'Nog niet concreet'

Veel kritiek vaccin-strategie Denemarken, Oostenrijk en Israël: 'Vechten voor zichzelf'

09 maart 2021 21:44 Aangepast: 09 maart 2021 21:53
De leiders van Denemarken, Oostenrijk en Israël kwamen vorige week bijeen in Jeruzalem. Beeld © AFP

Het maakte de tongen los in de Europese Unie: het bezoek van Denemarken en Oostenrijk aan Israël vorige week. Achter de rug van andere EU-landen om werd een samenwerking tussen de drie landen vastgelegd. Er is kritiek op die samenwerking, omdat het zou zorgen voor een oneerlijke verdeling van vaccins. "Moeten Israëls overgebleven vaccins naar Denemarken of naar Sub-Sahara Afrika?"

De leiders van Israël, Denemarken en Oostenrijk waren vol lof over elkaar toen ze vorige week samenkwamen in Jeruzalem. "De wereld kijkt vol bewondering naar Israël", zei de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz over het snelle vaccinatietempo van de Israëliërs.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Israël vaccineert iedereen razendsnel, behalve de Palestijnen

"We zijn heel erg geïnspireerd door de kansen die Israël pakt om snel vaccins te verspreiden", voegde de Deense premier Mette Frederiksen eraan toe. En dan de Israëlische premier Benjamin Netanyahu: "Israël is een rolmodel voor de rest van de wereld. We delen onze ervaringen graag met een aantal van onze vrienden. Denemarken en Oostenrijk zijn vrienden."

Fonds en fabrieken

Veel complimenten naar elkaar dus. Maar wat is er precies afgesproken? De drie landen zouden fabrieken willen opzetten om de distributie van vaccins te versnellen. En er zou een fonds komen waar de landen gebruik van kunnen maken voor onderzoek naar en de ontwikkeling van vaccins.

Zouden, want we moeten dit volgens Remco van de Pas, verbonden aan het Clingendael-instituut en het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen, vooral zien als een plan. "Het is een intentieverklaring, een plan voor de toekomst." Echte concrete stappen lijken er dus nog niet te worden gezet.

De drie leiders zouden fabrieken voor de distributie van vaccins willen opzetten. De drie leiders zouden fabrieken voor de distributie van vaccins willen opzetten.

Waarom doen Denemarken en Oostenrijk dit dan? "Het is een geopolitieke uiting", zegt Van de Pas. "Ze geven een boodschap af aan dat wat de EU doet, te langzaam gaat. Andere landen hebben dat ook gedaan. Kijk maar naar Hongarije en Tsjechië. Zij gingen kijken naar de Spoetnik-vaccins uit Rusland."

Nederland doet niet mee

En waarom doet Nederland daar dan ook niet aan mee? "Nederland volgt de Europese lijn. We zijn een klein land, maar onze economie is vrij groot. Die van Oostenrijk en Denemarken zijn een stuk kleiner. Wij volgen dan ook graag wat de andere grote economieën Duitsland en Frankrijk doen, in dit geval dus meedoen met de EU. Bovendien heeft Nederland onlangs nog dwarsgelegen bij de noodsteun voor Zuid-Europa. Nu willen we volgen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Woede in Zuid-Europa om Nederlandse opstelling: 'Schnapps und Frauen vers in geheugen'

Volgens Van de Pas wordt 'uiteindelijk de soep meestal niet zo heet gegeten'. "Bovendien kost vaccinproductie heel veel geld", legt hij uit. "Het valt nog maar te bezien of de parlementen van Oostenrijk en Denemarken überhaupt akkoord gaan met zo’n forse investering."

Motie van wantrouwen

En uit andere EU-landen komt veel kritiek. Er zijn op dit moment te weinig vaccins voor de hele wereld en zo’n samenwerking zou een ongelijke verdeling ervan in de hand werken. De zet van Oostenrijk en Denemarken wordt gezien als een motie van wantrouwen tegen de EU. Al is het officiële statement dat 'lidstaten vrij zijn om ook buiten de EU te zoeken naar samenwerkingsverbanden'. Het gaat dan ook niet in tegen de Europese regels.

Frankrijk is het meest kritisch. De Fransen vinden dat EU-landen alleen met elkaar moeten samenwerken bij het ontwikkelen van vaccins. "Alleen met Europa kunnen we op een effectieve manier aan voldoende vaccins komen", zegt een woordvoerder van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Dit is waarom het onduidelijk is wanneer jij een vaccin krijgt:

Met de start van het vaccineren is er licht aan het einde van de coronatunnel. Maar het kan nog best wel even duren voordat jij aan de beurt bent voor een prik. Waarom is dat eigenlijk?

Ellen 't Hoen pleit juist voor een 'mondiale samenwerking'. Ze is directeur van Medicines Law & Policy, een groep juristen en onderzoekers die zich bezighoudt met de toegang tot geneesmiddelen. "Je kunt het probleem van te weinig vaccins voor de hele wereld niet oplossen, tenzij je het internationaal oplost."

Vaccin-nationalistische actie

"Aanvankelijk was er in Europa geen plan. Toen hebben een aantal landen, waaronder Nederland, de koplopersrol gepakt, door zelf deals te sluiten met farmaceuten”, zegt ’t Hoen. "De Europese Commissie zei daarna: 'We moeten dit niet doen. We hebben een Europese strategie nodig.'"

"Nederland kon daarna mooi zeggen dat er een Europese strategie zou komen, omdat wij al bezig waren met deals sluiten. Dat was eigenlijk een vaccin-nationalistische actie." Nu lijken ook Denemarken en Oostenrijk voor zichzelf te kiezen. "Door dit soort acties zie je de Europese samenwerking uit elkaar vallen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Geduld is op: meerdere Europese landen kopen Chinese en Russische vaccins

"Er zijn dus afspraken gemaakt om gezamenlijk in Europa op te treden. Er is bijvoorbeeld een verdeelsleutel die zegt hoe de vaccins over de Europese landen moeten worden verdeeld. Of het politiek gezien slim is wat Denemarken en Oostenrijk nu doen, weet ik niet", zegt 't Hoen.

'Leuk voor die regio'

Terug naar wat volgens 't Hoen wél de oplossing is: een mondiale strategie. "Er zijn niet voldoende vaccins om de hele wereld te voorzien. Dat Denemarken, Oostenrijk en Israël dus plannen hebben om in te zetten op productie van vaccins is niet gek. Maar wanneer je capaciteit hebt in een regio is dat leuk voor die regio, maar niet voor daarbuiten."

In Israël heeft al bijna 90 procent van de bevolking een prik gehad. In Israël heeft al bijna 90 procent van de bevolking een prik gehad.

"Landen zijn voor zichzelf aan het vechten, begrijpelijk, maar kortzichtig", zegt ’t Hoen. "Israël heeft al bijna de hele bevolking een prik gegeven. Daarna gaan ze kijken: 'Wat hebben we over en wat gaan we ermee doen?' Maar ja, moeten die vaccins dan naar Denemarken of naar Sub-Sahara Afrika?"

Met lede ogen

"Uiteindelijk is de crux van het verhaal dat Israël, en het Verenigd Koninkrijk is daar ook een voorbeeld van, heel doortastend hebben gehandeld om zo snel mogelijk productie- en aankoopcapaciteit te hebben. Ze lopen voorop in het vaccineren van hun bevolking. Die werkwijze moet nu internationaal doorgetrokken worden", zegt 't Hoen. 

Intussen heeft Israël te maken met een ecologische ramp:

Een ecologische ramp voor de kust van Israël. Op stranden aan de Middellandse Zee bij Israël en Libanon spoelt olie en teer aan. Dat komt waarschijnlijk na een lek uit een olietanker. Zeedieren hebben het zwaar.

Een ander pijnlijk punt voor Israël is wat mensenrechtenorganisaties 'een uiting van apartheid' noemen. Palestina kampt ook met een flink tekort aan vaccins; het land komt zonder Israëlische hulp amper aan de benodigde doses.

Correspondent Olaf Koens zei eerder over het uitblijven aan leveringen aan de Palestijnen: ''Israël heeft de touwtjes in handen over die gebieden. En daarmee dragen ze ook een verantwoordelijkheid. Je kunt niet zeggen: wij spelen hier wel de politieagent, maar draaien niet de ambulancedienst.''

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore