Afgezet, verbannen, vermoord

Deze groepsfoto van dictators is tien jaar oud – waar zijn ze gebleven?

10 oktober 2020 16:20 Aangepast: 11 oktober 2020 21:02

Precies tien jaar geleden werd een beruchte foto genomen van Afrikaanse en Arabische leiders op een bijeenkomst in Libië. Op dat moment leek er geen wolkje aan de lucht, maar de jaren erna zouden veel leiders worden afgezet, verbannen of zelfs vermoord. Waar zijn ze nu?

Het is 10 oktober 2010 en in de Libische havenstad Sirte zijn tientallen Afrikaanse en Arabische leiders samengekomen voor de Afro-Arabische top. Aan het eind van de bijeenkomst verzamelt de groep zich rond gastheer Muammar al-Khadafi voor een groepsfoto. Op dat moment lijkt er geen wolkje aan de lucht. De leiders zitten allemaal stevig in het zadel en weten door middel van repressie, propaganda en geweld het volk onder de duim te houden.

Eerste rij van links naar rechts: Bashir, Ben Ali, Saleh, Khadaffi, Moebarak, Compaoré, Mugabe. Eerste rij van links naar rechts: Bashir, Ben Ali, Saleh, Khadaffi, Moebarak, Compaoré, Mugabe.

Maar onder het oppervlak rommelt er iets. Want de gemiddelde Afrikaan en Arabier is arm, heeft weinig vooruitzicht op verbetering en is het zat onder een dictatuur te leven. Een paar maanden na de bijeenkomst breekt de Arabische Lente uit en wordt de ene na de andere dictator afgezet. In de jaren erna vinden ook in verschillende Afrikaanse landen revoluties, burgeroorlogen en staatsgrepen plaats.

Tien jaar na het nemen van de groepsfoto is van de hele eerste rij niemand meer over. We gaan van links naar rechts het rijtje langs:

Omar al-Bashir (Soedan)

Omar al-Bashir was één van de beruchtste wereldleiders. Hij kwam in 1989 aan de macht in het Afrikaanse Soedan door middel van een staatsgreep. Onder zijn bewind werd in het land een strenge vorm van sharia ingevoerd en groeide het uit tot veilige haven voor de terreurbeweging al-Qaida.

In sommige delen van Soedan kwam de bevolking in opstand, maar Bashir sloeg elk verzet wreed neer. In de regio’s zuidelijk Soedan en Darfur werd de bevolking uitgemoord door Arabische milities die trouw waren aan het regime. Honderdduizenden vonden de dood. Bashir werd internationaal bestempeld als oorlogscrimineel en kon het land niet zomaar meer verlaten zonder te worden gearresteerd. Hij bleef stevig aan de macht, zelfs toen Zuid-Soedan zich uiteindelijk afscheidde en onafhankelijk werd. 

Bashir achter tralies in de rechtbank. Bashir achter tralies in de rechtbank.

Maar de heerschappij van Bashir duurde niet eeuwig. In december 2018 braken in het hele land massale protesten uit tegen zijn regime nadat de broodprijs enorm was gestegen. Vijf maanden later werd Bashir na een staatsgreep afgezet en nam een transitieregering de macht over.

Bashir zit nu achter de tralies voor corruptie en witwassen. Soedan onderhandelt met het Internationale Gerechtshof om hem uit te leveren aan Den Haag, waar hij ook nog wordt gezocht voor zijn oorlogsmisdaden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Oud-president Soedan (75) veroordeeld voor corruptie en witwassen

Ben Ali (Tunesië)

Ben Ali was de eerste leider van de groep die ten val zou komen. De president van Tunesië leek eind 2010 de macht nog stevig in handen te hebben. Maar op een dag in december stak de 26-jarige fruitverkoper Mohammed Bouazizi zichzelf in brand nadat de politie zijn fruitkar in beslag had genomen. Bouazizi belandde zwaargewond in het ziekenhuis en werd daar nog door Ben Ali bezocht. Maar de fruitverkoper kwam uiteindelijk te overlijden.

Ben Ali bezoekt de zwaargewonde Mohammed Bouazizi in het ziekenhuis. Ben Ali bezoekt de zwaargewonde Mohammed Bouazizi in het ziekenhuis.

De dood van Bouazizi ontketende massale protesten tegen het regime van Ben Ali. Jonge Tunesiërs waren de slechte economische situatie meer dan zat en gaven het corrupte bewind van Ben Ali de schuld.

Ben Ali gaf niet toe aan hun eisen van verandering en sprak op de nationale tv over bendes en terroristen die het land probeerden te destabiliseren. Maar het was te laat. Na een paar weken van hevig protest moest Ben Ali het land ontvluchten en kwam zijn bewind ten einde. Ben Ali bracht zijn laatste dagen door in Saoedi-Arabië en overleed daar uiteindelijk in september vorig jaar aan kanker.

Ali Abdullah Saleh (Jemen)

Saleh had het als president van Jemen al niet makkelijk. Het land werd regelmatig geteisterd door aanslagen van al-Qaida en zowel in het noorden als het zuiden waren gewapende separatisten actief. De nekslag voor Saleh’s bewind kwam toen de Arabische Lente het straatarme Jemen bereikte. Miljoenen Jemenieten demonstreerden maandenlang tegen het regime van Saleh, en zijn vertrouwelingen lieten hem vallen.

In juni 2011 raakte Saleh ernstig gewond bij een raketaanval op het presidentiële paleis. Saleh vluchtte naar Saoedi-Arabië en stemde in met het overdragen van de macht.

Saleh gaf zich niet zomaar gewonnen en was al snel weer terug in Jemen. Saleh gaf zich niet zomaar gewonnen en was al snel weer terug in Jemen.

Maar Saleh was nog niet klaar om met pensioen te gaan. Binnen een paar jaar was Jemen verwikkeld in een hevige burgeroorlog tussen de nieuwe regering en Houthi-rebellen. Saleh sloot een alliantie met de Houthi's en hoopte zo zijn weg terug naar de macht te vinden. Maar het hield niet lang stand. Saleh's aanhangers en de Houthis raakte in december 2017 slaags en Saleh was gedwongen weer te vluchten. Maar de Houthi-rebellen kregen hem te pakken en Saleh werd ter plekke gedood.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Macht Loekasjenko brokkelt af: deze dictators werden eerder verdreven

Muammar al-Khadafi (Libië)

Er zijn weinig wereldleiders zo bloedig aan hun einde gekomen als Muammar al-Khadafi. Toen in Libië de Arabische Lente uitbrak, wilde de dictator van geen wijken weten. Hij verscheen op de staats-tv om te verklaren dat het hele land gezuiverd zou worden van demonstranten. "Huis voor huis, straat voor straat" waren zijn woorden. In de daaropvolgende dagen werden honderden Libiërs genadeloos afgeslacht door zijn medestanders.

Khadafi werd uiteindelijk door rebellen verjaagd en gedood Khadafi werd uiteindelijk door rebellen verjaagd en gedood

Maar het was te laat om de revolutie de kop in te drukken en het land kwam in een burgeroorlog terecht. Het Westen besloot in te grijpen om de Libische burgerbevolking te beschermen en schaarde zich achter de rebellen. Zes maanden lang bombardeerden Westerse vliegtuigen doelen van het leger van Khadafi en hielpen de rebellen zo het regime omver te werpen.

Khadafi vluchtte naar zijn geboorteplaats Sirte, waar hij een laatste poging tot verzet deed. Maar de rebellen kregen de dictator uiteindelijk te pakken en schoten hem dood. Zijn lichaam werd bewaard in een koelcel in de havenstad Misrata, waar het een attractie werd. Vanuit heel Libië kwamen mensen naar Misrata om selfies te maken met de overleden dictator.

Hosni Moebarak (Egypte)

De Egyptische president Hosni Moebarak kreeg ook te maken met massale protesten toen de Arabische Lente zich over de regio verspreidde. Drie weken lang bezetten honderdduizenden egyptenaren het Tahrirplein in Caïro, waar ze de val van het regime eisten. Moebarak vroeg de legertop een einde te maken aan de protesten, maar hij kreeg hen niet zover om de revolutie neer te slaan.

Moebarak werd vanuit zijn ziektebed vervolgd. Moebarak werd vanuit zijn ziektebed vervolgd.

Zonder steun van het leger was het snel met Moebarak gedaan en in februari 2011 werd hij gedwongen om af te treden. In de daaropvolgende maanden werd Moebarak vervolgd voor corruptie en de dood van honderden demonstranten. Hij kreeg levenslang, maar werd vanwege zijn slechte gezondheid in 2014 weer vrijgelaten. Hij overleed in februari van dit jaar aan ouderdom.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

President Mali treedt af en heft parlement op na arrestatie door militairen

Blaise Compaoré (Burkina Faso)

Blaise Compaoré kwam in 1987 aan de macht in het Afrikaanse Burkina Faso door middel van een staatsgreep. Compaoré wist in de jaren daarop verkiezing na verkiezing te winnen, maar zijn regime werd in 2011 bijna omvergegooid toen militairen in het land begonnen te muiten. Compaoré vluchte tijdelijk de hoofdstad uit, maar wist uiteindelijk terug te keren nadat de situatie weer onder controle was.

President Compaoré had het jarenlang meezitten. President Compaoré had het jarenlang meezitten.

In oktober 2014 moest ook hij eraan geloven. Door heel Burkina Faso braken massale protesten uit nadat Compaoré zich kandidaat stelde voor een zesde termijn als president. Demonstranten bestormden het parlement en Compaoré was gedwongen te vluchten naar Ivoorkust, waar hij tot vandaag de dag in ballingschap leeft.

Robert Mugabe (Zimbabwe)

Ook de Zimbabwaanse president Robert Mugabe zou de dans niet ontspringen. Hij wist jarenlang aan de macht te blijven door middel van brute repressie. Verkiezingen gingen altijd gepaard met veel geweld, en als oppositieleider was je in Zimbabwe je leven niet zeker. Maar binnen het regime groeide de onvrede over Mugabe, want de stokoude president leek de macht te willen overdragen aan zijn 40 jaar jongere vrouw Grace Mugabe. Die was niet geliefd bij de rest van de heersende elite.

De stokoude Mugade werd uiteindelijk afgezet. De stokoude Mugade werd uiteindelijk afgezet.

In november 2017 ontsloeg de 93-jarige Mugabe zijn eigen vicepresident Mnangagwa en verving hem door Grace. Dit was de druppel die de emmer deed overlopen. In de dagen daarop verschenen legervoertuigen in de hoofdstad Harare en leek er een staatsgreep aan de gang te zijn.

De Zimbabwaanse bevolking greep de kans aan om massaal te demonstreren tegen de gehate president en na een paar weken onduidelijkheid werd Mugabe afgezet en nam de ontslagen vicepresident Mnangagwa de macht over. Mugabe sleet zijn laatste dagen in zijn landhuis net buiten de hoofdstad en overleed in september 2019 aan ouderdom.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore