Rusland zou propagandafilm maken

Drie westerse 'onthullingen' over Rusland, maar waar is het bewijs?

07 februari 2022 13:38 Aangepast: 07 februari 2022 14:37
De Amerikaanse woordvoerder heeft het moeilijk. Beeld © ANP

Westerse inlichtingendiensten brengen de laatste weken opvallende berichten naar buiten over Rusland. Het land zou klaar staan voor een staatsgreep in Oekraïne. Ook zou een propagandafilm gemaakt zijn waarin Russisch sprekende mensen worden vermoord door Oekraïense soldaten. Probleem is: inlichtingendiensten leveren er geen bewijs voor.

Als inlichtingendiensten verklaringen uitbrengen die behoorlijk spectaculair zijn, bericht je er dan over of niet? De beweringen zijn vaak niet te checken en het bewijs wordt niet meegeleverd.

Toch leiden die Westerse 'onthullingen' tot veel commotie, vooral als ze gaan over Rusland: het land dat ruim 100.000 militairen en oorlogsmaterieel naar de grens met Oekraïne heeft gebracht.

Dit is de context van de laatste 'onthullingen': Russische legereenheden aan de grens met Oekraïne. Dit is de context van de laatste 'onthullingen': Russische legereenheden aan de grens met Oekraïne.

We bespreken drie recente voorbeelden.

1. Rusland zou propagandafilm maken

Een extreem omvangrijk complot, aldus de Amerikaanse geheime dienst: Rusland zou werken aan een nepvideo waarin Oekraïense soldaten de aanval zouden openen op Russisch sprekende mensen. Rusland zou zelfs echte lijken gebruiken om de slachtoffers van de aanval uit te beelden. En er zouden acteurs worden ingehuurd om rouwenden te spelen. De video zou voor Rusland een voorwendsel zijn om Oekraïne opnieuw binnen te vallen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

VS: Russische nepvideo moest aanval op Oekraïne rechtvaardigen

Dit verhaal werd afgelopen week door de Amerikanen gebracht, maar het kwam als een boemerang terug. Op de persconferentie kreeg een Amerikaanse regeringswoordvoerder het aan de stok met een kritische journalist van persbureau AP. Samengevat ging dat zo.

"Welk bewijs heeft u dat er zo'n propagandafilm in de maak is?"

"Dit is afgeleid van informatie van de inlichtingendiensten die we openbaar hebben gemaakt."

"Waar is die informatie?"

"Die heb ik net openbaar gemaakt."

"Maar u heeft geen enkel bewijs om dit te onderbouwen, buiten het feit dat u het zelf zegt."

"U snapt het idee van afschrikken niet. We proberen de Russen ervan te weerhouden dit plan uit te voeren. Daarom komen we hier vandaag mee naar buiten. En als de Russen hun plan niet doorzetten, wil dat niet zeggen dat ze het plan nooit hadden."

"Maar dat is onbewijsbaar. Wat is het bewijs dat de Russen dit aan het voorbereiden zijn? Ik zeg niet dat ze dat niet doen, maar u komt naar buiten met dit verhaal en verwacht dat wij het allemaal maar geloven zonder dat u maar een snipper bewijs geeft."

2. Russen zouden staatsgreep voorbereiden

De Russen willen een marionettenregering installeren in Oekraïne, aldus de Britse geheime dienst in januari 2022. De naam van de nieuwe, pro-Russische leider: Jevhen Moerajev, een oud-parlementslid die onlangs nog op Facebook postte dat Oekraïne 'nieuwe leiders' nodig heeft.

De Oekraïense ambassadeur in Londen zei bij de BBC op tv dat hij 'niet verbaasd' zou zijn als Rusland zo'n plan had. Toch heeft Oekraïne sindsdien geen poging gedaan om Moerajev te arresteren.

De Oekraïense politicus Moerajev. De Oekraïense politicus Moerajev.

Voor de theorie werd door de Britten geen bewijs gegeven. Veel kenners vinden het moeilijk te geloven. Moerajev (die de plannen ontkent) is geen beroemd politicus met een grote achterban. Daarnaast heeft Moerajev al jaren ruzie met Poetins favoriete politicus in Oekraïne, Viktor Medvedtsjoek. Ook heeft Rusland sancties tegen Moerajev ingesteld.

Tegen The Guardian zeggen Oekraïense insiders dat een 'pro-Russisch' figuur als Moerajev zo veel weerstand bij de Oekraïense bevolking zou oproepen dat hij nooit verkozen zou raken, zelfs niet met verkiezingsfraude. Rusland zou alsnog het hele land moeten bezetten om het verzet tegen Moerajev met veel geweld de kop in te drukken.

3. Taliban zouden worden betaald door Rusland

Amerikaanse inlichtingendiensten hadden in 2019 spectaculaire informatie, aldus The New York Times en later ook The Washington Post. Russische spionnen zouden geldpremies aan de taliban aanbieden als zij Amerikaanse militairen – die toen nog in Afghanistan zaten – zouden doden.

De onthullingen kwamen in 2020 en leidden tot woedende reacties. Vooral Democraten vroegen zich openlijk af waarom toenmalig president Trump niet optrad tegen Rusland.

Wat veel minder media-aandacht kreeg, is dat de Amerikaanse inlichtingendiensten in 2021 verklaarden dat hun vertrouwen in deze informatie slechts 'middelmatig tot laag' was.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Aan tafel met de taliban? Rusland en China schuiven graag aan: 'Al jaren contact'

Bewijs dat Rusland moordpremies betaalde, is nooit gekomen. Het is ook onduidelijk of de bron uit Afghanistan betrouwbaar is. Kenners sluiten niet uit dat het is gebeurd, maar het zou niet passen in de normale werkwijze van het Kremlin: Russische moordaanslagen in het buitenland worden vooral gepleegd op 'verraders' uit de voormalige Sovjetunie, niet op Amerikanen.

Waar of niet waar, het heeft een effect

Dat er onthullingen worden gedaan zonder onderbouwing is verre van ideaal, maar het valt tegelijkertijd ook wel te begrijpen. Inlichtingendiensten moeten immers hun bronnen en methodes beschermen.

Daarnaast is het een tactiek. Oorlog is tegenwoordig een informatie-oorlog. Westerse landen komen sneller met hun voorlopige bevindingen naar buiten, ook om desinformatie van Rusland te pareren.

Tenslotte kunnen de spectaculaire Rusland-onthullingen van inlichtingendiensten best waar zijn, ook al zijn ze soms onwaarschijnlijk. Het is goed mogelijk dat Moskou op dit moment meerdere plannen heeft klaarliggen voor Oekraïne. 

Toch hebben de onthullingen ook een risico: de reputatie van de landen die het verspreiden, staat op het spel.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Oorlog of geen oorlog in Oekraïne? Dat is de vraag

Ook volgt na zo'n onthulling altijd ophef, plus harde woorden van westerse regeringen. Daar is Oekraïne, het land in de vuurlinie, niet altijd blij mee: president Zelensky zegt dat hij liever het hoofd koel wil houden en niet denkt dat er een Russische aanval komt.

Wat we wel weten, is dat Rusland tanks en militairen massaal naar de Oekraïense grens brengt. Ieder misverstand kan nu leiden tot oorlog.

Onze verslaggevers beantwoorden jullie vragen over Oekraïne:

Op Instagram kregen we veel vragen van lezers binnen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore