Oekraïne vol kernreactoren

Grote zorgen om personeel Tsjernobyl: 'Centrale moet blijven draaien'

09 maart 2022 21:29 Aangepast: 10 maart 2022 03:33
Russische militairen houden de wacht bij de kerncentrale in Tsjernobyl. Beeld © EPA/Defensie Rusland

Een grote groep medewerkers van de Oekraïense kerncentrale bij Tsjernobyl wordt al bijna twee weken vastgehouden op het werk door Russische militairen. Atoomagentschap IAEA maakt zich 'grote zorgen' over de nucleaire veiligheid in Oekraïne, dat verspreid over het land vijftien kernreactoren telt.

Het Russische leger veroverde na hevige gevechten de permanent gesloten kerncentrale in Tsjernobyl op 24 februari, de eerste dag van de invasie. Sindsdien wordt een groep van 210 technici en bewakers ter plaatse aan het werk gehouden. Volgens de laatste berichtgeving vanaf Oekraïense kant zou vandaag de stroomvoorziening naar de kerncentrale zijn uitgevallen en zijn daarom noodgeneratoren ingeschakeld.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Unicef: meer dan miljoen kinderen zijn Oekraïne ontvlucht

Rust, eten en drinken

“Ik maak me grote zorgen over de moeilijke en stressvolle situatie waarmee het personeel van de kerncentrale van Tsjernobyl wordt geconfronteerd", waarschuwde Rafael Grossi, topman van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) gisteren in een verklaring. Grossi benadrukt daarin hoe belangrijk het is voor de 'algehele nucleaire veiligheid' dat het personeel van de kerncentrale in staat is voldoende te rusten, in regelmatige ploegendiensten kan werken en genoeg eten, drinken en eventueel medicijnen krijgt.

Wat gebeurt er in een kerncentrale?

Een kerncentrale is in feite een centrale die elektriciteit opwekt met de energie die vrijkomt bij kernsplijting. Een kerncentrale werkt daarbij als een soort stoommachine, alleen wordt er geen kolen of gas gebruikt, maar uranium. Bij dat proces ontstaan radioactieve stoffen en uiteindelijk radioactief afval.

Dit afval is schadelijk voor mens en milieu en blijft voor honderden tot soms duizenden jaren gevaarlijk. Het moet dus veilig worden opgeslagen. Onderhoudsmedewerkers van kerncentrales worden beschermd tegen straling en oefenen voor hun werk in een simulator. Aan het onderhoud zijn strenge regels verbonden.

Je kunt een kerncentrale vergelijken met een fabriek die draaiende gehouden moet worden door honderden mensen, zegt Jan Leen Kloosterman, hoogleraar kernreactorfysica aan de TU Delft. "Zelfs bij stilstand voor bijvoorbeeld onderhoud lopen er allerlei bedrijfsprocessen door, denk aan het onderhouden van de pompen en koeling. Het splijtingsproces is dan gestopt, maar ook dan lopen er gewoon mensen rond om de boel draaiende en veilig te houden."

Grootste kernramp ooit

Aan kerncentrales kleven serieuze risico's. Bij grote calamiteiten zoals beschadigingen, aardbevingen of grove menselijke fouten kunnen er gevaarlijke hoeveelheden radioactieve straling vrijkomen. Het bekendste voorbeeld is nog altijd de kernramp in Tsjernobyl op 26 april 1986.

Door menselijke fouten en het niet-naleven van veiligheidsvoorschriften ontstond in kernreactor 4 een brand en vervolgens een explosie, die na een ontembare kettingreactie dagenlang een radioactieve rookwolk veroorzaakte. Dertig mensen stierven tijdens de ramp, onder wie veel reddingswerkers, aan stralingsziekte.

Ruim 35 jaar later wordt het aantal slachtoffers op de lange termijn geschat op 30.000 tot 60.000. In met name Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland heeft de sterk verhoogde stralingsdosis geleid tot duizenden gevallen van leukemie, schildklierkanker, storingen in het immuunsysteem en erfelijk overdraagbare ziektes. Het rampgebied zelf groeide uit tot een toeristische attractie, wat nog eens werd aangewakkerd door hitserie Chernobyl van HBO uit 2019.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Tsjernobyl is booming: toeristen weten rampgebied goed te vinden na hitserie

Actieve centrale veroverd

Vrijdag hebben de Russen voor het eerst ook een actieve kerncentrale veroverd in Oekraïne. Het gaat om de zuidelijk gelegen kerncentrale van Zaporizja, met zes actieve kernreactoren de grootste kerncentrale van Europa.

Bij de gevechten brak brand uit op het terrein, welke geblust kon worden door noodhulpdiensten. De belangrijkste onderdelen van de kerncentrale bleven buiten schot en het stralingsniveau in het gebied bleef onveranderd. In Nederland zegt het RIVM de situatie voortdurend in de gaten te houden. Volgens de vereniging Nucleair Nederland is een deel van de zes kernreactoren van Zaporizja stilgelegd.

"Een ongeval in een kerncentrale in Oekraïne kan niet leiden tot gevaarlijke stralingsniveaus in Nederland."

'Geen straling in Nederland'

Volgens de Nederlandse toezichthouder, de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS), is er geen acuut gevaar voor mensen in Nederland. "We willen benadrukken dat een ongeval in een kerncentrale in Oekraïne niet kan leiden tot stralingsniveaus in Nederland waarbij directe maatregelen als evacueren, schuilen of het slikken van jodiumtabletten nodig zijn. De afstand van Nederland tot Oekraïne is zodanig groot dat dit niet nodig is."

Bij de kernramp van 1986 is het stralingsniveau in Nederland wel zeer licht verhoogd geweest. "Dat was een zeer ernstig ongevalsscenario met een ouder en onveiliger type kerncentrale dan die in Zaporizja. Het stralingsniveau in Nederland kwam toen neer op een dosis die overeenkomt met de natuurlijke dosis die mensen in Nederland in een à twee weken uit de lucht en bodem, woningen en voedsel sowieso al ontvangen. Destijds was er dan ook geen reden in West-Europa om mensen te evacueren."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Verbijstering en woede over aanval op kerncentrale Oekraïne

Het is volgens kernfysicus Kloosterman moeilijk om op dit moment een betrouwbaar beeld te krijgen over de veiligheid van de kerncentrales in Oekraïne. "We weten dat alle kerncentrales van Russische makelij zijn. Kernreactor vier van Tsjernobyl is ingekapseld door een stalen omhulsel en de andere drie reactoren zijn uit bedrijf genomen."

Daar ligt onder professioneel toezicht nog wel splijtstof opgeslagen, de grondstof voor het opwekken van kernenergie, terwijl bewakers het terrein beveiligen. Kloosterman: "Als alle splijtstof weg is naar bijvoorbeeld een ondergrondse opslagbunker, is er op de plek zelf geen radioactieve staling meer. Behalve in de reactor die is verwoest."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore