Dag van de waarheid

Oppositie maakt kans bij Poolse verkiezingen: 'Dit had niemand verwacht'

12 juli 2020 10:05 Aangepast: 12 juli 2020 12:00
Liberale presidentskandidaat Trzaskowski en rechts-conservatieve president Duda

Het is een belangrijke dag voor Polen. Vandaag nemen de rechts-conservatieve president Duda en oppositiekandidaat Trzaskowski het tegen elkaar op in de presidentsverkiezingen. En dat belooft in het verdeelde Polen een nek-aan-nekrace te worden, die de toekomst van het land bepaalt.

Deze week werd het laatste debat gehouden voor de twee overgebleven presidentskandidaten. Maar dat liep anders dan normaal. Duda en Trzaskowski bevonden zich op zo'n 300 kilometer afstand van elkaar. Ze wilden allebei niet aanwezig zijn bij een evenement dat werd georganiseerd door de andere partij.

Lege spreekstoel

Daar kwam ook nog eens onenigheid bij over de televisiezender die het debat moest gaan brengen. Staatszender TVP staat namelijk onder invloed van regeringspartij PiS. En dus hielden ze allebei een eigen debat. Op een ander kanaal, met een lege stoel voor hun tegenstander naast hen.

Het tafereel staat symbool voor de Poolse presidentsverkiezingen van 2020, waarin zowel het land als de kandidaten lijnrecht tegenover elkaar staan.

Trzaskowski tijdens zijn debat, zonder president Duda. Trzaskowski tijdens zijn debat, zonder president Duda.

De partij van zittend president Duda vormt met een absolute meerderheid sinds 2015 de Poolse regering. Duda staat bekend om zijn anti-lhbti-houding en liefde voor het oude traditionele Polen, waarin het katholieke geloof een grote rol speelt.

Steeds meer kritiek

De Europese Unie uitte eerder kritiek toen hij de rechterlijke macht in Polen buitenspel zette. Lange tijd zag het er naar uit dat Duda ook deze presidentsverkiezingen weer zou winnen en zo kon beginnen aan zijn tweede termijn.

Maar de coronacrisis gooide roet in het eten: de verkiezingen werden uitgesteld en de zittende president kreeg steeds meer kritiek. De centrumrechtse oppositie schoof toen Trzaskowski als presidentskandidaat naar voren. Hij is burgemeester van de Poolse hoofdstad Warschau, pleit juist voor meer aandacht voor lhbti-rechten en is pro-Europa. Zijn winst kan dus ook betekenisvol zijn voor de EU.

Nek-aan-nekrace in peilingen

De populariteit van Trzaskowski groeide de afgelopen maanden, met als gevolg dat Duda in de eerste verkiezingsronde geen absolute meerderheid behaalde. De president kreeg 'slechts' 43,5 procent van de stemmen en Trzaskowski eindigde als tweede met zo'n 30 procent van de stemmen. Ze lieten de andere negen kandidaten ver achter zich.

Het verschil van de eerste ronde lijkt groot, maar de verwachting is dat het vandaag in de allesbeslissende ronde toch heel spannend wordt.

De verwachting is dat veel stemmers die de eerste ronde op afgevallen kandidaten stemden nu overstappen naar Trzaskowski. "Ik had verwacht dat het dichtbij elkaar zou komen, maar dit had niemand verwacht", zegt politicoloog Ben Stanley die in de buurt van Warschau woont. 

"Om Duda in te halen zal Trzaskowski het nog wel moeilijk krijgen. Duda heeft een trouwe achterban, die het heel erg eens zijn met zijn ideeën. Om te winnen zal Trzaskowski zowel mensen van links als centrumrechts naar zich toe moeten trekken. Alles zal afhangen van de opkomst van vandaag", legt hij uit.

Belang voor lhbti

Iemand die vandaag zeker gaat stemmen is de 26-jarige Julia Maciocha. Ze woont in Warschau en is voorzitter van de gelijkheidsparade in de stad.

Julia Maciocha bij de gelijkheidsparade in Warschau. Julia Maciocha bij de gelijkheidsparade in Warschau.

"Ik word er moe van dat ik steeds voor mijn rechten moet vechten. Veel mensen in Polen denken dat ze niemand kennen die homoseksueel is. Het is nog heel erg verborgen en daardoor is makkelijker om erover te oordelen. Door de gelijkheidsparade zien mensen ons zingen en dansen en zien ze dat we ook gewoon mensen zijn."

Maciocha is zelf lesbisch en ondanks dat ze gaat stemmen niet heel hoopvol over de toekomst. "Ik wil natuurlijk dat Trzaskowski wint, maar uiteindelijk zal geen van de kandidaten mijn situatie echt veranderen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Verdeeldheid in Polen vlak voor verkiezingen: 'Soms stopt het contact'

Ondanks dat Trzaskowski meerdere malen op de parade van Julia is geweest en hij zich ook hard heeft gemaakt voor de rechten van lhbti-mensen, is hij bijvoorbeeld toch tegen adoptie door homostellen. Hij gaf Duda zelfs gelijk toen de president afgelopen maandag een wetsvoorstel indiende dat adoptie door homostellen moet verbieden.

'Gangbare gedachte'

"Daarin is ook Trzaskowski nog ouderwets", zegt politicoloog Stanley. "En hij realiseert zich dat hij niet te ver kan gaan met zijn liberale ideeën. Hij heeft stemmen nodig van links én rechts. Al kan dit hem wel problemen opleveren bij zijn progressieve stemmers."

Maciocha legt uit hoe volgens haar de politieke voorkeur in Polen verdeeld is: "Jongeren stemmen op Trzaskowski. Buiten de stad zie ik veel meer posters hangen van Duda, die is daar populairder. Ik ken eigenlijk niemand die op PiS stemt. Soms heb ik het vermoeden, maar eigenlijk komen mensen daar niet voor uit."

David (18) vecht in Polen tegen homohaat

Bij de Poolse presidentsverkiezingen hebben ze homohaat tot een thema gemaakt.

Maciocha denkt dat veel mensen zich er voor schamen en het daarom liever geheim houden. "Uiteindelijk is een stem voor PiS een stem voor henzelf. PiS geeft mensen geld." 

Hiermee doelt Maciocha op verkiezingsbeloften van PiS: kinderbijslag, lagere pensioenleeftijd en hogere salarissen. "Daarmee maakt de partij zich populair, vooral op het platteland en bij lageropgeleiden", zegt ze. Een deel van die beloften zijn ook waargemaakt. 

Nieuwe liberale wind?

Als Trzaskowski president wordt zal er een nieuwe liberale wind door Polen waaien, eentje die meer gericht is op Europa. En als Duda een tweede termijn krijgt? Dan verwacht Stanley geen veranderingen. "De kloof tussen de EU en Polen zal dan groter worden. Ik denk niet dat hij er rekening mee houdt dat vijftig procent van het land tegen hem stemt."

In Polen hopen ze vooral dat de verkiezingen snel voorbij zijn. "De sfeer is vreselijk. Mensen zijn er echt klaar mee. Sinds het begin van het jaar zijn we al bezig met de verkiezingen. Ik had dit nooit verwacht, maar het is voor het eerst dat ik denk: misschien moet ik uit Polen vertrekken", zegt Maciocha.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore