Nationaal trauma

Megaproces begint: waarom wist geheime dienst niets van aanslagen Parijs?

08 september 2021 06:07 Aangepast: 08 september 2021 10:41
Een gewapende agent bij het Paleis van Justitie in Parijs. Beeld © AFP

Vijf jaar van voorbereiding ging er aan vooraf en het dossier beslaat een miljoen pagina's. In Parijs begint vandaag het proces tegen 20 verdachten van de terreuraanslagen in november 2015. Daarbij kwamen 130 mensen om het leven en vielen 430 gewonden. Een vooruitblik op het megaproces, dat zeker tot in mei volgend jaar gaat duren.

De meeste daders zijn dood. Van de 20 mannen die terechtstaan, worden er 19 verdacht van betrokkenheid bij de voorbereidingen. Eén van hen zou de enige overlevende aanslagpleger zijn. Bekijk hier beelden van de aanslagen in 2015:

Naast die verdachten zijn er 300 advocaten en 1800 slachtoffers en nabestaanden bij de zaak betrokken. Zoveel mensen pasten er niet in een gewone rechtszaal en dus is er een speciale zaal gebouwd in het Paleis van Justitie op het Île de la Cité, een eiland in de Seine in hartje Parijs.

Nationaal trauma

"Het strafproces gaat niet alleen om het berechten van de daders, maar in deze zaak gaat het ook om het achterhalen van de waarheid. Er zullen veel details naar buiten komen", zegt RTL-correspondent Eveline Bijlsma. "Over hoe deze aanslag is voorbereid, hoe dat kon zonder dat de inlichtingendiensten de terroristen op het spoor waren en wat er die avond mis ging. Dat is belangrijke informatie voor de nabestaanden van de slachtoffers en voor de overlevenden. Zij willen vaak precies weten hoe alles is gegaan, het kan hen helpen bij de verwerking. Het is ook belangrijk voor Frankrijk, deze aanslag is een nationaal trauma."

Wat gebeurde er 13 november 2015?

De aanslagen begonnen rond half tien op een vrijdagavond. Drie zelfmoordterroristen lieten hun bomgordel ontploffen in en rond het Stade de France, waar op dat moment de voetbalwedstrijd Frankrijk - Duitsland werd gespeeld. Hierbij viel één dode. Vrijwel tegelijkertijd openden schutters het vuur op drie verschillende terrassen in Parijs, waar 39 doden vielen. Bij een vierde terras blies een terrorist zichzelf op. Daarbij kwam de dader om raakten verschillende mensen gewond.

De meeste doden, 89, vielen in concertzaal Bataclan. De Amerikaanse band Eagles of Death Metal trad daar op, toen drie terroristen het vuur openden op de bezoekers. Het schieten duurde ongeveer een kwartier. Eén dader werd vervolgens doodgeschoten door een agent. Maar het duurde nog twee uur voordat een speciale eenheid van de politie de Bataclan binnenviel, waarop de twee laatste daders zichzelf opbliezen.

In totaal waren er in Parijs acht aanslagplegers. Zes kwamen er om, eentje vluchtte, de achtste werd een paar dagen later in Parijs bij een politie-inval doodgeschoten, samen met het brein achter de aanslag. De aanslagen zijn opgeëist door terreurbeweging IS.

Na de aanslagen leidde het spoor de politie naar Brussel. Daar werd op 18 maart 2016 de enige overlevende dader opgepakt, Salah Abdeslam. In de rechtbank staat hij terecht samen met 13 handlangers die zich met de voorbereidingen hebben bemoeid: zij regelden auto's, wapens, bomgordels en schuilplaatsen.

Aanslagen Brussel

Het gaat hoofdzakelijk om Belgen van Marokkaanse afkomst. Zes verdachten zijn niet bij het proces aanwezig, sommigen zijn dood, anderen voortvluchtig. Vier dagen na de arrestatie van Abdeslam pleegden de overgebleven terroristen twee aanslagen in Brussel: één op het het vliegveld en één in de metro. Daarbij vielen 32 doden.

Terreurverdachte Salah Abdeslam. Terreurverdachte Salah Abdeslam.

Wie is Salah Abdeslam?

Hij is de enige aanslagpleger die nog in leven is. 31 jaar, geboren op 15 september 1989 in Brussel. Salah Abdeslam is een jeugdvriend van het brein achter de aanslagen in Parijs, Abdelhamid Abaaoud (die werd een paar dagen na de aanslagen doodgeschoten door de politie tijdens een inval in een appartement in Saint Denis).

Salahs oudere broer Brahim liet zijn bomgordel ontploffen bij het terras van restaurant Le Comptoir Voltaire. Salah zelf deed zijn bomgordel af, waarom is niet duidelijk. Hij blijft zwijgen. Salah werd in Brussel in 2018 al veroordeeld tot 20 jaar cel wegens het schieten op agenten voorafgaand aan zijn arrestatie. Hij moet in 2022 ook nog terechtstaan voor zijn betrokkenheid bij de aanslagen in Brussel.

Onder de verdachten zijn ook twee mannen die diezelfde 13de november met de bus naar Schiphol gingen: Osama Krayem en Sofien Ayari. Moesten zij daar een aanslag plegen? Ze hadden een koffer en een grote rugzak bij zich.

Aanslag Schiphol

Zelf zeggen ze dat ze moesten kijken of er grote lockers aanwezig waren. Ze ontkennen dat ze een aanslag moesten plegen. Maar aan die verklaring wordt getwijfeld: ze hadden een enkele reis geboekt. De Franse onderzoekers vermoeden dat Schiphol ook doelwit was. Dat staat ook in de aanklacht.

Voor het proces zijn negen maanden uitgetrokken. De inhoudelijke behandeling loopt tot eind maart volgend jaar, daarop volgen de pleidooien van de ruim 300 advocaten van de nabestaanden en slachtoffers. Begin mei komt het Openbaar Ministerie met de strafeis, de rest van de maand wordt uitgetrokken voor de advocaten van de verdachten. De uitspraak staat nu gepland voor 24 en 25 mei 2022. Vier dagen per week is er een zitting, die begint om 12.30 uur. Uit piëteit is er geen zitting tussen 11 en 14 november.

Slachtoffers aan het woord

Tijdens de rechtszaak is er ook ruimte voor de slachtoffers en nabestaanden. "Ook zij mogen spreken in de rechtszaal, wat tientallen van hen ook zullen doen", zegt correspondent Eveline Bijlsma. "En ze mogen verzoeken indienen om mensen ter zitting te horen. Dat is ook al gebeurd. De rechtbank heeft bijvoorbeeld hun verzoek ingewilligd om François Hollande te horen, destijds president, en zijn minister van Binnenlandse Zaken, Bernard Cazeneuve."

Bekijk ook: Slachtoffer Bataclan oog in oog met de daders

Catherine, slachtoffer van de aanslag op de concertzaal Bataclan, is vandaag in de rechtbank. "Ik wil verder met mijn leven", zegt ze.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore