Onrust VS

Trump dreigt het leger te sturen. Kan het zover komen?

02 juni 2020 12:30 Aangepast: 02 juni 2020 12:33
Beeld © AFP

President Trump dreigt het leger af te sturen op de onrust die in verschillende Amerikaanse steden is uitgebroken na de dood van George Floyd. De president heeft mogelijkheden om dat te doen, maar hij riskeert wel een politieke veldslag bij de rechter.

"Als een stad of een staat weigert om het leven en de bezittingen van zijn inwoners te verdedigen, zal ik het Amerikaanse leger inzetten en het probleem snel voor ze oplossen," zei de president.

Trump doelt op de tientallen steden waar onrust is uitgebroken nadat George Floyd overleed bij een hardhandige arrestatie. Het is het zoveelste incident waarbij een zwarte Amerikaan slachtoffer wordt van politiegeweld en dat leidt tot demonstraties tegen racisme.

De meeste demonstraties verlopen vreedzaam, maar sommige lopen uit op brandstichtingen, plunderingen en rellen. Die ongeregeldheden wil Trump onder meer bestrijden met het leger.

Kan Trump wel het leger er wel op af sturen?

Het leger inzetten binnen de Amerikaanse landsgrenzen mag niet zomaar. Volgens de Grondwet is het aan de gouverneurs van de staten om orde te handhaven, niet aan het nationale leger. Toch heeft de president wel de bevoegdheid om militair in te grijpen zonder goedkeuring van de gouverneur. Daarvoor moet hij een wet uit 1807 inroepen: de Insurrection Act, ofwel de Opstandwet.

Dat mag alleen in bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld als er een opstand tegen de nationale overheid is, of wanneer burgers hun grondrechten verliezen omdat de wet niet meer wordt gehandhaafd. Het lijkt Trump nu om dat laatste te gaan. In een toespraak wijst de president op 'de rellen, plunderingen, vandalisme, aanvallen en de baldadige vernietiging van eigendommen'.

Mag de president dat in z’n eentje beslissen?

In principe wel. Trump heeft geen toestemming van het parlement nodig. Wel is het zo dat de president de Insurrection Act officieel moet inroepen, zodat burgers de mogelijkheid hebben om uiteen te gaan en huiswaarts te keren. Tot dusver heeft Trump de Insurrection Act nog niet officieel ingeroepen.

Als een staat het niet wil, kunnen ze er iets tegen doen?

Procederen, wellicht. In de Insurrection Act staat namelijk dat de staat waar het leger naartoe gaat, daadwerkelijk moet falen bij het beschermen van burgers. Als een staat kan aantonen dat het wel degelijk genoeg doet om de rechten van burgers te waarborgen, kan de legerinzet mogelijk illegaal worden verklaard.

De staat New York heeft al op twitter laten weten dat ze een eventueel militair ingrijpen bij de rechter zullen aanvechten. "President Trump is geen dictator", klinkt het daar. Hoe zo’n rechtszaak zal uitpakken, is moeilijk te zeggen. Robert Chesney, een deskundig professor, zegt tegen persbureau Reuters dat hij de kans op een succesvol protest niet hoog inschat. Volgens hem zijn Amerikaanse rechters op dit vlak altijd terughoudend.

Daarnaast kan het zijn dat het leger, voordat een rechter uitspraak doet, al in een staat is aangekomen. Achter de schermen probeert de regering-Trump het eerst nog anders: gouverneurs worden aangemoedigd om zelf te vragen om steun. In de tweet hieronder kun je lezen hoe Trumps minister van Defensie die gesprekken voert.

Doen presidenten dat vaak, het leger inzetten?

Nee. Een president die het leger binnenlands inzet, is zeldzaam sinds de jaren 60. In die periode werd het leger niet alleen ingezet bij (rassen)rellen, maar bijvoorbeeld ook om zwarte Amerikanen te beschermen op weg naar een school waar ze vanwege hun huidskleur niet welkom waren. Bij een aantal van die gevallen waren de staten niet bereid om de burgerrechten van zwarten te waarborgen, waarna het centrale gezag het leger inzette.

Voor zover bekend werd de Insurrection Act voor het laatst ingeroepen in 1992. Ook toen ging het om onrust na politiegeweld: er waren vier agenten vrijgesproken die Rodney King, een zwarte man, bij een arrestatie zwaar hadden mishandeld. Het incident was gefilmd door een omstander en leidde tot rellen.

Rodney King overleefde zijn arrestatie. Hier spreekt hij de pers toe in 1992. Rodney King overleefde zijn arrestatie. Hier spreekt hij de pers toe in 1992.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore