Crisis op eiland

Van de ene hel naar de andere: iedereen wist dat het fout zou gaan in Moria

10 september 2020 13:03 Aangepast: 14 september 2020 13:00
De migranten slapen nu langs de weg Beeld © AFP

Het werd door de migranten zelf een gevangenis genoemd: opvangkamp Moria. Oorspronkelijk was er plaats voor een kleine 3000 mensen, maar op het hoogtepunt verbleven er 20.000 mensen. Onder erbarmelijke omstandigheden. Hoe kon dat gebeuren en wie zijn de migranten die in Moria zitten en nu na de brand van deze week op Lesbos ronddwalen? We vragen het correspondent Olaf Koens.

Hoe zijn de migranten in Moria terechtgekomen? 

Dat heeft alles te maken met de vluchtelingencrisis die al jaren speelt, stelt Koens. Migranten uit allerlei landen, van Afghanistan tot Syrië, willen naar Europa op zoek naar een veilig onderkomen, naar toekomstperspectief.

Vanaf de Turkse kust zie je Griekenland liggen, het lijkt wel op steenworpafstand. Zeker het eiland Lesbos, ik was vorige week nog aan de Turkse kust – het is echt vlakbij.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederlandse ziet ravage in Moria: 'Hulp komt moeilijk op gang'

Met de oorlog in Syrië kwam er een grote stroom vluchtelingen op gang. Een groot deel daarvan is in Turkije opgevangen, zo’n vier miljoen. Dat is een enorm aantal. Sommigen van hen proberen nog altijd de oversteek te wagen en komen - als het lukt - op Lesbos in Moria terecht.

Wat goed is om te weten: veel van de vluchtelingen zijn inmiddels geen Syriërs meer. Je ziet vooral Afghanen die Iran uitvluchten, of zelfs migranten uit Bangladesh of Marokko. Turkije is de springplank richting Europa.

Er wordt gezegd dat er veel kinderen zitten. Hoe kan dat?

Het gaat vooral om jongeren. De minderjarige vluchtelingen die ik de afgelopen jaren heb gezien, zijn vooral tieners, jongeren van een jaar of vijftien, zestien, die zelfstandig proberen naar Europa te komen. 'Ga het maar proberen', zeggen hun ouders, hun familieleden in het thuisland. En als het lukt kun je ons geld sturen.

In het kamp zitten veel minderjarigen In het kamp zitten veel minderjarigen

Vaak komen ze onderweg andere minderjarigen tegen, of reizen ze met een oudere neef of kennis. Soms zijn het ook wezen. Hun ouders zijn in het thuisland, of onderweg om het leven gekomen.

Wat is de rol van Griekenland, valt de Grieken iets te verwijten? 

Er valt de Grieken een hoop te verwijten. De voorzieningen in Moria zijn niet ondermaats te noemen, het is spartaans, op het barbaarse af. Het idee daar achter is dat het een afschrikkende werking heeft. Maar je ziet dat mensen die duidelijk in nood zijn, of zijn gekomen, bijzonder slecht behandeld worden. 

Natuurlijk is Griekenland ook maar met dat probleem opgezadeld, en is het idee niet geweest dat deze migranten zich zo lang vestigen in Griekenland, maar je kunt zeker zeggen dat de Griekse overheid gefaald heeft deze mensen op een fatsoenlijke manier op te vangen, en er ook niet in slaagt hen te beschermen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Gaat Nederland vluchtelingen halen? 'Het antwoord is nee'

We zien de laatste maanden bovendien dat vluchtelingen worden teruggestuurd naar Turkije. Dat is op zich al illegaal, maar de manier waarop is onverantwoordelijk. Ze worden op lekgestoken rubberboten teruggedreven naar Turkse wateren. De inzittenden moeten dan maar hopen dat de Turkse kustwacht in de buurt is.

In Duitsland was gisteren een grote manifestatie waarin werd opgeroepen vluchtelingen uit Moria op te nemen In Duitsland was gisteren een grote manifestatie waarin werd opgeroepen vluchtelingen uit Moria op te nemen

Wat is de rol van Turkije?

Er speelt op de achtergrond een ander conflict tussen Turkije en Griekenland, je ziet helaas dat deze crisis wordt ingezet om het vuurtje verder op te stoken. We zagen begin dit jaar dat Turkije de migranten gebruikt als politiek drukmiddel. Als Europa geen nieuwe afspraken wil maken zet de Turkse regering de poort richting Griekenland open, dan komt er vanzelf een reactie.

Zoals gezegd, Turkije vangt al vier miljoen Syriërs op. Het speelt keiharde politiek over de rug van kwetsbare mensen, maar het land heeft wel een punt als het – net als de Grieken – zegt dat ze deze crisis niet alleen aan kunnen. 

Kunnen de migranten in Moira worden teruggestuurd naar hun eigen land?

Dat is vaak heel erg lastig. Je mag mensen niet terugsturen naar een oorlogsgebied, en dat is maar goed ook. Denk bijvoorbeeld aan Syrië. Omdat het regime van president Assad nog altijd aan de macht is kunnen de miljoenen Syriërs die de oorlog daar ontvlucht zijn niet terug. Het is belangrijk dat te weten dat Syriërs niet zijn gevlucht voor ‘de oorlog’ of voor Islamitische Staat.

Ze zijn gevlucht voor Assad, en die zit steviger in het zadel dan ooit te voren. Die miljoenen mensen kunnen niet terug. Dat gaat ook op voor een land als Iran. De Afghanen die Iran nu ontvluchten, kunnen nergens heen, niet naar Iran, niet naar Afghanistan.

Niet alleen omdat het er onveilig is, maar ook omdat er met die landen geen afspraken zijn gemaakt. Bovendien zijn er allerlei juridisch bindende afspraken. Onlangs nog oordeelde een Nederlandse rechter dat Palestijnen uit Gaza niet mogen worden teruggestuurd naar hun eigen land.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vluchtelingenstroom richting Europa zwelt weer aan na coronaluwte

De tikkende tijdbom Moria

Wat er nu speelt op Moria zat er al lange tijd aan te komen. Ik kan me niet eens herinneren hoe lang iedereen al probeert te waarschuwen, van journalisten tot hulpverleners. Het is een kruitvat, de situatie staat op ontploffen, het gaat een keer fout. Je zag het aankomen. Het is een combinatie van factoren die op zichzelf allemaal uit te leggen zijn. Europese lidstaten willen geen extra migranten opvangen.

Griekenland kan zo veel migranten niet aan, wil de omstandigheden zo sober mogelijk houden om een aanzuigende werking te voorkomen, Turkije juicht het toe omdat het zelf al een miljoen vluchtelingen opvangt. Het is aan alle kanten te begrijpen, en toch blijft het dramatisch te zien dat het zo uit de hand kan lopen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore