'Serieuze stap'

Biden haalt gevangene weg uit Guantánamo Bay: 'Politiek risico'

20 juli 2021 21:27
De vrijgelaten Abdul Latif Nasir.

De regering-Biden heeft zijn eerste gevangene uit de beruchte gevangenis in Guantánamo Bay gehaald. Een Marokkaanse man mag na bijna twintig jaar terug naar eigen land. 'Het is een serieuze stap, maar ook politiek risico. Er hoeft maar één ding verkeerd te gaan en Biden krijgt de hele wereld over zich heen.'

De vrijlating van Abdul Latif Nasser (56) is de eerste stap van de regering-Biden om een eind te maken aan 'Guantánamo'. Daar zat Nasser sinds 2002 zonder proces vast, in een gevangenis die berucht is om martelpraktijken.

Juist vanwege die mensenrechtenschendingen doet president Biden een poging om Guantánamo Bay te sluiten. De tactiek van Biden, lijkt het, is het uitdunnen van de gevangenispopulatie.

Contrast met Obama

Opvallend is dat Biden het zonder al te veel bombarie doet. Die relatief stille aanpak is een contrast met president Obama, die de sluiting van Guantánamo Bay juist presenteerde als speerpunt. "Biden is oud en fragiel, maar hij heeft wel vijftig jaar politieke ervaring in Washington op de teller staan", zegt Amerikadeskundige Koen Petersen.

"Als je dit soort kleine stapjes weet te zetten zonder rimpeling te veroorzaken, dan is dat toch het fingerspitzengefühl dat Biden heeft. Obama had dat minder."

Guantánamo Bay ligt al sinds de opening onder vuur. Guantánamo Bay ligt al sinds de opening onder vuur.

Guantánamo Bay liep vol na de aanslagen op 11 september 2001 en de 'War on Terror' die daarop volgde. Honderden buitenlandse terreurverdachten kwamen er terecht.

"Ze hebben met het vastzetten van die mensen op Guantánamo Bay destijds het zekere voor het onzekere genomen", vertelt Petersen. "Toen de aanslagen van 11 september plaatsvonden, was dat echt een traumatische ervaring voor de Amerikanen. President Bush heeft toen samen met het parlement ingezet op heel harde maatregelen."

Gevangen zonder proces

Daar was Guantánamo Bay, gelegen op een Amerikaanse basis in Cuba, er één van. Al gauw lag Guantánamo Bay onder vuur. Vanwege martelpraktijken, zoals schijnverdrinkingen ('waterboarden') tijdens verhoren. En omdat vrijwel alle gevangenen er vast zaten zonder proces.

"Guantánamo Bay is destijds makkelijk gecreëerd," zegt Petersen. "Maar er is minder nagedacht over de vraag: hoe ontwarren we die knoop weer? Dat is minder doordacht geweest. De gevolgen zie je nog steeds."

Mensenrechtenorganisaties eisen de sluiting van Guantánamo Bay. Mensenrechtenorganisaties eisen de sluiting van Guantánamo Bay.

In de praktijk blijkt de VS nog altijd te worstelen met de gevangenen. Obama probeerde als president de gevangenen over te brengen naar gevangenissen in de VS. Maar het parlement (zowel Democraten als Republikeinen) lag dwars. Net als de Amerikaanse staten.

Overplaatsen naar buitenland

"Geen gouverneur zal zeggen: weet je wat, breng ze maar hiernaartoe", vertelt Petersen. "Je kunt het vergelijken met een asielzoekerscentrum in Nederland. Veel mensen zeggen: een azc is prima, die mensen moeten ergens heen. Maar zodra er iets in hun eigen straat wordt gepland, zie je weleens dat de meningen draaien."

Een gevangene in Guantánamo Bay. Een gevangene in Guantánamo Bay.

Voor de gevangenen is er maar één uitweg: overplaatsing naar het buitenland. Dat blijkt een langzaam proces waarbij ook veel landen (waaronder Nederland) medewerking weigerden. Na twee ambtstermijnen van Obama was Guantánamo Bay nog altijd open en zaten er 41 mensen vast. Onder president Trump werd één gevangene overgeplaatst.

Terreur van ex-gevangenen

Eenmaal in het buitenland komen de meeste Guantánamo-gevangenen weer op vrije voeten. Eén op de drie wordt na hun vrijlating in verband gebracht met terrorisme.

Juist daarin ligt volgens Petersen het politieke risico voor Biden. "Op het moment dat oud-gevangenen van Guantánamo Bay ook weer betrokken raken bij terreuracties, krijgt Biden de vingerwijzing: zie je wel, je kan niet met de nationale veiligheid omgaan."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Brit die schadevergoeding kreeg vanwege Guantanamo Bay pleegt aanslag in Mosul

Los van de mogelijke risico's lijkt sluiting nog ver weg. Van de 39 overgebleven gevangenen komen er slechts 10 in aanmerking om naar het buitenland te gaan. De rest is voor een Amerikaanse militaire rechtbank gebracht of wordt gezien als te gevaarlijk.

'Sluiting onwaarschijnlijk'

"Biden is er nu mee begonnen door één gevangene naar Marokko te sturen," zegt Petersen. "Dat is een belangrijke stap, maar het gaat nog niet hard. Het lijkt me heel onwaarschijnlijk dat het Biden lukt Guantánamo te sluiten voor het eind van zijn eerste termijn, of zelfs zijn eventuele tweede termijn."

Bekijk ook: Guantanamo nog steeds niet dicht: zo komt het

In deze video zie je niet alleen beelden van de gevangenis, maar ook wat Obama en Trump erover zeiden.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore