Krijgen Russisch paspoort

Rusland beschuldigd van deportatie: Oekraïners eindigen net boven Japan

30 maart 2022 18:10 Aangepast: 31 maart 2022 11:47
Marioepol, waarvandaan inwoners zouden worden gedeporteerd, is helemaal verwoest. Beeld © Anadolu Agency

Oekraïne zegt dat Rusland inwoners van Marioepol naar Russische gebieden deporteert. Door hen Russische paspoorten te geven, wordt handmatig een Russische minderheid gecreëerd als ze terugkeren. Blijven ze in Rusland? "Dan worden ze waarschijnlijk aan hun lot overgelaten."

Marioepol, de stad aan de Zwarte Zee, niet ver van Rusland, is al een tijd het epicentrum van de oorlog. De Russen hebben het gebied rond Marioepol bijna helemaal in handen, maar de stad zelf niet.

Marioepol, met in het rood de Russische opmars. Marioepol, met in het rood de Russische opmars.

Om de stad toch in handen te krijgen, bombarderen de Russen alles wat los en vast zit. Nog maar weinig staat overeind, zoals te zien is in deze video:

Er wordt al wekenlang gevochten in de Oekraïense stad Marioepol. De havenstad wordt constant gebombardeerd door de Russen en zwaar verdedigd door extreme Oekraïense militanten.

Hoewel de stad met de grond gelijk is gemaakt, is die dus nog steeds niet volledig in Russische handen. En nu hebben de Russen, volgens Oekraïne, een nieuw element aan de oorlog toegevoegd: het verplaatsen van de inwoners naar Russisch gebied. Zonder te vragen of ze dat ook echt willen. Deporteren dus.

Tijdelijk kamp

Naar schatting is het 140.000 mensen uit Marioepol gelukt de stad te ontvluchten. 170.000 zouden er nog zitten en 40.000 zouden volgens de Oekraïense vicepremier door de Russen zijn weggehaald. Richting Russisch gebied. Op satellietbeelden is te zien dat de Russen bij Bezimenne, zo’n 90 kilometer ten oosten van Marioepol, een tijdelijk kamp hebben ingericht waar ongeveer 5000 inwoners uit Marioepol zouden zijn ondergebracht.

Volgens het internationaal humanitair recht mag dit niet. Dat zegt dat het een schending van de mensenrechten is als een land burgers van een ander land naar zijn eigen grondgebied deporteert.

Weggaan of gebombardeerd worden

Een vluchteling uit Marioepol, ook vrijwilliger voor het Rode Kruis, zegt tegen de BBC: "Ik was samen met anderen in een bunker aan het schuilen. De Russen vertelden dat we eruit moesten, voor onze veiligheid. Anders zouden ze hem binnen de kortste keren bombarderen."

Het is een tactiek die de Russen vaker lijken te gebruiken. Schuilende mensen opdragen weg te gaan, omdat de plek waar ze zitten anders wordt aangevallen. Maar de enige route voert naar Rusland.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Trekken de Russen zich terug uit Kiev? Het wantrouwen is groot

De vluchteling vervolgt: "We moesten vier kilometer lopen en toen werden we verder naar het oosten gebracht. Richting Donetsk, gebied dat onder controle staat van de Russen. Eenmaal daar mocht je kiezen om in Donetsk te blijven of verder naar Rusland te worden vervoerd."

Want ook dat zou een hoop mensen zijn overkomen: een verplaatsing naar Rusland. Volgens verschillende verklaringen wordt de inwoners van Marioepol beloofd dat ze naar Rostov gaan. Dat ligt vlak over de grens in Rusland.

Net boven Japan

Maar eenmaal in Rusland zou blijken dat dat helemaal niet zeker is. Ze worden soms veel verder Rusland in gebracht. Bijvoorbeeld naar de regio's Yaroslavl en Ryazan, niet ver van Moskou. Soms gaat de reis, of eigenlijk dus de deportatie, helemaal naar Sakhalin. Dat ligt in het verre oosten, boven Japan.

Al die verschillende Russische regio's: veel mensen uit Marioepol hebben geen idee wat ze te wachten staat en waar ze naartoe worden gestuurd. "Een ouder echtpaar dacht tijdelijk naar Rostov te worden gebracht, om daarna weer terug te kunnen keren naar Marioepol", zegt de vluchteling tegen de BBC. "Maar in plaats daarvan werden ze voor twee weken naar Samara gebracht." Wat er daarna gebeurt, is onduidelijk.

'Mensen onder de duim houden'

Waarom zou Rusland mensen deporteren? "Om controle te krijgen over een gebied", zegt bijzonder hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga. "Het is bedoeld om bevolkingsgroepen onder de duim te krijgen. Je haalt mensen weg uit hun normale omgeving, verplaatst ze naar andere gebieden, waardoor ze geen weerstand meer bieden. Die mensen krijgen een nieuw bestaan en een Russisch paspoort. Dan heb je geen last meer van ze."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Britse inlichtingendienst: moraal Russische soldaten is laag

Hans van Koningsbrugge, hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland, vertelt meer over die paspoorten. "In Donetsk en Loehansk, de voornamelijk pro-Russische gebieden in het oosten van Oekraïne, kregen inwoners Russische paspoorten. Daarmee creëer je een Russische minderheid. Als die mensen nu naar Rusland worden gehaald en later, met hun Russische paspoorten, terugkeren naar Oekraïne, dan kan Poetin zeggen: kijk, er is daar een Russische minderheid."

Maar het is natuurlijk niet zo dat iedere inwoner van Marioepol daar zomaar aan meewerkt. "Als je stad aan flarden is geschoten door de Russen, dan wil je niets meer met Rusland te maken hebben", zegt Van Koningsbrugge. "Ik vraag me af wat er gebeurt met mensen die zeggen dat ze Oekraïner willen blijven."

Misrekening Poetin

Frans Osinga: "De mensen in Marioepol worden niet vrijwillig gedeporteerd. Poetin had gehoopt dat de bevolking Russisch gezind zou zijn, maar dat is een misrekening. Sommigen zeggen ook wel: Poetin slaagt in de de-russificatie van Rusland. Daarentegen is het Zelenski gelukt Oekraïne te verenigen. Poetin had dat niet voor ogen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zo beschermt Poetin zichzelf tegen vergiftiging, ziekte en mogelijke coups

Toch denkt Rusland anders over hoe vrijwillig het allemaal is. Correspondent Eva Hartog: "Volgens Oekraïne gebruikt Rusland de mensen in Marioepol als pressiemiddel. Maar Rusland zegt dat deze mensen vrijwillig richting het oosten zijn gevlucht en dat het hun juist humanitaire hulp biedt. Door medische steun bijvoorbeeld en andere ondersteuning, zoals mobiele telefoons."

Aan hun lot overgelaten

En de toekomst? "Als we kijken naar het verleden en naar de vluchtelingen die het conflict in Oost-Oekraïne in 2014 ontvluchtten en in Rusland eindigden, vaak in afgelegen en dunbevolkte gebieden, dan lieten de Russische autoriteiten die mensen voor een groot deel aan hun lot over", zegt Hartog. "Het politieke doel staat centraal, niet het lot van individuele mensen."

Bekijk ook: De doden van Marioepol worden in massagraf begraven

In Marioepol worden Oekraïense doden in een massagraf gelegd. Gemeentewerkers hebben er speciaal een greppel van 25 meter voor gegraven. De stad wordt al tien dagen omsingeld en bestookt met bombardementen door het Russische leger.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore