Vijf vragen en antwoorden

Zo werkt de lijst voor bedreigd werelderfgoed: 'Landen zien het als een schande'

28 juli 2021 07:28 Aangepast: 28 juli 2021 08:50
In Venetië zijn grote cruiseschepen vanaf 1 augustus niet meer welkom, mede onder druk van Unesco. Beeld © Getty

Tientallen van de mooiste en meest bijzondere plekjes op aarde zijn in gevaar. Ze staan op de lijst voor bedreigd werelderfgoed van VN-organisatie Unesco. Maar hoe beland je eigenlijk op die lijst? Vijf vragen aan erfgoedexpert Koosje Spitz van de Nederlandse commissie van Unesco.

1. Waar kijkt Unesco precies naar bij werelderfgoed?

"Het belangrijkste van allemaal is dat cultureel en natuurlijk erfgoed - zoals gebouwen, steden of natuurgebieden - van uitzonderlijke en universele waarde zijn. Ze hebben ook betekenis in andere landen en zijn bovenal onvervangbaar. Dat wil dus zeggen dat we er zeer zorgvuldig mee moeten omgaan."

2. Wie bepaalt dat dan?

"De meeste aandacht gaat altijd uit naar de Werelderfgoedlijst, maar daarachter zit een verdrag met ontzettend veel steun. 194 landen hebben in dit Werelderfgoedverdrag afgesproken dat ze zorg zullen dragen voor de plekken die we niet kunnen missen."

Voorbeelden van bedreigd erfgoed

  • Tropisch regenwoud van Sumatra, waar orang-oetans leven (Indonesië)
  • Nationale park Everglades op het zuidelijke puntje van Florida (Verenigde Staten)
  • Het historische centrum van Wenen (Oostenrijk)
  • Stad uit de late oudheid Aboe Mena (Egypte)
  • Eilanden en beschermde gebieden in de Golf van Californië (Mexico)

"Daar zit weer een nog veel grotere missie achter. Unesco is namelijk een organisatie die streeft naar vrede. Als we gezamenlijk zeggen: deze plekken moeten we door internationale samenwerking behouden, dan ben je ook minder geneigd om ze kapot te maken. Omdat je weet dat de rest van de wereld er respect voor heeft.

Op dit moment houdt Unesco een internationale conferentie over werelderfgoed. Daarin vergaderen 21 van die landen over wat werelderfgoed is en vooral over hoe we ervoor zorgen dat dit behouden blijft. Ook zijn er nog een hele hoop waarnemende landen, waaronder Nederland, en organisaties, zoals Greenpeace en het Wereld Natuur Fonds, die meekijken en zich hard maken voor natuurbehoud en inheemse volkeren."

3. Wanneer is een werelderfgoed dan bedreigd?

"Dat kan komen doordat er een acute dreiging is door bijvoorbeeld oorlog of een natuurramp. Dingen die de staat van zo'n erfgoed ernstig bedreigen. Maar het kunnen ook nieuwbouwplannen zijn.

Bij zo'n potentiële dreiging vraagt Unesco eerst aan het betreffende land om een toelichting. In een brief worden dan zorgen geuit. Als de dreiging ernstig blijkt, wordt vaak ook nog een missie gestart waarbij deskundigen gaan kijken en een rapport opstellen.

Soms is de maat vol. Een voorbeeld is het historische en zeer authentiek gebleven havengebied en centrum van Liverpool uit de 18de en 19de eeuw, dat op de bedreigde lijst kwam door nieuwe, hoge gebouwen. De druppel was het voetbalstadion van Everton: het erfgoed was zo aangetast dat het niet meer aan de eisen voldeed. Vorige week is het zelfs van de Werelderfgoedlijst geschrapt, wat in de geschiedenis pas twee keer eerder is gebeurd. Ze hebben er, kortom, niet goed voor gezorgd."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Great Barrier Reef toch niet 'bedreigd' na Australische lobby

4. Klopt het dat landen druk uitoefenen om niet op die lijst te komen? Zoals zoals recent Australië met het ernstig beschadigde koraalrif Great Barrier Reef, dat toeristen dreigt te verliezen?

"Aan de ene kant kan een plek op de lijst voor bedreigd werelderfgoed juist zorgen voor grote verbeteringen. Zoals bij nationaal park Salongo in de Democratische Republiek Congo, dat van de gevaren lijst is afgehaald nu wilde dieren en regenwoud zijn beschermd en oliebedrijven geweerd. Dan is het een soort overwinning.

Maar er zijn ook veel landen die de bedreigde lijst zien als een schande. Zij zetten een politieke lobby in om maar niet op de gevarenlijst te komen. Bij het Great Barrier Reef zijn hele stevige discussies gevoerd met Unesco, dat nu een actieplan eist van Australië. Waarom Australië de bedreigde status wil vermijden, behalve de angst voor minder toerisme, durf ik niet te zeggen. De grootste zorg van het Werelderfgoedcomité en deskundigen is de verbleking van het koraal, die versneld wordt door wereldwijde klimaatverandering. De discussie is dan: kun je één land de gevarenstatus geven, als we met z'n allen verantwoordelijk zijn? Die discussie is op het punt gekomen dat Australië nu in actie moet komen. Want dat onvervangbare erfgoed verdwijnt voor je ogen. De dreiging om op de bedreigde lijst te komen, werkt soms ook als waarschuwing. Denk aan Venetië waar de overheid in actie is gekomen en zover is dat grote vervuilende cruiseschepen worden tegengehouden. Dan merk je dat alleen al een waarschuwing kan leiden tot het maken van andere keuzes."

Great Barrier Reef verbleekt

Volgens milieuorganisatie Greenpeace voldoet het Great Barrier-koraalrif aan alle criteria van een bedreigd werelderfgoed. "Dat het niet als zodanig wordt beschouwd, is de overwinning van een hele cynische lobby van de Australische overheid", zegt Faiza Oulahsen, hoofd Klimaat en Energie bij Greenpeace Nederland. 

Oulahsen ziet niet in hoe het unieke Great Barrier Reef hiermee geholpen wordt. "60 procent van het rif is nu al matig tot ernstig verbleekt en klimaatverandering is de grote boosdoener. Wie houdt de Australische regering hiermee voor de gek? Als je toeristen in de toekomst wilt trekken, is harde klimaatactie nodig. Maar dat wil Australië niet."

5. Wat heeft Nederland te zeggen?

"Wij in Nederland zijn een bruggenbouwer tussen de diplomaten van het Unesco-comité en de besluitvormers in Nederland. Wij adviseren over uitvoering van het verdrag in Nederland.

De Nederlandse Unesco Commissie besluit niet over nieuwe inschrijvingen, daar zijn de 21 landen voor. Wel wisselen die landen steeds door. Dat is een prestigieuze plek om in te zitten, omdat je mag meepraten over het inschrijven van nieuwe erfgoederen die zo voor ons allemaal behouden kunnen blijven. Een grote verantwoordelijkheid, want de uitdagingen, zoals klimaatverandering, worden er niet minder op."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore