Buitenland

Juncker zwaait af: wat heeft Luxemburg aan hem gehad?

25 juli 2019 11:59 Aangepast: 25 juli 2019 12:02
Jean-Claude Juncker. Beeld © EPA

De Luxemburger Jean-Claude Juncker zwaait af als voorzitter van de Europese Commissie. Sinds 2014 was de christendemocraat uit het bescheiden landje de machtigste man in de EU. Maar wat heeft zijn land daar eigenlijk aan gehad?

De grote Europese stoelendans zit er bijna weer op, waarbij tal van landen – waaronder Nederland – hard lobbyden om een topfunctie binnen te slepen. Regeringen willen dat graag omdat het belangrijk is voor het land, is een veelgehoord argument. 

Prestige

Maar wat heb je er nu echt aan als land om zo'n topper af te leveren? In de eerste plaats heeft het veel te maken met prestige, vertelt Adriaan Schout, EU-deskundige van Instituut Clingendael. "We hebben de laatste dagen veel gelezen over de eerste man op de maan, daar lijkt het een beetje op."

"De posities zijn erg gewild, maar je moet je afvragen hoe de balans uitvalt", vervolgt hij. Zo is de huidige Poolse, eurosceptische regering helemaal niet tevreden met de voorzitter van de Europese Raad, het vergaderorgaan van de regeringsleiders van de EU-landen, hun eigen Donald Tusk.

Ambitie getoond

In het geval van Luxemburg en Juncker ligt dat anders. "Het grootste belang van Luxemburg is een Europa dat succesvol en ambitieus is", zegt Schout.

Hij noemt de euro en de steeds nauwere samenwerking tussen de eurolanden, het versterken van de interne markt, maar ook samenwerking op het gebied van defensie en een Europese grensbewaking als voorbeelden van belangrijke thema's voor Luxemburg.

Op al die fronten heeft Juncker ook echt 'ambitie getoond', ziet Schout.

Belastingen: gelukkig zijn de Ieren er nog

Toch kan het niet altijd feest zijn. De Europese Commissie heeft zich de afgelopen jaren meer dan ooit gericht op het bestrijden van fiscale constructies waarmee grote bedrijven belasting kunnen ontwijken.

Luxemburg is bij uitstek een land met een uiterst vriendelijk fiscaal vestigingsklimaat en veel belastingafspraken met grote bedrijven zijn zelfs gesloten toen Juncker ofwel minister van Financiën van het land was, ofwel minister-president of zelfs allebei tegelijk.

Met Juncker in de positie van Commissievoorzitter had Luxemburg niet de handen vrij om zich tegen strengere aanpak van belastingontwijking te verzetten, terwijl ze dat waarschijnlijk wel hadden gewild, vertelt Schout.

"Je kunt niet Europa willen uitbouwen, maar dan niet op het gebied van belastingen", zegt hij. De weerstand hiertegen komt dan ook vooral uit Ierland. "Dat komt de Luxemburgers waarschijnlijk niet ongelegen uit."

Het handelsmerk van Juncker: de kus. Hier is de Nederlandse Eurocommissaris Frans Timmermans het mikpunt van zijn lippen. Het handelsmerk van Juncker: de kus. Hier is de Nederlandse Eurocommissaris Frans Timmermans het mikpunt van zijn lippen.

Succesvolle voorzitter

Al met al is Juncker een succesvolle voorzitter van de Commissie geweest, concludeert Schout. Aan het begin van zijn mandaat leek het er nog op dat hij keer op keer zou vastlopen op weerstand van de lidstaten. "Maar je ziet dat hij dingen bereikt heeft, waarvan je dacht: hij haalt het niet."

Hij wijst bijvoorbeeld op de eurozonebegroting, een aparte begroting voor alle eurolanden om voor meer stabiliteit te zorgen, en een diepgekoesterde wens van Juncker. Die is er uiteindelijk niet gekomen. "Maar er is een eerste steen gelegd, dat was de bedoeling."

"Als er een crisis komt heb je een instrument om verder op te bouwen." Ook het voornemen om 10.000 EU-kustwachten aan te stellen, is een overwinning voor Juncker. "Daaraan zie je dat ambitie ook wel uitbetaald. Je moet hoog inzetten om kleine stapjes te maken." Dat is Juncker gelukt.

Zwarte bladzijde: brexit

Maar Junckers voorzitterschap is zeker niet gespeend geweest van de nodige tegenvallers. De vluchtelingencrisis zette de onderlinge verhoudingen tussen lidstaten op scherp, maar werd uiteindelijk bezworen door de Turkijedeal. De EU geeft 3 miljard aan Turkije om de stroom vluchtelingen te blokkeren. 

Het grootste debacle tijdens het voorzitterschap van Juncker was ongetwijfeld het brexitreferendum. Voorafgaand daaraan maakte Juncker een deal met de toenmalig premier van het VK, David Cameron.

Hij bedong onder andere dat het VK officieel niet meer als doel hoefde te hebben om mee te werken aan verdere politieke integratie en er werd een 'noodrem' verzonnen voor uitkeringen aan arbeidsmigranten.

Maar het mocht allemaal niet baten. Tijdens het brexitreferendum op 23 juni 2016 stemde een kleine meerderheid van de Britten om de EU te verlaten. Uiteindelijk ziet Juncker dat niet meer onder zijn voorzitterschap gebeuren. De deadline ligt nu op 31 oktober.

Balans

Als we de algehele balans opmaken lijkt het erop dat Luxemburg heeft geprofiteerd van Juncker. Niet in harde cijfers, of omdat hij specifieke dingen voor zijn thuisland heeft geregeld, maar omdat hij als Commissievoorzitter kon trekken aan de Europese idealen van zijn land en niet zonder succes.

Prijsje hier, prijsje daar

Zelf houdt Juncker ook nog wat over aan zijn voorzitterschap. Nu het einde van zijn baan in zicht komt, wordt de prijzenkast van Juncker stilaan steeds krapper. Sinds 2017 blijken universiteiten en instituten in de rij te staan om de Luxemburger wat lof toe te zwaaien.

Zo gaf de Karelsuniversiteit in Praag hem de gouden gedenkingsmedaille, in Duitsland kreeg hij de Geord-Meistermann-prijs en de Point-Alpha-prijs, allemaal voor zijn verdiensten voor de Europese eenwording.

Spaarleeuw en eredoctoraten

In Duitsland blijken instanties bovengemiddeld gek op Juncker: in 2017 kreeg hij ook de Spaarleeuw 2017: voor zijn 'levenswerk voor de Europese belastingbetalers'.

In de afgelopen twee jaar spaarde de Luxemburger ook nog een handjevol eredoctoraten bij elkaar. De universiteit van Thessaloniki (Griekenland), Salamanca (Spanje) en de Nationale Universiteit van Ierland zetten de Commissievoorzitter in het zonnetje. In Malta kreeg hij deze maand ook nog een lintje.

Jean-Claude Juncker krijgt een eredoctoraat in Dublin, Ierland. Jean-Claude Juncker krijgt een eredoctoraat in Dublin, Ierland.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`