Stefan de Vries

Waarom de brand in de Notre-Dame geen drama is

22 april 2019 15:21
De torenspits van de Notre-Dame vlak voordat hij instortte Beeld © AFP

Een grote brand in de wereldberoemde kathedraal de Notre-Dame in Parijs schrikte de wereld op. RTL Nieuws-correspondent en kunsthistoricus Stefan de Vries kent de kerk van binnen en van buiten. Zijn conclusie: de brand is geen ramp.

Een klein uur nadat de vlammenzee begon, deed ik vanaf een brug tegenover de Notre-Dame verslag voor RTL Nieuws. Om mij heen groeide de menigte van Parijzenaars en toeristen. Sommigen begonnen te bidden, anderen huilden of zongen toen ze zagen hoe de navel van de stad dreigde te verdwijnen.

Ik zag hoe de spits naar beneden viel en hoe de vlammen zich over het dak verspreidden. Bij zonsopgang zag ik de vermoeide brandweermannen terugkeren na een lange nacht.

Net een boek

Het dak was verdwenen, maar de grootste structuur stond nog fier overeind. In de dagen erna, toen duidelijk werd dat de kunstwerken en relikwieën uit de kerk gered waren, maakte het verdriet plaats voor voorzichtig optimisme.

De Notre-Dame is vanaf het begin al een stilistisch kruispunt dat in de loop der eeuwen regelmatig ingrijpend gewijzigd zou worden. Haar gevels en haar interieur lezen als een kunstgeschiedenisboek. Veel ideeën die te zien zijn in de vroege gotiek, zoals de spits en de spitsbogen, waren meegereisd met de kruisvaarders die terugkeerden uit het Midden-Oosten.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Macron: Notre-Dame binnen 5 jaar herbouwen

Het scheelde niet veel...

In de loop der eeuwen werden kapellen en de luchtbogen toegevoegd en de transepten verbreed. Tijdens de verbouwing halverwege de 18e eeuw werden de 13e-eeuwse glas-in-loodramen vervangen.  

Tijdens de Franse Revolutie (1789) werd het gebouw geplunderd en het scheelde niet veel of het was in de 19de eeuw afgebroken, zoals met zoveel historische gebouwen in Frankrijk gebeurde.

Is die hysterie terecht?  

Pas met Victor Hugo's succesvolle roman De Klokkenluider van de Notre-Dame (1831) (die ook deze week de Top 10 binnenstormde), begonnen Parijzenaars met andere ogen te kijken naar de 'navel van de stad'.

'Notre Drame' woordspeelde het dagblad Libération dinsdag, 'ons drama'. De wereldwijde media-aandacht was soms bijna hysterisch en de communicatieoperatie van president Macron theatraal.

Was de brand echt zo'n ramp?

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederlandse klok komt ongeschonden uit brand Notre-Dame

Nieuw hoofdstuk

Ik kijk er anders tegenaan. De brand is helemaal niet zo erg. Verandering is namelijk de enige constante in de geschiedenis van de Notre-Dame. De heidense tempel die er eerst stond, moest plaatsmaken voor een basiliek uit de 4e of 7e eeuw. Dat gebouw, vol marmer en mozaïeken, moest daarna wijken voor een spectaculaire kathedraal, gewijd aan de Heilige Maagd (Notre-Dame), waarvan de bouw begon in 1163.

Het nieuwe hoofdstuk in het boek over het eeuwenoude complex begon al tijdens het blussen. Het water was een douche die het helse vuur wegspoelde. Na deze reiniging breekt de periode van wederopbouw. Dat de kerk er weer precies zo komt uit te zien als voor de brand, is uitgesloten. Dat is evenmin een probleem. 

Gewoon een nieuwe versie

De kathedraal die er maandag nog stond, was een van de vele versies van de Notre-Dame uit het afgelopen millennium. Als de herbouw klaar is, staat er weer een nieuwe versie. De meeste experts die ik deze week sprak, denken dat herstel decennia duurt.

Ondanks de schrik en emotie passen de gebeurtenissen van deze week perfect in het continuüm van het wereldberoemde bouwwerk: opbouwen, aanpassen, verwaarlozen, vernielen, weer opbouwen.

De kathedraal is een optelsom van sporen en stukken van bijna twintig eeuwen. Ze zal een litteken overhouden, maar ze is niet dood: de Notre-Dame is springlevend.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`