Strenge restricties

Oekraïne verbiedt Russische muziek en boeken – vooral symbolisch

20 juni 2022 17:01 Aangepast: 21 juni 2022 07:32
Oekraïense muzikanten in Odessa. Beeld © Zuma Press

Russische muziek en literatuur van de afgelopen dertig jaar mogen in Oekraïne niet meer in het openbaar worden vertoond. Wat betekent dit voor Russische artiesten en voor de Oekraïense lezer of luisteraar? We vroegen het drie deskundigen.

Beide wetten zijn aangenomen om de risico's van 'schadelijke propaganda' uit Rusland te minimaliseren. De eerste wet verbiedt het spelen van Russischtalige muziek in het openbaar, op televisie en op de radio. De andere wet verbiedt het drukken van boeken die zijn geschreven door Russische burgers, tenzij de auteurs ervoor kiezen hun Russische paspoort op te geven.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Odessa, kroonjuweel van Oekraïne, bereidt zich voor op zwartste scenario

Het verbod geldt alleen voor artiesten die na 1991 Russische staatsburgers zijn of waren. Kunstenaars kunnen vrijstelling van het verbod krijgen, als ze de Russische oorlog in Oekraïne hebben veroordeeld. 

Hiermee laat Oekraïne zien dat het verbod niet om de Russische taal, maar slechts om de Russische cultuur van na de Sovjet-Unie gaat. Dat onderscheid is van belang, stelt Otto Boele, hoofddocent Russische literatuur aan de Universiteit Leiden. "Ontzettend veel mensen in Oekraïne spreken namelijk Russisch." Toch komen de wetten op een moment gepast, zegt Judith Janssen, docent Russische literatuur. "Steeds meer Oekraïners proberen Oekraïens te spreken om hun steun aan hun land te betuigen. De steun zal dus groter zijn."

Sovjetzanger wel, rapper niet

Dit onderscheid in verbod betekent dat werken van sommige Russische artiesten wel en andere niet meer beluisterd of gelezen mogen worden. Zo mogen Oekraïners nog wel naar de ruim 600 liedjes van de populaire Sovjetzanger Vladimir Vysotsk luisteren. Hij overleed ruim tien jaar voor 1991. "En daar zal de oudere generatie blij mee zijn", vertelt Tobias Wals, historicusvertaler Oekraïens, maar de jongere generatie mag het nummer 'Welcome to St. Tropez' van de Russische rapper Timati niet meer in het openbaar draaien.

De boeken van bekende Russische auteurs Maxim Osipov en Dmitri Bykov zullen niet verboden worden, denkt Boele. Beiden uiten zich kritisch tegenover het Russische regime en zagen zichzelf genoodzaakt hun land dit jaar te verlaten. 

Symboliek 

Of de strenge restricties in de praktijk uitvoerbaar zijn, is maar de vraag. Zo mogen Oekraïners bepaalde Russischtalige muziek niet afspelen in de openbare ruimte. Thuis controleren zal dus niet gebeuren, aldus Boele. "En voor handhaving hebben ze in deze tijd überhaupt weinig mankracht. De wetten hebben dus vooral een symbolische waarde." Ook het controleren van het internet is een grote opgave. 

Dat het handhaven van wetten in Oekraïne niet altijd strak gehandhaafd wordt, maakte Wals gedurende zijn tweejarig verblijf in Kiev al mee. "Horecamedewerkers zijn verplicht je in het Russisch aan te spreken. Ik ken niemand die daar ooit een boete voor kreeg."

In lijn der verwachting

De twee wetten zijn de nieuwste stap in de lange weg die Oekraïne ook al voor de oorlog aflegde. De 'derussificatie' die vroeger 'decommunisering' werd genoemd is volgens het land noodzakelijk om de eigen identiteit te behouden. 

Alle drie de experts zien een patroon in de nieuwe wetten. Historicusvertaler Wals vindt het een harde maatregel, maar legt uit dat de beslissing niet verrassend is: "In Oekraïne is het idee dat het vijandschap naar Oekraïne weerspiegeld wordt in de Russische cultuur. Ze proberen al jaren om dit in te perken."

Ook hoofddocent Russisch Boele vindt het geen goede ontwikkeling, maar vindt dat de wetten niet 'dramatisch' zijn. "Niet zozeer de gehele  Russischtalige literatuur en muziek wordt verboden, maar alleen werk dat komt uit de Russische federatie van afgelopen dertig jaar." Dat onderscheid is van belang in een land waar naar schatting een derde van de Oekraïners thuis Russisch spreekt.

Schadelijke propaganda

Collega-docent Janssen ziet dat het minimaliseren van schadelijke propaganda een argument is dat al jaren wordt gehanteerd. Zo werd de Russische oorlogsfilm The White Guard in 2014 niet vertoond in de Oekraïense bioscopen. "Oekraïners kwamen in de film bijzonder slecht naar voren. Alle misdaad en het kwaad kwam van hen."

Van dit soort boekverfilmingen, bevuild met een propagandistische kijk, zijn er volgens Janssen vast veel meer. Gedurende haar Russische lessen probeert ze haar studenten daar op te attenderen.

De beslissing van het parlement komt tijdens een beslissende week waarin de Europese Unie zal stemmen over het kandidaat lidmaatschap van het land.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore