'Dood door overwerk'

Wetsvoorstel Japan: drie dagen weekend om zelfdodingen tegen te gaan

04 februari 2021 20:37 Aangepast: 04 februari 2021 20:47
Voor corona waren de metro's stampvol met naar werk gaande Japanners. Beeld © AFP

Niet vijf dagen per week werken, maar vier. In het Japanse parlement ligt er een wetsvoorstel om het weekend langer te verlengen naar drie dagen. Het is niet bedoeld als coronamaatregel, maar om de altijd zeer hardwerkende Japanners rust te geven. "Japanners gaan niet weg voor de baas naar huis gaat", zegt Japanoloog Kris Schiermeier.

Met de maatregel moet het dodelijke 'karoshi', de Japanse term voor dood door overwerk, worden voorkomen. Het feit dat deze term bestaat, zegt waarschijnlijk al genoeg.

Japanners staan erom bekend zeer lange dagen op het werk te draaien. Te lang, karoshi ligt op de loer. Ze overlijden door bijvoorbeeld een hartaanval of een beroerte. Ook zijn er overwerkte Japanners die zelf een einde aan hun leven maken.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dit zijn de maatregelen voor veilige Olympische Spelen

Volgens een onderzoek van de Japanse regering in 2016 is karoshi voor een op de vijf werknemers een risico. Een kwart van de bedrijven laat daarbij personeel per maand meer dan 80 uur overwerken, meestal onbetaald. CNN berichtte eind vorig jaar dat alleen al in de maand oktober meer mensen overleden door zelfdoding dan door het coronavirus in heel 2020.

Vier dagen werken

Voor Kuniko Inoguchi, lid van regeringspartij LDP, reden om deze week een wetsvoorstel te doen om werknemers het recht te geven om te kiezen voor een vierdaagse werkweek in plaats van een vijfdaagse. Volgens de eerste signalen lijkt er vanuit werknemers én bedrijven veel steun te zijn voor het idee.

Kiniko Inoguchi kwam met het wetsvoorstel voor een kortere werkweek. Kiniko Inoguchi kwam met het wetsvoorstel voor een kortere werkweek.

Japanoloog Kris Schiermeier herkent het beeld dat Japanners erg veel werken. "Ze zetten zich voor de volle 100 procent in om hun baan zo goed mogelijk te doen", vertelt ze. "Ze brengen lange uren op kantoor door." Schiermeier werkte zelf bij een Japans bedrijf in Rotterdam. "Je gaat daar niet eerder weg dan je baas. Als de grote baas om 20:00 uur naar huis ging, dan pas gingen wij ook naar huis."

Tot 23:00 uur op kantoor

"Een Japanse collega was er altijd al als ik om 08:30 uur aankwam. Hij bleef tot ongeveer 23:00 uur op kantoor. Als de baas hem nodig had, was hij er. Nederlandse collega’s die wel eerder dan de baas naar huis gingen, kregen te horen dat dat niet de bedoeling was. Het was geen officiële regel, maar als je het toch deed, voelde het alsof je iets deed dat niet mocht."

Japanners gaan ook bijna nooit op vakantie. Ze nemen hun vakantiedagen dus niet op, zegt Schiermeier. "Dat heeft ook te maken met sociale druk. Als je ergens nieuw komt en je hebt geen vast contract, dan wil je je daar volledig voor inzetten. En als een baas zegt dat iets nog af moet, dan doe je dat. Al is dat misschien iets wat bij meer bedrijven speelt dan alleen bij Japanse bedrijven."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Japanse vrouw bewaart lichaam dode moeder tien jaar in vriezer

Initiatiefnemer Inoguchi zegt dat een kortere werkweek veel voordelen heeft. Mensen zouden daardoor meer tijd kunnen doorbrengen met hun kinderen en ouders, een nieuwe opleiding kunnen starten, zich kunnen laten omscholen en meer geld kunnen uitgeven waardoor de economie een boost krijgt.

Economie onder druk

Volgens hoogleraar economie Teruo Sakurada van de Universiteit van Osaka is vooral dat laatste erg belangrijk, omdat de economie door de coronacrisis behoorlijk onder druk staat. "Er moeten veranderingen worden doorgevoerd zodat de economie veerkrachtig blijft en kan blijven voldoen aan de behoeftes van bedrijven", zegt Sakurada tegen de Duitse nieuwsorganisatie Deutsche Welle.

Een van die veranderingen is dat in de laatste decennia productie in fabrieken een steeds minder grote rol is gaan spelen in de Japanse economie. In plaats daarvan focust het Oost-Aziatische land zich steeds meer op financiële dienstverlening.

Intussen organiseert Japan ook de Olympische Spelen, maar Japanners zitten er niet op te wachten:

Ruim 80 procent van de Japanners wil niet dat de Olympische Spelen doorgaan dit jaar. Vanwege corona zijn de Spelen al met een jaar uitgesteld, maar de coronagevallen stijgen nu juist in Japan.

Een andere verandering is dus meer vrije tijd voor werknemers. En die vrije tijd lijkt nodig, ziet ook Japanoloog Schiermeier. "Japanners hebben heel weinig vrije tijd. Niet alleen werken ze heel veel, ze forenzen ook veel. Vaak werken ze namelijk in de stad en wonen ze buiten de stad. Andersom kan het ook. Stel dat je in Tokio woont en je hebt een extra dag vrij, dan kan je nog eens gaan ontspannen buiten de stad."

44 miljoen mensen minder

Dat de Japanse economie zich meer ging focussen op de financiële dienstverlening had niet alleen te maken met efficiëntie. In fabrieken zijn meer mensen nodig en die heeft Japan in steeds mindere mate. Het bevolkingsaantal loopt hard achteruit. Nu heeft Japan nog bijna 127 miljoen inwoners. Naar schatting is dat aantal aan het eind van de eeuw nog maar 83 miljoen.

In de Japanse economie is de financiële dienstverlening steeds belangrijker. In de Japanse economie is de financiële dienstverlening steeds belangrijker.

De reden: Japanners hebben geen tijd om aan kinderen te beginnen. En dus wordt het ook steeds lastiger om een vergrijzende bevolking te bekostigen. Volgens Inoguchi kan haar wetsvoorstel ook daar verandering in brengen, omdat mensen met een kortere werkweek tijd overhouden om een gezin te stichten.

Positie van de vrouw

"Er worden inderdaad veel minder kinderen geboren", zegt Schiermeier. "Er wordt ook veel minder getrouwd in Japan. Dat komt doordat de positie van de vrouw is veranderd. Steeds minder vrouwen willen huisvrouw zijn, maar een carrièrevrouw."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Japan wil meer baby's door kunstmatige intelligentie: 'Niet romantisch, maar het moet'

De vraag is alleen hoe een kortere werkweek moet worden betaald. De regering wil daarom financiële steun bieden aan bedrijven die de werkweek willen verkorten. Volgens Schiermeier is het belangrijk dat het hele bedrijf erachter staat. "Het is een spannend wetsvoorstel. Het moet van top tot bottom doorgevoerd worden in een bedrijf, anders gaat het niet werken. Je kan wel zeggen dat er minder gewerkt gaat worden, maar het werk moet nog wel gedaan worden."

Uniqlo

Toch blijkt het bij een aantal grote bedrijven die zelf met het initiatief kwamen voor een korte werkweek al te werken, waaronder de Japanse afdeling van Microsoft en het Japanse kledingmerk Uniqlo. Een woordvoerder van het laatste bedrijf laat weten dat een meerderheid van de werknemers nog steeds vijf dagen werkt, maar dat ook een grote groep kiest voor vier dagen. Volgens de woordvoerder geeft het die groep meer ademruimte wanneer ze voelen een extra vrije dag nodig te hebben.

Voor het dragen van het gezicht van iemand anders moet je in Japan zijn:

Winkelier Shuhei Okawara heeft mensen gevraagd om hun gezicht in te laten scannen, zodat hij er levensechte maskers van kan maken. Over de veiligheidsrisico's en privacy van mensen maakt hij zich geen zorgen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore