De LHBT-priester

Priester Aleksandr vluchtte naar Nederland en kwam uit kast: 'Vreesde voor mijn leven'

13 maart 2021 17:01 Aangepast: 15 maart 2021 12:39
Beeld © Aleksandr Oesatov

Aleksandr Oesatov (42) ging bijna 30 jaar naar de Russisch-Orthodoxe kerk, waarvan de laatste 15 jaar als priester. Een jaar geleden stapte hij eruit omdat hij niet meer in God geloofde. Hij werd bedreigd en vluchtte naar Nederland. Hij kreeg in november asiel en kwam twee weken geleden uit de kast als homoseksueel. RTL Nieuws sprak met hem.

Wisten ze in de kerk dat je homo was?

"Veel collega's wisten ervan. Zoiets verberg je niet. Zeker niet als veel collega's zelf ook homo zijn. Vaak zijn ze onderling ook 'bevriend', zullen we maar zeggen. Ik zeg niet dat ze in alle gevallen seks hebben, maar ze steunen elkaar wel."

"Bijna iedereen die ik binnen de kerk over mijn geaardheid vertelde, accepteerde me zoals ik was. De meesten kwamen dichter bij me te staan omdat ze mijn verhaal beschouwden als een grote eerlijkheid en een gebaar van diep vertrouwen."

"Enkele mensen wilden niet meer met mij praten. Zij vonden het onprettig."

Je kon gewoon doorwerken?

"Ja, dat was geen probleem. Er is binnen de kerk een enorme homogemeenschap. Alles wat geheim is, maakt het kerkbestuur niet uit. Of je homo of hetero bent, of je donaties steelt: het bestuur heeft er maling aan zolang alles er naar buiten toe maar mooi uitziet, zolang de priesters zeggen wat de kerk wil en zolang er geld wordt binnengehaald."

"Toen ik me realiseerde dat ik homo was, was ik 22 jaar. Het was een strijd met mezelf. Het is ingewikkeld. En pijnlijk. Stel je voor dat je tegen een heteroseksuele jongen in de bloei van z'n leven zegt dat-ie niet met meiden naar bed mag."

"De kerk bemoeit zich met allerlei aspecten van het privéleven van mensen. Welk huwelijk krijgt de zegen? In welk standje mag je seks hebben? Maar achter de schermen mogen priesters zelf wel alles doen wat ze willen, zelfs seksfeesten met jongemannen in de sauna. Dat is de grote hypocrisie."

Hoe houd je het daar uit?

"Het is plussen en minnen. Er waren veel dingen die ik leuk vond. Het contact met mensen: ze vertrouwden en waardeerden mij. Ik had veel verschillende functies en allerlei dienstreizen. Ik heb als expert gewerkt, boeken geschreven. Er was veel interessant werk bij."

"Maar vooral in de laatste jaren begreep ik dat religie de plank mis slaat en problemen verergert. Daar wilde ik niet meer aan meedoen. Ik begon daarover te praten met collega's en die zeiden: mond dicht. Ze begonnen me te bedreigen. Later ook fysiek."

"Je mag niet openlijk de kerk verlaten. Dat is immers een schandaal."

'De LHBT-priester'

Anoniem deed Aleksandr al wel eens zijn verhaal. In 2019 gaf een anonieme 'LHBT-priester' een interview aan een Russische nieuwssite. Dat was Aleksandr dus.

"Ik ben zelf weggegaan omdat ik niet meer in God geloofde. Het schandaal ging niet over mijn geaardheid, maar omdat ik mijn mening uitte over mensenrechten en discriminatie binnen de kerk."

In wat voor gezin ben je opgegroeid?

"Ik kom uit een atheïstisch gezin. Na de val van de Sovjetunie in 1991 waren we zoekende. We kregen in die tijd religieuze boeken en bijbels uit Duitsland opgestuurd. En die begonnen we thuis te lezen. Toen ik in 1992 voor het eerst naar de kerk ging, kende ik de Bijbel al heel goed. Ik was toen 14 en vond het allemaal heel interessant en mooi: de mis, het gezang. Ik dompelde me er helemaal in onder."

"Ik werd een fundamentalist. Alles moest voor mij volgens de Bijbel. Maar met de tijd begon ik zwakke plekken te zien. Leugens. Het is patriarchaal, hiërarchisch, vrouwonvriendelijk. Dit geloof is een oud format voor het Midden-Oosten van 2000 jaar geleden. Je kunt dat nu niet meer toepassen."

"Of mijn leven goed of slecht was, kun je niet zeggen. Je kunt het alleen jammer vinden dat ik een deel van mijn leven heb doorgebracht met allerlei verboden en onnodige kwellingen."

"Daarom schrijf ik nu ook mijn blog. Die is voor degenen binnen de kerk die zich rot voelen, of twijfelen. Zodat die het wat minder zwaar hebben. Zodat ze niet in de kast blijven."

Homorechten in Rusland

Sinds 2013 is er in Rusland een wet die 'propaganda van niet-traditionele seksuele relaties' bij kinderen verbiedt. Die wet heeft volgens Aleksandr een groot effect: "Als je op internet over homoseksualiteit schrijft, dan kunnen kinderen het in theorie ook lezen, zelfs als het is bedoeld voor volwassenen. Dus als ik schrijf, voel ik altijd de druk van de wet."

Sinds 2020 is er een nieuwe grondwet die het huwelijk beperkt tot een man en een vrouw.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Leider Tsjetsjenië: wij hebben geen homo's in ons land

Hoe zie jij de homorechten in Rusland?

"De laatste 20 jaar is de homofobie in Rusland sterker geworden. Dat blijkt uit peilingen, ook onder jongeren. Het heeft volgens mij te maken met de slechte economie en de politieke situatie in Rusland: er zijn zondebokken nodig om de aandacht af te leiden van de problemen."

"Europa noemen ze 'Gayropa', maar hier in Europa zie ik nergens mensen die naakt over straat gaan of openlijk staan te zoenen. Volgens mij hebben jullie hier een vrij traditionele samenleving waar de mensen zich niet bemoeien met elkaars privéleven. En de overheid ook niet. Dat bevalt mij zeer."

Een demonstrant tegen homo- en transfobie wordt opgepakt. Sint-Petersburg, 2019. Een demonstrant tegen homo- en transfobie wordt opgepakt. Sint-Petersburg, 2019.

Hoe kwam je uiteindelijk in de kerk in de problemen?

"Een van de bekendste geestelijken hield een lezing over liefde. Maar het ging helemaal niet over liefde: er werd alleen maar afgegeven op homo's. Dat vond ik zo cynisch dat ik tegen die geestelijke heb gezegd: 'hoe haal je het in je hoofd?'. Zelf hield ik een lezing over discriminatie in de kerk. Men voelde dat mijn denkbeelden een probleem voor de kerk gingen worden en dat ze mij de mond moesten snoeren."

"Het kerkbestuur begon mij te bedreigen. Ze vonden dat ik een grote mond had, maar strikt genomen was er geen reden om mij te ontslaan: ik deed mijn werk, mijn boek was net op een kerstconferentie nog uitgedeeld in het Kremlin. Dus ging de kerk mij psychologisch onder druk zetten, met hulp van een beruchte Russische overheidsdienst waarvan ik de naam niet ga noemen."

"Dat was eind 2019-begin 2020, kort voor het referendum over Poetins nieuwe Grondwet. Men zat toen niet te wachten op een priester die het maatschappelijk debat over seksuele geaardheid zou aanzwengelen. Dat zien ze als destabilisatie."

"Toen die beruchte overheidsorganisatie zich met me ging bemoeien, begreep ik: het is tijd om gewoon mezelf te worden, de echte Aleksandr, niet de priester die de mensen van buitenaf kennen. Ik besloot uit het priesterschap te stappen en een blog te starten over seksualiteit, waardoor het kerkbestuur nog veel bozer werd."

"Daarna kwamen de fysieke bedreigingen van het kerkbestuur. De bedreigingen waren zo ernstig dat ik bang was dat ze m'n benen zouden breken of me zouden vermoorden."

"Toen besloot ik dat ik Rusland moest verlaten. In september 2020 heb ik in Nederland een verblijfsvergunning gekregen. Ik kon bewijzen welke overheidsfunctionarissen mij bedreigden. Ik had een geluidsopname. Mijn verhaal was ook wel in het nieuws gekomen."

Hoe bewijs je aan de IND dat je homoseksueel bent?

"Dat wordt gecontroleerd. Acht à negen uur lang stellen ze je heel veel vragen over hetzelfde onderwerp. Ze kijken naar je gezicht. Naar je handen. Naar je mimiek. Naar de manier waarop je huilt. Als iemand over zijn geaardheid liegt, prikken ze daar doorheen. Dat weet ik zeker."

Op 1 maart 2021 kwam je uit de kast. Hoe voel je je nu?

"Ik voel wel enige verlegenheid. Er zijn hier en daar wat agressieve reacties, maar het artikel waarin ik uit de kast kom, is op een Russische site al ruim 39.000 keer gelezen en ook doorgeplaatst op veel andere sites. Ik krijg ook veel reacties. Dat maakt wel indruk. Het betekent dat het thema leeft. Voor mij is het belangrijkste dat Russen kunnen lezen dat een homo ook een mens met z'n eigen verhaal is. Misschien gaan zich ze daardoor tegenover homo's wat menselijker opstellen."

Waarom koos je voor Nederland?

"Ik ben hier twee keer eerder geweest en ik vond het erg leuk. In Zuid-Europa is het te warm voor mij. En Nederland heeft nu een rechtszaak tegen Rusland lopen (MH17, red), dus Nederland is sterk genoeg om juridische stappen tegen Rusland te ondernemen als dat nodig is om mijn rechten te verdedigen."

Hoe vind je het hier?

"Fantastisch. De rust. Het klimaat. En ik heb me verbaasd over de politieagenten toen ik me op de luchthaven meldde als vluchteling. Eentje vroeg bezorgd of ik misschien iets wilde drinken. Dat ben ik niet gewend."

"Ik ben ook verbaasd over mijn buren. Die helpen me, ook met Nederlands leren. En toen ik mijn buurvrouw vertelde dat ik homo ben, zei ze 'oh, mijn oom is ook homo' en verder niets. Seksuele geaardheid is hier iets persoonlijks, mensen zijn er open over en bemoeien zich er verder niet mee."

Wat wil je hier gaan doen?

"Ik hier wil eerst de taal leren. Daarna wil ik kijken waar ik kan werken. Misschien in een bibliotheek, misschien als leraar. En sowieso wil ik vrijwilliger worden om vervolgde LHBT'ers te helpen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore