Zuivering bij justitie

Oekraïners ontkennen wegwerken MH17-aanklagers, 'een van hen speelde vals'

17 februari 2020 18:44 Aangepast: 04 maart 2020 08:17
Beeld © AFP

Alle Oekraïense aanklagers in de MH17-zaak zijn hun baan kwijtgeraakt bij een grote zuivering. Dit gebeurt vlak voor de MH17-strafzaak start. Toch staan Oekraïense anti-corruptie-activisten achter het ontslag: "Er is zeker een goede reden voor."

In totaal zes Oekraïense aanklagers werkten aan de MH17-strafzaak, samen met collega's uit onder andere Nederland. Door een enorme zuiveringsoperatie bij de Oekraïense justitie zijn ze alle zes hun baan kwijt

'Onderzoek in gevaar'

Dat dit vlak voor het begin van het MH17-proces gebeurt, brengt volgens de ontslagen officieren het vervolgonderzoek in gevaar. Het Nederlandse OM heeft erop aangedrongen dat één van de zes Oekraïners toch bij het onderzoek betrokken blijft.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Reorganisatie Oekraïense justitie treft alle zes MH17-aanklagers'

Die zuiveringen bij de Oekraïense justitie zijn opgestart onder de nieuwe president Volodymyr Zelensky. Hij won in 2019 de presidentsverkiezingen met corruptiebestrijding als speerpunt. De bezem gaat er nu door bij justitie, dat in Oekraïne bekend staat als een van de meest corrupte organisaties.

Rotte appels eruit

Om de rotte appels eruit te halen, moeten alle openbaar aanklagers opnieuw een soort toelatingsexamen doen. "Als je zoiets organiseert, dan moet iedereen gelijke kansen hebben", zegt Andrii Borovyk van Transparency International Ukraine tegen RTL Nieuws. "Zelfs als een kandidaat zich bezighoudt met belangrijke, internationale zaken zoals MH17, heeft dat geen invloed op zijn of haar kansen."

Andrii Borovyk (Transparency International) Andrii Borovyk (Transparency International)

De zuiveringen zijn niet zonder gevolgen. Van alle landelijke aanklagers is nu ruim de helft zijn baan kwijt. In het NRC Handelsblad vertellen de zes ontslagen Oekraïners die zich bezighielden met MH17, dat het nieuwe toelatingstraject niet eerlijk verliep. Het was er, aldus de Oekraïners, op gericht om zoveel mogelijk aanklagers weg te werken.

'Zuiveringen wel eerlijk'

Dat laatste wordt min of meer beaamd door Borovyk: "Van alle Europese landen heeft Oekraïne gemiddeld het meeste aanklagers. Het moeten er ook minder worden."

Toch vindt Borovyk dat de zuiveringen eerlijk verlopen. Hij zat als directeur van Transparency International Ukraine zelf ook in zo'n toelatingscommissie. "Die commissies bestaan voor de helft uit leden die van buiten justitie komen: uit NGO's en uit buitenlandse ambassades. Zomaar Oekraïense aanklagers ontslaan, is echt bijna onmogelijk."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

MH17-verdachte doet via advocaat toch mee aan proces

Ook Oleksandr Lemenov van StateWatch, een andere corruptiewaakhond, was lid van zo'n commissie. "Ik was heel streng," vertelt hij aan RTL Nieuws. "Ik heb gewoon hoge standaarden."

Oortjes-incident

Zo'n toelatingsexamen bestaat uit twee tests en een sollicitatiegesprek. In het NRC klagen de weggestuurde MH17-aanklagers dat er aan die procedures van alles niet deugde. Roman Hosjovsky vertelt bijvoorbeeld dat hij bij een test werd weggestuurd omdat hij per ongeluk een oortje in had.

Lemenov, de activist van StateWatch, was degene die Hosjovsky wegstuurde. "Ik surveilleerde op dat examen en ik zag Hosjovsky fluisteren, terwijl hij zijn oor bedekte met zijn hand. Toen ik langsliep, stopte hij met fluisteren, maar hij hield zijn hand aan zijn oor. Toen klopte ik hem op zijn rug, maar hij reageerde niet. Pas nadat ik hem voor de derde keer op zijn rug had geklopt, liet hij zijn hand zakken. Hij had dus een oortje in. Een klassieke valsspeler."

Oleksandr Lemenov (StateWatch) Oleksandr Lemenov (StateWatch)

De ontslagen MH17-aanklagers spreken verder onder meer over uitvallende examencomputers en 6000 vragen die ze uit hun hoofd moesten kennen. En als er een (anonieme) klacht over hen zou binnenkomen, zouden ze geen recht hebben op weerwoord.

Niet eens met kritiek

De twee anti-corruptie-activisten zijn het niet met die kritiek eens. Lemenov: "Anonieme klachten moesten altijd met de kandidaat worden besproken. En in zo'n commissie zitten zes man. Als je dan kandidaten gaat benadelen, valt dat op. En die vragen waren echt niet zo moeilijk als je gewoon je vak verstaat."

Borovyk: "Dit klinkt allemaal als een manipulatieve reactie van iemand die is afgewezen. Maar voor die afwijzing is zeker een goede reden. En ik wil ook opmerken dat ze in beroep kunnen gaan."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Oekraïne liet MH17-verdachte vrij, maar wil hem nu toch weer hebben

Of het ontslag van de Oekraïense MH17-aanklagers nou terecht is of niet: voor de MH17-strafzaak komt het ongelegen. "Niemand kent het dossier dat wij in vijf jaar hebben opgebouwd," zegt Hosjovsky tegen NRC. Hij vreest dat zijn Oekraïense opvolgers veel tijd nodig zullen hebben om zich überhaupt in het dossier in te lezen.

Lemenov ziet het positiever in: "Ach, dat lukt ze wel. Als het prioriteit heeft."

Rampvlucht MH17

Vlucht MH17 werd op 17 juli 2014 uit de lucht geschoten. Alle 298 inzittenden kwamen om, onder hen waren 196 Nederlanders. Het gebeurde boven een oorlogsgebied in Oost-Oekraïne, waar het Oekraïense regeringsleger vecht tegen rebellen die steun krijgen uit Moskou.

Uit internationaal onderzoek bleek dat het vliegtuig was neergehaald met een Buk-raket uit Rusland. Moskou heeft altijd ontkend en, met verschillende theorieën, steeds Oekraïne beschuldigd.

Vlucht MH17, een opeenstapeling van risico's

Op 17 juli 2014 komen 298 mensen om het leven als vlucht MH17 uit de lucht wordt geschoten. In de aanloop naar de ramp toe waren er al veel aanwijzingen dat het gebied niet veilig was voor commercieel luchtverkeer.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore