Jack Ma duikt op

Waarom kritische Chinezen verdwijnen: 'Niemand is groter dan de partij'

20 januari 2021 21:42 Aangepast: 20 januari 2021 21:49
Jack Ma op een conferentie in 2019 in Hangzhou. Beeld © Getty Images

Uit het niets verdwijnen en na maanden van afwezigheid net zo plotseling weer verschijnen. Multimiljardair Jack Ma is niet de eerste Chinees die dit overkomt. Ook een filmster en vastgoedmagnaat maakten al eens mee wat er gebeurt als je de Communistische Partij in de weg zit.

Van een mogelijk overlijden tot een stille aftocht naar de gevangenis. De wildste geruchten deden de ronde over Jack Ma. De eigenaar van miljardenbedrijf Alibaba, die normaal gezien de publiciteit niet schuwt, was ineens nergens meer te bekennen.

Maar vanochtend liet hij voor het eerst in bijna drie maanden weer van zich horen. In een videobericht sprak Jack Ma leraren op het platteland toe die een prijs hadden gewonnen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Miljardair Jack Ma duikt weer op na bijna drie maanden radiostilte

De video is een geruststelling voor Chinezen die zich zorgen maakten om de populaire internetmiljardair. "Ik verwachtte wel dat hij op een gegeven moment gewoon weer in vrijheid zou opduiken", vertelt Frans-Paul van der Putten.

Volgens de China-deskundige van Instituut Clingendael waren er geen directe aanwijzingen dat hij iets strafbaars gedaan zou hebben. Toch begaf Jack Ma zich wel op glad ijs na een kritische speech afgelopen oktober, zijn laatste publieke optreden voor zijn maandenlange verdwijning.

Kritiek onmogelijk

In die toespraak uitte hij kritiek op de economische toezichthouders in China. Die zouden volgens hem innovatie van technologiebedrijven in de weg zetten. "Dat hij maandenlang niet in de openbaarheid treedt, laat wel zien dat dit soort kritiek onmogelijk is", zegt Van Der Putten.

"Maar het blijft gissen wat er de afgelopen maanden precies met hem is gebeurd. Hij kwam met zijn kritiek vooral op voor zijn eigen bedrijf en belangen. Het maakt hem daarmee niet gelijk een politieke dissident. Al heeft de Communistische Partij wel de macht om zijn kritiek hard te bestraffen."

Zhiqiang Ren werd veroordeeld voor 18 jaar cel. Zhiqiang Ren werd veroordeeld voor 18 jaar cel.

Zo merkte onder anderen Zhiqiang Ren. De voormalige steenrijke vastgoedmagnaat nam geen blad voor de mond als hij het over de Communistische Partij had. Die kritische houding voor een miljoenenpubliek op social media leverde hem lange tijd weinig problemen op. Tot hij afgelopen maart plots verdween.

Kort daarvoor had hij in een publicatie hard uitgehaald naar de Chinese overheid. Het coronabeleid deugde volgens hem niet en bracht burgers onnodig in gevaar. De meest opvallende uitspraak betrof president Xi Jinping, die door Ren een clown genoemd werd.

Corruptie

Vrienden van Ren hoorden maandenlang niets meer van hem. Tot hij in september voor de rechter moest verschijnen. Die gaf hem 18 jaar cel op verdenking van corruptie. Een instrument waar politieke vijanden van de president volgens Van der Putten wel vaker mee worden aangepakt.

"In tegenstelling tot bij ons zijn de overheid en bedrijven in China erg hecht met elkaar verweven. Voor ambtenaren en mensen in het bedrijfsleven is het eigenlijk onmogelijk om zonder elkaar te functioneren. Daardoor ontstaan al snel corrupte situaties of gevallen die zo uitgelegd kunnen worden."

Politieke vijanden

Dat het onderdeel van het systeem is, wil volgens de China-deskundige niet zeggen dat iedereen automatisch in de problemen kan komen. Dat risico loop je wel wanneer je extreem veel misbruik maakt van de situatie. "Of wanneer je zoals Ren te veel politieke vijanden creëert. Dan ligt vervolging snel op de loer."

In 2018 was de bekendste actrice van China, Fan Bingbing, maandenlang zoek. In 2018 was de bekendste actrice van China, Fan Bingbing, maandenlang zoek.

Een andere geruchtmakende verdwijning is die van de bekendste actrice van China. Begin 2018 verdween Fan Bingbing van de radar. Dat had niets maken met politieke uitspraken, maar met belastingontduiking.

Dat werd pas duidelijk toen ze na vier maanden detentie voor de rechter verscheen. Daar kreeg ze een boete van omgerekend ruim 100 miljoen euro. In een reactie op haar socialmedia-accounts gaf ze aan rustig te zijn geworden van haar tijd in gevangenschap. Ook sprak ze haar respect uit voor de Chinese autoriteiten.

Pas op wat je doet

"Daarmee wordt van haar ook een waarschuwing gemaakt voor anderen", zegt Van der Putten. "Zo'n openlijke boetedoening werkt als een signaal naar andere bekendheden en invloedrijke mensen. De boodschap is: pas op met wat je doet."  

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Volgens de China-deskundige is het niet uniek dat voor zo'n veroordeling eerst een mysterieuze verdwijning plaatsvindt. "Dat past in de aard van het politieke systeem in China. De gedachte is dat wanneer mensen misstappen begaan ze eerder heropgevoed dan gestraft moeten worden."

Spanningsveld

De macht van de Communistische Partij in China bewaken is daarbij het hoogste en belangrijkste doel. Het maakt de grens tussen kritiek leveren en een risico vormen voor de partij volgens Van der Putten dun.

"Je ziet het goed aan wat er met Jack Ma gebeurt. China heeft ondernemers met lef nodig, zoals hij, om te kunnen groeien. Maar tegelijkertijd mag niemand groter dan de partij worden. Een ingewikkeld spanningsveld."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Investeringsdeal EU-China: betere toegang voor Europese bedrijven

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore