Ga naar de inhoud
Vanaf 15 maart

Vaccinatieplicht Oostenrijk gaat door: 'verstandig', maar ook inbreuk op grondrechten

In de rij bij een prikstraat in Wenen. Beeld © AP Photo

Het Oostenrijkse Hogerhuis heeft ingestemd met een vaccinatieplicht. Vanaf 15 maart riskeren ongevaccineerden hoge boetes. Zo'n plicht kan voorkomen dat in het najaar de boel weer op slot moet, denkt immunoloog Huub Savelkoul.

De vaccinatieplicht is al langer een thema in Oostenrijk, waar ongevaccineerde burgers maandenlang in lockdown zaten. Die lockdown is nu beëindigd, maar daarvoor in de plaats komt een vaccinatieplicht. Nadat eerder het parlement akkoord was gegaan, stemde nu ook het Oostenrijkse Hogerhuis met ruime meerderheid in. Daarmee is er niets meer dat de wet in de weg lijkt te staan.

Oostenrijk
Lees ook:
Oostenrijk voert als eerste land in Europa vaccinatieplicht in

De wet zal de komende dagen in werking treden, maar Oostenrijkers hebben nog tot 15 maart de tijd om de coronaprikken te halen. Pas daarna zal er gehandhaafd worden. Dat is niet eenvoudig: de regering kan niet langs de deuren gaan en mensen onder dwang een spuit in de arm zetten.

Hoge boetes

In plaats daarvan zullen boetes worden uitgedeeld aan ongevaccineerden. Dat gaat in drie fases: mensen die niet gevaccineerd zijn, ontvangen de komende periode eerst thuis een brief om hen te informeren over de plicht. Vanaf 15 maart zal dan bij bijvoorbeeld verkeerscontroles om een vaccinatiebewijs gevraagd worden. Wie dat niet heeft, wordt in eerste instantie beboet met 600 euro.

In fase 3, die alleen in werking treedt als gezondheidsexperts dat nodig vinden, ontvangen ongevaccineerden thuis een brief met daarin een afspraak voor vaccinatie. Wordt die genegeerd, dan volgt automatisch een boete. De boetes kunnen oplopen tot wel 3.600 euro en maximaal vier keer per jaar worden gegeven.

Inbreuk op grondrechten

Een verregaande maatregel dus. De vraag is: werkt het? Huub Savelkoul, hoogleraar immunologie aan de Universiteit Wageningen, denkt van wel. “Als immunoloog vind ik dit een verstandige maatregel. Vaccinatie beschermt misschien niet honderd procent, maar het scheelt wel."

Volgens Savelkoul kan de plicht werken om besmettingen terug te dringen. "En je bent zelf ook nog eens een paar maanden goed beschermd tegen ernstige ziekte. Vaccineren doe je dus voor jezelf, én voor anderen."

Toch is er in Oostenrijk zelf veel weerstand tegen de verplichte vaccinatie. Sinds de aankondiging van de vaccinatieplicht, afgelopen november al, hebben in de hoofdstad Wenen grote demonstraties plaatsgevonden. En uit een recente opiniepeiling blijkt dat slechts 45 procent van de Oostenrijkers vóór een vaccinatieplicht is.

Invoering
Bekijk ook:
Invoering vaccinatieplicht in Duitsland kan nog wel even duren

De maatregel gaat dan ook niet zonder inbreuk op enkele grondrechten, zegt universitair hoofddocent gezondheidsrecht Corrette Ploem van het Amsterdam UMC. Dat kan wel, maar er moet dan wel een hele goede rechtvaardiging voor zijn. 

"De noodzaak moet aangetoond worden, net als de proportionaliteit van de maatregel," zegt Ploem. "Bij zo’n boete van duizenden euro’s kun je je afvragen hoe proportioneel het is.”

Goed moment?

En ook bij de noodzaak van de maatregelen kunnen vraagtekens worden geplaatst. Oostenrijk lijkt namelijk al over de piek van besmettingen heen, en het aantal ziekenhuisopnames valt vooralsnog mee ten opzichte van vorige coronagolven. Is dit dan wel het moment voor zo’n ingrijpende maatregel?

Vaccinatieplicht
Lees ook:
Vaccinatieplicht in Nederland? Niet aan de orde, maar ook niet uitgesloten

“Júíst nu!” zegt Savelkoul. “Als je er hierdoor in slaagt tegen het einde van de zomer de besmettingen ver terug te dringen en veel immuniteit onder de bevolking op te bouwen, ga je veel sterker het najaar in. De kans dat dan weer alles op slot moet, is dan veel kleiner.”

'Niet zo snel in Nederland'

Savelkoul zou dan ook voorstander zijn in Nederland vergelijkbaar beleid te voeren, al hoeft dat van hem niet met torenhoge boetes. “Maar dat we afgelopen winter als enige in Europa in lockdown zaten, komt omdat we te laat zijn gaan boosteren. Als we de komende tijd onze vaccinatiegraad laten versloffen, gaat het in het najaar weer mis. We moeten niet denken dat we er al zijn.”

Gezondheidsjuriste Ploem ziet een verplichting desondanks niet zo snel gebeuren. “In het publieke debat hier merk je toch dat men niet verwacht dat dwang erg effectief is. Dat verwacht ik zelf ook niet. Ik denk dat je veel meer kunt bereiken door goed uit te leggen waaróm vaccineren belangrijk is, dan tegen mensen te zeggen dat het móet.’

Bekijk ook: Vaccinatieplicht in Oostenrijk: 'Je kon erop wachten'

02:37