Tijdlijn

Iraanse generaal gedood: hoe de situatie tussen Amerika en Iran escaleerde

04 januari 2020 16:58 Aangepast: 06 januari 2020 13:50
Iraniërs steken Amerikaanse vlaggen in brand. Beeld © ANP

De situatie tussen Amerika en Iran is geëscaleerd. De aanslag op de Iraanse militair leider Qassem Soleimani zorgt voor een nieuwe stap in een gespannen conflict. Waar de twee landen elkaars grenzen de afgelopen jaren hebben opgezocht, lijkt Amerika nu een grens te zijn overgegaan.

Amerika blaast Iraanse generaal op: 'Velen zullen hem wreken'

Een Amerikaanse raketaanval op het vliegveld van Bagdad heeft het leven gekost van de populairste militair van Iran.

Iran en Amerika zijn niet altijd in conflict geweest. Voor een hele lange tijd, tot halverwege de 20ste eeuw, waren ze zelfs bondgenoten. Maar toen rukte het communisme op. Amerika vreesde voor de verspreiding van het gedachtegoed in het olierijke Iran. De Verenigde Staten zorgden voor het afzetten van een democratisch gekozen leider en steunden sjah Mohammad Reza Pahlavi. De laatste keizer van Iran.

Islamitische Revolutie 

De sjah moest met behulp van Amerika zorgen voor de modernisering van Iran. Maar het volk was niet blij met deze bemoeienis. Mensen waren bang voor het verlies van hun traditionele Perzische waarden. Daarnaast begon het leiderschap steeds meer op een dictatuur te lijken. Dit maakte Amerika en de keizer niet geliefd. Hij werd in 1979 afgezet tijdens de Islamitische Revolutie.

Ayatollah Ruhollah Khomeini komt als geestelijk leider aan de macht. Ondertussen werd de Amerikaanse ambassade in Teheran bestormd. Veertien maanden lang werden hier Amerikaanse diplomaten en burgers gegijzeld door een groep Iraanse studenten. De gijzeling kwam op 19 januari 1981 ten einde.

De muren van het de voormalige Amerikaanse ambassade zijn nu beschilderd. De muren van het de voormalige Amerikaanse ambassade zijn nu beschilderd.

Gijzeling Amerikaanse ambassade

De gijzeling in de ambassade zorgde voor het verbreken van de diplomatieke banden. Tot op de dag van vandaag hebben beide landen geen ambassades in elkaars land. Op afstand probeerde Amerika nog altijd invloed te houden in de regio. Tegenstanders van Iran konden rekenen op Amerikaanse steun. Maar tussen de twee landen bleef het relatief rustig.

Economische sancties 

In 2006 bleek dat Iran in het diepste geheim kernwapens ontwikkelde. Amerika riep de wereld investeringen in Iran stop te zetten. De VN stemde in met verschillende sancties en later deed de EU hier ook aan mee. Iran raakte in een isolement.

Hassan Rohani werd in 2013 verkozen tot nieuwe president. Zijn ideeën waren voor Iraanse begrippen gematigd. Dit gaf hoop voor een verzoening tussen Iran en het Westen. Het kwam zelfs tot een telefoongesprek tussen hem en president Barack Obama van Amerika. 

President Rohani houdt zijn eerste persconferentie na de verkiezingen in 2013. President Rohani houdt zijn eerste persconferentie na de verkiezingen in 2013.

Het is dan ook onder Rohani dat Iran in 2015 een nucleaire deal met een aantal grote landen sloot. Rohani beloofde nucleaire activiteiten te beperken en stemde in met internationale inspecties. In ruil daarvoor werden de economische sancties tegen het land ingetrokken. De Iraanse economie bloeide weer op.

Iraniërs vieren in 2015 feest na het sluiten van de nucleaire deal. Iraniërs vieren in 2015 feest na het sluiten van de nucleaire deal.

De verkiezingsbelofte van Trump

Maar toen de Amerikaanse president Donald Trump in 2016 werd verkozen, was het einde van dit verdrag in zicht. Een van zijn verkiezingsbeloften was namelijk dat Amerika zich hieruit zou terugtrekken. Iran zou zich volgens Amerika namelijk niet houden aan de afspraken. Donald Trump bleef bij zijn woord en Amerika trok zich in 2018 terug uit het verdrag.

Dit wordt gezien als het begin van nieuwe spanningen. Met de terugtrekking uit het akkoord legde Amerika, Iran opnieuw economische sancties op. Iran was woedend, maar wilde zich nog altijd aan de deal houden, als de andere participerende landen dit ook zouden doen. Dus verdrag werd niet afgeblazen, alleen Amerika stapte op.

Het afgelopen jaar

De Amerikaanse sancties raakten Iran hard. Mensen op straat voelden het in hun portemonnee. Toen Amerika in 2019 meer sancties oplegde, trok Iran zich terug uit delen van het verdrag. Iran liet in mei doorschemeren dat ze hun atoomprogramma weer gingen oppakken.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Iran voert de druk op met nieuwe stap richting kernwapens

Diezelfde maand werden vier olietankers aangevallen in de Straat van Hormuz, een belangrijke doorvaartroute voor de oliehandel. Donald Trump wees direct naar Iran en stuurde mankracht naar het Midden-Oosten. Precies een maand later werden nog eens twee schepen gesaboteerd. Amerika gaf Iran weer de schuld, maar Iran ontkende.

De belangrijkste olieroute ter wereld ligt onder vuur

De onrust rondom Iran neemt met de dag toe. Dat zie je ook aan de olieprijs, die stijgt langzaam. Daar wordt iedereen zenuwachtig van. Iran kan namelijk 's werelds belangrijkste olieroute afsluiten: de Straat van Hormuz.

Amerika maakte bekend nieuwe troepen te sturen. Dat liet Iran niet koud. Een Amerikaanse drone wordt neergehaald en geshowd op televisie. Er volgden vele dreigementen over en weer. Nederland besloot in te stemmen met een missie naar de Straat van Hormuz. Een Nederlands schip moet vanaf begin 2020 meewerken aan het veilig houden van de belangrijke olieroute.  

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederland wil marineschip sturen voor missie in Perzische Golf

Olie op het vuur

De Iraanse overheid verhoogde in november van de ene op de andere dag de belasting op benzine. In het land braken enorme demonstraties uit. De overheid sloot het land af van het internet en pakte de demonstranten hard aan. Er vielen naar schatting 1500 doden. De onrust in het land kwam Amerika goed uit. Ze gooiden olie op het vuur door de demonstranten openlijk te helpen.

Iraniërs woedend over verdubbelde benzineprijs

In Iraanse steden gaan mensen de straat op, omdat de regering de prijs van benzine plotseling heeft verdubbeld. Begin deze maand kwam de VS met nieuwe sancties tegen Iran, waardoor het land het economisch steeds zwaarder heeft.

Eind december kwam bij een raketaanval in Irak een Amerikaanse burger om. De Verenigde Staten beschuldigden Iran van betrokkenheid bij de aanval. Ze voerden verschillende luchtaanvallen uit met als doelwit door Iran gefinancierde groepen in Irak en Syrië.

Op de laatste dag van het jaar bestormden duizenden Irakezen de Amerikaanse ambassade in Bagdad. De pro-Iran betogers weten het gebouw binnen te dringen. In een Tweet stelde Donald Trump Iran verantwoordelijk voor de escalaties.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Duizenden Iraakse demonstranten vallen ambassade VS aan, ambassadeur geëvacueerd

Diezelfde week gaf hij het bevel tot het ombrengen van Soleimani. Met het ombrengen van de militair leider lijkt een daadwerkelijke oorlog dichterbij dan ooit.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore