Ontbossing

Het Braziliaanse leger moet de Amazone beschermen, maar doet het omgekeerde

30 augustus 2020 20:12
Recent aangestoken bosbranden in Novo Progresso Beeld © AP

De Braziliaanse president Bolsonaro heeft het leger de opdracht gegeven om de Amazone te beschermen, maar in de praktijk doet het leger precies het omgekeerde. Militairen helpen bij het bouwen van wegen en bruggen waarmee hout sneller uit de Amazone kan worden gehaald.

Elke morgen is Novo Progresso, een stad midden in de Amazone, gehuld in rook van bosbranden. In de loop van de ochtend trekt de rook weg, maar in de middag begint het weer.

Boeren steken branden aan

De branden zijn aangestoken door boeren die er hun vee willen laten grazen. De stad heeft een tiental inspecteurs om illegale bosbranden op te sporen, maar sinds het leger is opgeroepen komen ze hun kantoor niet meer uit, vertellen bewoners. De brandweer komt alleen als het ergste al voorbij is, of als de branden te groot dreigen te worden.

Vorige week was een groep brandweermensen twee uur onderweg voor een brand die drie dagen eerder was ontstaan. Toen ze eenmaal aankwamen was een stuk bos met een grootte van acht voetbalvelden al verbrand. Het staat symbool voor de losse Braziliaanse aanpak van de bosbranden in de Amazone.

Bij Novo Progresso wordt een brand geblust Bij Novo Progresso wordt een brand geblust

Kritisch punt nadert

De Amazone heeft inmiddels 17 procent van zijn oorspronkelijke terrein verloren. Daarmee nadert de ontbossing volgens deskundigen een kritisch punt. Als meer dan twintig procent van het oerwoud is gekapt, dan kan het daarna waarschijnlijk niet meer genoeg regen opwekken om zichzelf in stand te houden. Het regenwoud verandert dan in een tropische savanne. In het huidige tempo zorgen bosbranden en houtkap ervoor dat dit kritische punt over 15 à 30 jaar wordt bereikt.

De buitenwereld ziet het met lede ogen aan. Onder grote internationale druk zette president Bolsonaro afgelopen mei het leger in om de bosbranden te bestrijden. Nu blijkt uit onderzoek van persbureau Associated Press (AP) dat dit een averechts effect heeft.

In ontbost Amazonegebied rond Novo Progresso kan nu vee grazen. In ontbost Amazonegebied rond Novo Progresso kan nu vee grazen.

Snel het hout wegvoeren

Het leger lijkt zich voornamelijk in te zetten voor de bouw van kleine wegen en bruggen. Gevolg: het gekapte hout kan sneller uit de Amazone worden weggevoerd. Daarnaast maken die wegen en bruggen het makkelijker om het regenwoud te bereiken, vooral ook voor mensen die het economisch willen ontwikkelen (lees: ontbossen).

Behalve het leger speelt er nog iets. Er worden minder straffen en boetes uitgedeeld voor illegale landbouw, houtkap en mijnbouw. Ook wordt het aantal controleurs van het milieu-agentschap steeds verder verlaagd. Dit gebeurde al onder de vorige presidenten, maar onder de rechtse Bolsonaro is de handhaving verder uitgekleed.

Bendes de baas in Amazone: 'Ik kan elk moment vermoord worden'

Criminelen hebben de Amazone stevig in hun greep, zegt Human Rights Watch.

Satellietbeelden

Ook opvallend: een van de meeste effectieve methodes om illegale ontbossing tegen te gaan - en daders te pakken - wordt niet meer gebruikt. Het gaat om satellietbeelden van het Braziliaanse ruimte-agentschap. Daarop is volgens insiders 70 procent van alle ontbossing te zien. De autoriteiten gebruikten die informatie tot voor kort om de landeigenaren op te sporen en ter verantwoording te roepen. Nu het leger de leiding heeft, gebeurt dat niet meer.

Alleen al in de eerste tien dagen van deze maand zijn er meer dan 10.000 bosbranden gespot in de Amazone, volgens Greenpeace 80 procent meer dan vorig jaar. Niet eerder was de start van het bosbrandseizoen zo ernstig. "We proberen het niet eens," zegt een anonieme ambtenaar tegen AP.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Opnieuw staat de Amazone in brand: 'Het wordt erger dan vorig jaar'

'Wilde westen'

Correspondent Sandra Korstjens maakte een serie over de Amazone en zag van dichtbij wat er gebeurde. Volgens haar is ontbossing al langer aan de gang, maar wordt het onder Bolsonaro verder opgevoerd. "In de omgeving van Novo Progresso, waar AP onderzoek heeft gedaan, zie je nu bijvoorbeeld steeds minder dichte jungle terwijl het vroeger middenin het regenwoud lag. Het stadje is echt in korte tijd geëxplodeerd."

Een belangrijk probleem is volgens Korstjens dat ontbossers en landrovers zich gesteund voelen door de Braziliaanse regering. "Er zijn geen consequenties voor hun daden. Wetten en regels lijken op dit soort plekken een stuk minder waard, terwijl alleen strikte naleving de ontbossing misschien nog zou kunnen stoppen. Nu is het op veel plekken in de Amazone een soort wilde westen."

Inheemse bewoners protesteren tegen exploitatie van de Amazone Inheemse bewoners protesteren tegen exploitatie van de Amazone

'Verbaast me niet'

Voor een deel van de Braziliaanse samenleving is het echter logisch dat de Amazone economisch moet worden ontwikkeld, legt Korstjens uit. "Het Braziliaanse leger staat niet bekend als grote natuurvriend. Sterker nog, in de tijd van de militaire dictatuur in Brazilië, in de jaren 60, 70 en 80 van de vorige eeuw, werd de Amazone ook al gezien als gebied dat moest worden gekoloniseerd, dat moet worden gebruikt en waarmee geld moet worden verdiend. Bolsonaro heeft dat sentiment weer aangewakkerd.

Toch kan internationale druk volgens Korstjens wel helpen. "Handelsovereenkomsten staan op de tocht en er wordt gedreigd met boycots. Bolsonaro wil het Amazonegebied vooral ontwikkelen om het land economisch een boost te geven, maar op deze manier bereikt hij eerder het tegenovergestelde."

President Bolsonaro President Bolsonaro

'PR-stunt'

Juist vanwege die economische druk, zeker in de coronacrisis, wil Bolsonaro de indruk geven dat hij actie onderneemt. "Maar ik ben bang dat de inzet van het leger vooral bedoeld is als pr-stunt en dat er in de praktijk niets verandert," zegt Korstjens. 

"Integendeel, het lijkt alleen maar slechter te gaan met de Amazone, blijkt uit de meest recente cijfers. Het onderzoek van AP bevestigt dat nu opnieuw."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Wordt het een zomer vol bosbranden? 'Je kan niet tegen het vuur op'

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore