Ga naar de inhoud
Davidsterren en hakenkruizen

Coronamaatregelen vergelijken met de oorlog: waarom het in heel Europa gebeurt

Deze vrouw draagt een jodenster bij een coronademonstratie in Den Haag. Beeld © Peter Hilz

De coronamaatregelen vergelijken met de Tweede Wereldoorlog: Thierry Baudet deed het deze week opnieuw. Maar hij is niet de enige. Er zijn meer Nederlanders die de vergelijking maken. Waarom doen mensen dat? En gebeurt dat ook in het buitenland? Wij zochten het uit.

Zijn die vergelijkingen terecht? "In principe kan vergelijken altijd", zegt Kees Ribbens. Ribbens is historicus bij NIOD, het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust,- en Genocidestudies.

Holocaust
Lees ook:
Holocaust Namenmonument geopend: 'Fantastisch dat het er na 15 jaar strijd is'

"Maar de vraag is of het zinvol is. De huidige coronasituatie doet sommigen denken aan de nazi's en de Tweede Wereldoorlog, anderen aan de Holocaust en weer anderen aan de periode voor de oorlog, de beginfase van het totalitaire regime in nazi-Duitsland. De vergelijkingen zijn allemaal krom. We leven niet in de Tweede Wereldoorlog en we maken ook geen Holocaust mee."

'Geen keuze om Joods te zijn'

"Joden hadden geen keuze om Joods te zijn. Dat was je omdat je voorouders dat waren. Er is daarentegen wel een keuze om een vaccin te nemen of niet. Het is een ongelijkwaardige vergelijking."

'Eén
Lees ook:
'Eén op vijf Duitsers vindt herdenking Holocaust te veel aandacht krijgen'

"Mensen die de huidige situatie vergelijken met de jaren 30 van de vorige eeuw, dus de periode voor de oorlog, wijzen er dus eigenlijk op dat er een soort nazi-regime voor de deur staat. Maar dat is zwaar overtrokken. Door het maken van deze vergelijkingen, met name met de Holocaust, wordt eigenlijk ook het leed van de Joden toen gebagatelliseerd."

Frankrijk: 'Pass Nazitaire'

Toch gebeurt het. Niet alleen in Nederland, ook in het buitenland. Zoals in Frankrijk. "Je hoort leuzen als 'Volgende stap: een razzia van niet-gevaccineerden', of ‘Nee tegen de Pass Nazitaire!’ Een verwijzing naar de Franse coronapas, die 'Pass Sanitaire' wordt genoemd", zegt correspondent Eveline Bijlsma.

"Ook wordt in Frankrijk een vergelijking gemaakt tussen de QR-code en het nummer dat Joden in Auschwitz op hun arm getatoeëerd kregen." Bijkomend probleem is dat antisemitisme sowieso redelijk veel voorkomt in Frankrijk. "Zowel uit islamitische als uit extreemrechtse hoek, maar ook extreemlinks doet er soms aan mee."

Italië: Draghi als Hitler

Iets soortgelijks ziet correspondent Anouk Boone in Italië. Want daar noemen sommige mensen de coronapas ook wel 'de nazipas'. "De ongevaccineerden typeren zich daarbij als Joden. Ook zijn er hakenkruizen en davidsterren te zien bij protesten."

"Bij demonstraties in Milaan werd 'Neurenberg, Neurenberg' in koor geroepen – een verwijzing naar de stad waar de strafprocessen na de Tweede Wereldoorlog werden gehouden." De Italiaanse premier Draghi moet het ook ontgelden. Hij wordt regelmatig weggezet als Hitler.

Duitsland: oorlogsvergelijkingen schande

Maar er zijn ook landen waar misbruik van de davidster of andere verwijzingen naar de oorlog heel gevoelig liggen. Neem Duitsland. "De davidster zie je hier dan ook zelden op demonstraties", zegt correspondent Jeroen Akkermans. "In München is het dragen van een ster bij demonstraties al sinds mei 2020 verboden. Doe je het wel, dan krijg je een boete."

"Maar een verbod schuurt met de vrijheid van meningsuiting. Veel deelstaten hebben er dan ook geen, maar daarbij moet worden gezegd dat het dus zelden voorkomt." Over het maken van vergelijkingen tussen nu en toen zegt Akkermans: "Hier is het een schande om je punt te maken over de rug van de Holocaust. Het overgrote deel van de Duitsers vindt dat die onder geen enkel beding gerelativeerd mag worden."

Apart gezet

Dan de vraag waarom mensen dit doen. Gedragspsycholoog Sabine Jansen legt het uit. "Met name ongevaccineerden maken nu de vergelijking. Ze voelen zich als groep apart gezet. Ze vinden de maatregelen oneerlijk. En dat wegzetten van een groep, dat gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog ook bij de Joden."

Amerikaans
Lees ook:
Amerikaans congreslid Greene: 'Sorry voor vergelijking mondkapje en Jodenster'

Het is volgens Jansen wel een te extreme vergelijking. "Ongevaccineerden voelen zich niet gehoord. Door zulke extreme vergelijkingen te maken, hebben ze wel meteen de aandacht. En door jezelf te vergelijken met Joden, die onbetwist slachtoffer waren, plaats je jezelf ook in de slachtofferrol. Alleen nu omdat je je niet laat vaccineren."

Vergelijkingen in Nederland

Ook in Nederland wordt de vergelijking met de Tweede Wereldoorlog gemaakt op social media. Bijvoorbeeld door Thierry Baudet. Hij tweette onder andere dit. Politicoloog Chris Aalberts zei daar maandag tegen RTL Nieuws het volgende over: "Hij hitst mensen op omdat hij daarmee inspeelt op de tweedeling in de samenleving. Hij vindt daar sommige groepen mee. PVV en JA21 zijn dan, in vergelijking met Forum, toch slappe hap voor die groepen mensen."

Gisteren was er nog ophef in de Tweede Kamer. FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen houdt onder anderen D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma verantwoordelijk voor 'coronamisdaden' en zei tegen hem: "Uw tijd komt nog wel. Er komen tribunalen." Door verschillende Kamerleden is met afschuw gereageerd.

De Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam laat in een reactie weten zich te distantiëren van de oorlogsvergelijkingen. "Het is volstrekt niet te vergelijken", zeggen ze tegen RTL Nieuws. Ze voegen er, net als historicus Ribbens, aan toe: "De Joden toen hadden geen keuze om Joods te zijn. Een vaccin nemen is wel een keuze. Het is een trieste zaak, zoals het nu loopt."

Bekijk ook: Zijn Baudets uitspraken grensoverschrijdend of vrijheid van meningsuiting?

02:23
De Tweede Kamer worstelt met uitlatingen van Baudet, waarin hij vergelijkingen maakt tussen ongevaccineerden en Joden in de Tweede Wereldoorlog. Volgens veel politici gaat hij een grens over.