Ongewenst seksueel gedrag

'Geen seks, geen solo': proces tegen Belgische theatermaker Jan Fabre van start

21 september 2021 07:09 Aangepast: 21 september 2021 11:59
Fabre wordt beschuldigd van ongewenst seksueel gedrag op het werk en aanranding. Beeld © ANP

De Vlaamse theatermaker en kunstenaar Jan Fabre staat vandaag voor de rechter in een MeToo-zaak die de Belgische kunstsector op zijn grondvesten heeft doen schudden. Vier vragen en antwoorden.

1. Wie is Jan Fabre?

Een 62-jarige theatermaker en kunstenaar uit Antwerpen. Fabre wordt geroemd om zijn veelzijdigheid: hij is niet alleen een succesvol theaterregisseur, tekstschrijver en choreograaf, maar ook tekenaar en beeldend kunstenaar. Zijn werken zijn in bekende musea zoals het Louvre in Parijs te zien geweest en ook in Nederlandse musea, zoals in Zwolle en Otterlo.

Zijn kunstprojecten waren niet allemaal onomstreden. Zo liet Fabre in 2012 bij het opnemen van een film katten metershoog in de lucht gooien, waarna de dieren niet allemaal ongeschonden op hun pootjes terechtkwamen. In datzelfde jaar zette hij levende vogelspinnen uit in een doolhof met scheermesjes.

De kunstenaar werd even later doelwit van dierenactivisten, die hem naar eigen zeggen zouden hebben aangevallen en geslagen met een stok. De zaak is nooit onderzocht omdat Fabre geen aangifte deed.

Fabres voorstellingen waren vaak fysiek uitputtend en maakten gebruik van naakte actrices en acteurs. Fabres voorstellingen waren vaak fysiek uitputtend en maakten gebruik van naakte actrices en acteurs.

2. Waar wordt Fabre van beschuldigd?

De strafzaak die vandaag begint, draait om machtsmisbruik en wangedrag tegen vrouwelijke oud-medewerkers en stagiaires van Fabres bekende theatergezelschap Troubleyn. De zaak kwam aan het rollen in het najaar van 2018, ten tijde van de MeToo-beweging tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Fabre wordt concreet verdacht van pesterijen, intimidatie en ongewenst seksueel gedrag tegen twaalf danseressen die onderdeel waren van het theatergezelschap. Een van hen zou hij ook hebben aangerand, liet het Belgische Openbaar Ministerie in juni weten.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Geboeid afgevoerd: uitspraak Weinstein 'absolute mijlpaal voor #MeToo-beweging'

3. Wie zijn de vrouwen die zich tegen Fabre keren?

Destijds schetste de ene na de andere vrouw het beeld van vernederingen en seksuele intimidatie tijdens repetities. "In en rond de repetitiezaal van Troubleyn is vernedering dagelijkse kost. In het bijzonder vrouwelijke lichamen zijn het mikpunt van pijnlijke en vaak openlijk seksistische kritiek – hoe zij er ook uitzien", schreef een groep van twintig ex-medewerkers van Fabre in 2018 in een open brief.

Volgens de ondertekenaars speelde Fabre 'verwarrende psychologische spelletjes' en werden zeker acht van de vrouwen bij hem thuis uitgenodigd voor zogenaamde 'zijprojecten', waar Fabre hen onder het mom van een fotoshoot seksueel benaderde. "Velen van ons moesten na hun vertrek bij het gezelschap psychologische hulp zoeken, en hebben onze ervaringen beschreven als traumatische littekens op ons zijn."

Maar de klachten gaan nog verder terug. Een performer die in 2003 met Fabre werkte, stelt in diezelfde brief: "Toen al gold uiteindelijk het principe: geen seks, geen solo. Toen ik mensen in mijn omgeving over mijn ervaring vertelde, haalden ze gewoon hun schouders op alsof dat nu eenmaal bij de job hoorde."

"Velen van ons moesten na hun vertrek bij het gezelschap psychologische hulp zoeken."

4. Wat zegt Fabre zelf over de aanklachten?

Jan Fabre heeft altijd ontkend dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan wangedrag. Directe aanleiding voor de open brief van zijn twintig ex-medewerkers in 2018 was een interview die Fabre had gegeven aan de Vlaamse publieke omroep VRT. In een tv-item over grensoverschrijdend gedrag in de cultuur- en mediasector zei een schijnbaar verbaasde Fabre dat er in zijn gezelschap in veertig jaar tijd nooit problemen waren geweest.

Nadien noemde de kunstenaar de open brief 'een aanval via de media' die hij zei te betreuren. "Jan Fabre wordt aan de schandpaal genageld, zonder enige vorm van verdediging, op basis van anonieme getuigenissen en moeilijk te controleren beweringen", liet Fabre optekenen in een verklaring van zijn theatergezelschap. Bij Troubleyn zou alles altijd gebeuren uit wederzijds toestemming en respect. "Tijdens een artistiek proces kom je soms op gevoelig terrein: wat wel kan voor de ene acteur of danser, kan niet voor de andere", stond er ook geschreven.

Vandaag start de rechtszaak tegen Fabre in Antwerpen met een inleidende zitting. Wanneer de uitspraak komt, is nog onbekend. Sommige kunstinstellingen wachten dat niet af en zijn al begonnen met het verwijderen van Fabres kunstwerken.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore