'Gedwongen deportatie'

Oekraïners delen verhalen over Russische filtratiekampen: 'Net een gevangenis'

18 juni 2022 13:38
Een man die gevlucht is uit Marioepol loopt naar een bus in Bezimenne. Beeld © AP

Ze worden gescreend, uitgekleed en gedeporteerd naar Rusland: honderdduizenden Oekraïners die de afgelopen maanden verbleven in zogenoemde filtratiekampen. Wat zich daar precies afspeelt is nog onduidelijk, maar steeds meer Oekraïners die de filtratie doorstaan komen met hun verhaal naar buiten.

Meer dan 900.000 Oekraïners zouden sinds het begin van de invasie naar Rusland zijn gebracht. Met die cijfers kwamen de Russische autoriteiten vorige maand. Om Rusland binnen te komen, moeten deze burgers eerst een gedwongen screening ondergaan.

Dit gebeurt in filtratiekampen: kampen die zijn opgericht in de door Rusland bezette gebieden, zoals Donetsk of de Krim, om de Oekraïners tijdelijk op te vangen. Inhoud van telefoons en uitingen op sociale media worden bekeken, lichamen worden onderzocht en vingerafdrukken worden afgenomen.

"Het is eigenlijk een politieke screening", zegt Rusland-correspondent Eva Hartog. "Rusland wil er zeker van zijn dat het geen vijandige Oekraïners binnensleept."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Waarom Oekraïne nog weken moet wachten op zwaar geschut uit het Westen

Steeds meer verhalen wijzen erop dat de filtratie onder gruwelijke omstandigheden gebeurt. 

Maksym, een 48-jarige staalarbeider, doet zijn verhaal bij de BBC. Hij ontvluchtte de door Rusland belegerde stad Marioepol en kwam terecht in een filtratiekamp in Bezimenne, een dorp 30 kilometer verderop.

Satellietbeelden van het kamp in Bezimenne (beelden kunnen niet onafhankelijk worden geverifieerd) Satellietbeelden van het kamp in Bezimenne (beelden kunnen niet onafhankelijk worden geverifieerd)

Maksym werd uitgekleed. Tijdens de filtratie werd gezocht naar tatoeages of verwondingen: tekenen die erop wijzen dat je hebt meegevochten met het Oekraïense leger of je ermee verbonden voelt. Maksym kreeg de vraag of hij een 'nazi'-sympathisant is, zoals de Russen de Oekraïners vaak noemen. 

"Ik zei: jullie zijn op Oekraïense bodem", vertelt Maksym. Als reactie werd hij geslagen met een geweer. Hij viel op de grond. "Ik leunde met mijn hoofd op de grond en hield mijn ribben vast. Ik kon niet opstaan", zei hij. "Ademen was erg pijnlijk."

Geen normaal toilet

Na de ondervraging werd hij gebracht naar 'een soort kooi' met andere mensen. Volgens Maksym was er geen water of voedsel en moest je plassen in een hoekje waar iedereen bij was. Na een paar uur was hij weer vrij. Maksym heeft er vier gebroken ribben aan overgehouden. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Mogelijke oorlogsmisdaden in Oekraïne, maar hoe bewijs je dat?

Maksym verbleef uren in het kamp, andere burgers wel weken. Hartog: "Er is geen checklist die ze afgaan. Uit de verhalen die naar buiten komen blijkt dat het proces nogal willekeurig is en niet gestroomlijnd."

Iedereen ziek

"Sommigen slapen op de grond, sommigen hebben meer geluk en slapen op stoelen" zegt Karina tegen CNN. "Er is geen mogelijkheid om je te wassen en er is geen normaal toilet. Iedereen was ziek omdat het te koud was om op de grond te slapen." Oleksandr beschrijft zijn tijd in een kamp 'als een gevangenis'. 

Op sociale media gaan beelden rond van de filtratiekampen. Het gaat om gymzalen, kelders of andere zalen, plekken die er niet voor zijn gemaakt om lange tijd veel mensen te houden. 

De mensen die in deze kampen belanden, hebben weinig keuze. "Voor veel mensen is het simpelweg: sterven in je eigen stad of vluchten via een corridor in een busje", zegt Eva Hartog. "Vaak wordt niet verteld waar het transport naartoe gaat. Veel burgers zouden er niet vrijwillig voor kiezen om naar Rusland te gaan. Ze worden onder druk gezet."

Zonder vangnet

En als ze eenmaal in Rusland zijn? Veel mensen belanden vlak over de grens met Oekraïne. "Maar er zijn ook verhalen van mensen die in uithoeken belanden. Zonder geld en zonder vangnet. In principe zijn ze dan vrij om uit Rusland te vertrekken. Maar dat weten veel mensen niet."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederland steunt kandidaat-lidmaatschap EU van Oekraïne: 'Verstandig'

Wat er gebeurt als je de filtratie niet doorkomt, is niet bekend. "Daar zijn geen verhalen over naar buiten gekomen. Die mensen verdwijnen. Het is vrij duidelijk dat ze in hechtenis worden gehouden en niet op vrije voeten zijn", zegt Hartog. 

Past in het plaatje

Rusland, dat met opzet vijandelijke burgers binnenhaalt: het klinkt onlogisch, maar het is allemaal onderdeel van het beeld dat Rusland wil uitdragen.

"Rusland heeft vanaf het begin geroepen dat het Oekraïne wil bevrijden. Beelden van grote groepen vrouwen en kinderen die worden 'gered', passen in dat plaatje. Oekraïners worden in de staatsmedia geframed als extremisten. Dat Rusland die mensen, vooral mannen, eruit wil pikken past dus helemaal binnen het verhaal dat in Rusland wordt verteld."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore