Buitenland

Johnson stuurt parlement naar huis: zes vragen over deze controversiële stap

29 augustus 2019 15:16 Aangepast: 29 augustus 2019 20:28
Beeld © Reuters

Het is hommeles in het Verenigd Koninkrijk, nu de Britse premier Boris Johnson heeft aangekondigd het parlement te schorsen in aanloop naar de brexit. Waarom is iedereen zo boos en hoe kunnen de Britse parlementariërs nog invloed uitoefenen? Zes vragen.

Boris Johnson wil hoe dan ook op 31 oktober de Europese Unie verlaten. Het liefst maakt hij goede afspraken over dat vertrek met de EU, zegt hij.

De afspraken die zijn voorganger Theresa May heeft uitonderhandeld, ziet hij alleen niet zitten. Vooral de zogenoemde backstop - een reeks afspraken die een harde grens tussen Noord-Ierland en Ierland moet voorkomen - is hem een doorn in het oog. Johnson wil pas een deal sluiten met de EU als er een alternatief komt voor de backstop.

Maar dat alternatief is nog niet gevonden, en voor de EU is het schrappen van de backstop onbespreekbaar. Het gevolg is dat het Verenigd Koninkrijk afstevent op een no-dealbrexit. Een meerderheid van het Britse parlement wil dat voorkomen, of tenminste de deadline verder uitstellen. Daar zit Johnson niet op te wachten. Hij zet alles op alles om per 31 oktober de EU te verlaten - deal or no deal. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Johnson lijkt truc uit te halen om brexit door te drukken

Hoe ongebruikelijk is een schorsing van het parlement?

Het is in principe normaal dat het Britse parlement wordt geschorst voorafgaand aan de troonrede en het nieuwe parlementaire jaar. Het Verenigd Koninkrijk kent in tegenstelling tot Nederland geen vaste dag voor de troonrede.

Een Brits parlementair jaar loopt normaal gesproken van de ene lente tot de volgende. Maar als een kabinet dat nodig vindt, kan het daarvan afwijken. Als gevolg telt de parlementaire kalender soms tweehonderd zittingsdagen en soms wel driehonderd.

Het huidige parlementaire jaar is het langste sinds de Tweede Wereldoorlog, als gevolg van alle brexitperikelen. Het telt al 337 zittingsdagen.

Waarom zijn veel Britten nu zo boos?

Vanwege de timing. Uitgerekend tijdens een van de woeligste periodes in de Britse politieke geschiedenis sinds de Tweede Wereldoorlog, kiest premier Johnson ervoor het parlement te schorsen. En dan ook nog voor vijf weken, terwijl een schorsing gemiddeld genomen drie tot zeven zittingsdagen duurt.

Op 31 oktober verlaat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. Zo blijft er weinig tijd over voor het Britse parlement om een no-dealbrexit tegen te houden. Dat is precies de bedoeling van Johnson, zeggen zowel de voor- als tegenstanders van een keiharde brexit in de Britse media.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Bercow: Lagerhuis laat zich niet monddood maken door truc Johnson

Hoeveel tijd heeft het Britse parlement nog over?

Het Lagerhuis komt op dinsdag 3 september terug van het zomerreces. Het heeft dan precies een week voordat de schorsing ingaat, oftewel vijf zittingsdagen. Daarna komt het parlement pas weer bijeen na de troonrede op 14 oktober.

Na de troonrede volgt er traditiegetrouw eerst een reeks debatten over de kabinetsplannen, die uitmonden in een stemmingsronde op 21 en 22 oktober. Pas daarna zou er weer over de brexit gepraat kunnen worden.

Hoe kan het parlement een no-dealbrexit tegenhouden?

Er zijn twee opties. De eerste is door wetgeving. Het Lagerhuis kan wetten aanpassen die het kabinet ter controle voorlegt. Zo kunnen de volksvertegenwoordigers sturen wat de regering wel en niet kan doen. Het punt is dat het kabinet-Johnson al heeft gezegd dat er tot 31 oktober geen nieuwe brexitwetten naar het parlement komen.

Omdat de regering normaal gesproken bepaalt wat de agenda van het Lagerhuis is, en dus welke wetten worden behandeld, kunnen parlementsleden in principe niet zelf met een wetsvoorstel komen. Tenzij parlementsvoorzitter John Bercow goedkeuring geeft aan een speciaal nooddebat, waarin het parlement via een stemming kan forceren om voor de rest van de dag zijn eigen agenda te bepalen. 

Als het parlement eenmaal de controle heeft, zou het binnen korte tijd een wet kunnen doordrukken die de regering verplicht om extra uitstel van de brexit te vragen aan de EU. Maar gezien de korte tijd, zal dat erg moeilijk worden. In april werd er precies zo’n wet door het parlement geloodst. Dat ging in recordtijd, maar er waren nog altijd drie zittingsdagen voor nodig.

Kan het parlement de regering-Johnson ten val brengen?

Ja, dat zou optie twee zijn. Maar dat wordt erg lastig. Als we er voor het gemak vanuit gaan dat een meerderheid van het parlement de regering-Johnson wil wegstemmen – in praktijk heeft die nog altijd een meerderheid.

Ook dit kost tijd. Als er een motie van wantrouwen wordt aangenomen, heeft het parlement onder normale omstandigheden twee weken bedenktijd voordat er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. In deze tijd kan een premier proberen het vertrouwen van het parlement te herwinnen. 

Maar de tijd kan ook gebruikt worden om een nieuwe coalitie te vormen die wél op de steun van het parlement kan rekenen. Dat zou een regering van nationale eenheid kunnen zijn, die als belangrijkste taak heeft om brexit-uitstel te vragen aan de EU. Dat vereist een samenwerking tussen de partijen die in Westminster zelden vertoond is.

Zelfs als het lukt, is de klok opnieuw de grootste vijand. Het vroegste moment waarop oppositieleider Jeremy Corbyn een motie van wantrouwen kan indienen is 4 september. Omdat er voor de schorsing van het parlement een besluit moet worden genomen, zou het Lagerhuis dan niet twee weken maar slechts drie zittingsdagen over hebben om een nieuwe regering te smeden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Al een miljoen mensen tekenen petitie tegen schorsing Brits parlement

Kan de schorsing nog worden voorkomen?

Meer dan een miljoen Britten hopen van wel. Zij tekenden een petitie om het parlement niet te schorsen of te ontbinden tenzij er 'voldoende' brexit-uitstel is geregeld. Een eerdere petitie om artikel 50 in te trekken, waarmee de Britten formeel hun vertrek uit de EU aankondigden, werd zes miljoen keer ondertekend. Daar is niets mee gedaan.

Een andere optie is een rechtszaak. Een verzameling politici in Schotland heeft al zo'n zaak aangespannen. Op 6 september is de eerste zitting. Een tussenvonnis van de rechter in deze zaak zou in theorie de schorsing van het parlement tijdelijk kunnen opheffen. De Schotse politici moeten dan bewijzen dat premier Johnson de schorsing gebruikt om te voorkomen dat het parlement een no-dealbrexit kan blokkeren. Johnson ontkent dat dit het geval is. Hij houdt vol dat de schorsing nodig is om de beleidsplannen voor het nieuwe parlementaire jaar uit te werken.

Ook activist Gina Miller, een prominente tegenstander van de brexit, kiest de juridische weg om premier Johnson te dwarsbomen. Ze heeft een verzoek ingediend bij de 'High Court of Justice' om het schorsingsplan van Johnson juridisch te beoordelen.

Miller boekte al eerder succes bij de rechter. Zo wist ze af te dwingen dat de regering-May het parlement moest betrekken bij haar beslissing om artikel-50 in te roepen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`