platforms zelf moeten worden genomen, betekent niet dat de overheid helemaal niets kan doen. Sterker nog, dat Oostenrijk maatregelen aankondigt, kan volgens Van Lange, door slachtoffers van haat en bedreiging wel als steun in de rug worden gezien. En: "Het is een signaal naar alle mensen die op sociale media zitten, dat haat en bedreiging niet acceptabel zijn."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Oostenrijk herdenkt corona-arts die na bedreigingen uit het leven stapte

Van Lange vraagt zich wel af of Nederland voldoende met het thema bezig is. We checken het bij Bart Schermer, hoogleraar privacy & cybercrime aan de Universiteit van Leiden. "Net zoals dat je iemand fysiek bedreigt, zijn ook bedreigingen via internet strafbaar. Het gaat dan om bedreigingen die het slachtoffer vrees aanjagen. De politie doet vooral onderzoek als je aangifte hebt gedaan, maar ze monitoren sociale media ook", zegt Schermer.

Doxing

Daarnaast is er een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd over 'doxing'. "Mensen die privégegevens van iemand op sociale media zetten, zijn dan mogelijk strafbaar. Deel je bijvoorbeeld iemands adres en diegene wordt iets aangedaan, dan word je niet vervolgd voor het geweldsdelict, maar wel voor het delen van de gegevens. Dat is doxing", zegt Schermer.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ongewenst verspreiden van privégegevens wordt strafbaar

En dan heb je nog Europese wetgeving: de Digital Services Act. Die stelt aanbieders van platformen, zoals Facebook en Twitter, aansprakelijk als ze niets doen aan bedreigingen. "Dat is het geval als een slachtoffer zegt dat een bepaalde post offline moet worden gehaald en dat vervolgens niet gebeurt. Wanneer de officier van justitie aangeeft dat een post offline moet en het platform doet niets, dan is het platform zelfs strafrechtelijk aansprakelijk."

Capaciteitsprobleem bij de politie

Maar het opsporen van online haat is geen gemakkelijke klus, zeker niet voor de politie. "De capaciteit is niet optimaal", zegt Schermer. "De politie heeft haar handen vol aan protesten en andere delicten. Daarom kan het helpen als bedrijven meer doen, mogelijk dus gestimuleerd doordat platforms aansprakelijk kunnen worden gesteld."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore