Hulptroepen uit VS en Portugal

Vluchten of vechten: IS-aanhangers winnen terrein in Mozambique

01 april 2021 16:55 Aangepast: 03 april 2021 12:49
Samen met haar baby verstopte deze vrouw zich dagenlang in een een bos om aan het geweld te ontsnappen. Beeld © EPA

Met duizenden zijn ze. De vluchtelingen die ternauwernood wisten te ontsnappen aan de moordpartij in de Mozambikaanse havenstad Palma. Moslimextremisten trokken er moordend en plunderend door de straten. Een actie die werd opgeëist door Islamitische Staat. Is Afrika het nieuwe doelwit van de terreurbeweging?

Fatima Bachir aarzelde geen moment toen ze de schoten hoorde. "Ik rende zonder iets mee te nemen meteen naar buiten", vertelt de zwangere vrouw tegen persbureau Reuters. Uit angst voor de terroristen schuilde ze zeven dagen lang in een bos. "Zonder eten, we konden niks doen behalve afzien."

Samen met honderden anderen wordt ze nu opgevangen in het plaatsje Pemba. De aanval vond vorige week al plaats. Maar doordat de rebellen het telefoonverkeer in Palma hebben platgelegd, wordt nu pas duidelijk wat zich allemaal heeft afgespeeld.

Radicale islam

De vluchtelingen spreken van afschuwelijke taferelen, zoals lichamen die op straat liggen. Sommige mensen zouden zelfs zijn onthoofd. De overheid van Mozambique spreekt van minstens tientallen doden. Maar er is de vrees voor meer slachtoffers, omdat veel mensen niet op tijd konden vluchten.

De bloedige aanval komt voor onderzoekster Corinna Jentzsch bepaald niet als een verrassing. De afgelopen jaren bezocht de hoogleraar van Universiteit Leiden Mozambique voor onderzoek. Ook staat ze in contact met andere onderzoekers en bronnen in de getroffen provincie Cabo Delgado.

"De groepering die achter de aanval zit, is al sinds 2017 actief in die provincie", zegt de hoogleraar. "Het begon als een kleine rebellenbeweging die een radicale vorm van de islam aanhangt. Maar waar eerst alleen kleine dorpen werden aangevallen, zijn ze nu zo machtig dat ze steden zoals Palma kunnen overnemen."

Aanwijzing voor banden met IS

De terreurgroep speelt in op de enorme armoede en groeiende ongelijkheid in Mozambique. In eigen moskeeën wordt voor een gewapende strijd tegen de eigen overheid gepredikt. De gebruikte tactieken hebben veel weg van hoe Islamitische Staat in het Midden-Oosten genadeloos te werk ging.

Er is veel discussie over hoe sterk de banden tussen IS en de terreurgroep in Mozambique zijn. Er zijn genoeg aanwijzingen voor. Zo eiste het persbureau van IS de aanval in Palma van vorige week op. En eerder al zwoer de Mozambikaanse terreurgroep Ahlu Sunnah Wa-Jama trouw aan IS.

"Maar van een echte samenwerking, zoals uitwisselen van wapens of trainingen, lijkt geen sprake", zegt Jentzsch. "Neem het persbericht van IS over deze aanval in Palma. Dat bericht was gebaseerd op verhalen uit de media. En niet op basis van informatie van de terroristen die de aanval zelf uitvoerden."

Terreur heeft enorme impact

De twee partijen zien het volgens haar eerder als een soort win-winsituatie. "Het is een gedeelde strategie. Islamitische Staat, verslagen in het Midden-Oosten, lijkt op deze manier nog actief en machtig. En de Mozambikaanse terreurgroep boezemt als zelfverklaarde IS-tak nog meer angst in."

Wat in ieder geval vaststaat, is de enorme impact van de terreur in het noorden van Mozambique. Volgens de Verenigde Naties kwamen er zeker 2600 mensen door om het leven. Naar schatting 670 duizend mensen zijn op de vlucht geslagen.

Hulptroepen

De Verenigde Staten zien het verkeerd gaan en zijn overtuigd van een link met Islamitische Staat. Ze stuurden daarom eigen militairen om die van Mozambique te trainen en zo effectiever op te treden. Ook Portugal stuurt hulptroepen.

Mozambique zet het leger in om de terreurgroep uit Palma te verdrijven. Mozambique zet het leger in om de terreurgroep uit Palma te verdrijven.

Volgens Jentzsch is die hulp van buitenaf meer dan welkom. "De Mozambikaanse regering heeft de dreiging sinds het begin compleet onderschat. Ze doen te weinig onderzoek naar de redenen die achter het conflict zitten en zetten te weinig troepen in. Mede daardoor heeft dit conflict zo uit de hand kunnen lopen."

Expats

De rebellen kozen havenstad Palma niet zomaar als doelwit. Aan die kust werd in 2010 een enorm gasveld ontdekt. Onder andere het Franse Total boort er naar gas. Maar vanwege eerdere onrust in het gebied had Total die activiteiten tijdelijk stilgelegd.

Vluchtelingen uit Palma zetten op het eiland Pemba een kamp op. Vluchtelingen uit Palma zetten op het eiland Pemba een kamp op.

Net nu het bedrijf had laten weten de gaswinning te zullen hervatten, sloegen de rebellen toe. Daarbij zijn mogelijk ook expats, die er voor energiebedrijven werken, slachtoffer van het geweld. De aanval is een flinke klap voor de Mozambikaanse overheid. Met het project zijn tientallen miljarden gemoeid.

Nog lang niet verslagen

De opgave om de geest weer in de fles te krijgen, is volgens Jentzsch gigantisch. "Met de aanval op Palma blijkt opnieuw hoe goed georganiseerd de groepering is. Zo beschikken ze over wapens van het Mozambikaanse leger." Het lijkt er daarnaast ook op dat ze over het nodige geld beschikken. "Mogelijk verdiend door drugshandel of andere illegale activiteiten. Al komt daar weinig info over naar buiten."

Het maakt dat ze nog lang niet verslagen zijn, zegt de hoogleraar. "Als ze Palma weer verliezen kunnen ze daarna een andere stad met veel geweld overmeesteren en die proberen wel vast te houden. Met als mogelijk einddoel het creëren van een eigen religieuze gemeenschap. Iets wat overeenkomt met wat Islamitische Staat eerder deed."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Islamisten richten bloedbad aan in Mozambique: voetbalveld vol onthoofde lichamen

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore