Wijkrechtbank

Berecht in je eigen wijk: 'Goed voor de buurt en de mensen'

12 december 2018 17:33 Aangepast: 13 december 2018 08:33
De zaak van Tony werd door een wijkrechtbank in New York behandeld.

Is de gang naar de rechter het effectiefst als iemand iets strafbaars doet? Minister Sander Dekker bekijkt of het in sommige gevallen anders kan: met een wijkrechtbank. In New York hebben ze er ervaring mee en de resultaten zijn positief. "Hier worden cliënten met respect behandeld."

In Eindhoven wordt, naar Amerikaans voorbeeld, geëxperimenteerd met zo'n wijkrechtbank. Jongeren die de mist ingaan, worden daar niet alleen gestraft, maar er wordt ook bekeken hoe hun achterliggende problemen kunnen worden aangepakt. 

Rol voor de wijk

Dat gebeurt met hulp van een rechter én mensen uit de wijk. De rechter bepaalt de straf, zoals in een normale rechtbank, maar buurtorganisaties en ondernemers krijgen een rol bij het opzetten van programma’s. Die helpen jongeren op het rechte pad. 

In New York zijn dit soort community courts, zoals ze daar heten, al heel gebruikelijk. RTL Nieuws bezocht zo'n wijkrechtbank.

Het restaurant van Susan. Het restaurant van Susan.

Vooruitgang

In New York staat Tony terecht. Voor welk vergrijp hij precies bij de wijkrechtbank in de New Yorkse wijk Red Hook terecht is gekomen, is Tony niet helemaal duidelijk. Wel geeft hij toe dat er drugs in het spel was. Veel drugs."Maar de rechter had door dat een gevangenisstraf mij er niet bovenop zou helpen", vertelt hij. 

Het doel van de Red Hook Community Justice is helder: ervoor zorgen dat Tony niet meer in de fout gaat en hier nooit meer terugkeert. En dat lijkt de goede kant op te gaan. Rechter Calabrese zegt tegen Tony: "Ik ben erg onder de indruk van de vooruitgang die u hebt gemaakt."

Verplichte cursus

De rechter vraagt of hij de feestdagen wel goed door zal komen. "Heeft u familie?" Als Tony vertelt over zijn twee nichtjes, regelt de rechter direct dat hij wat cadeautjes voor ze meekrijgt voor onder de kerstboom.

De rechter legt later uit dat in een normale rechtbank de vraag 'wat is er gebeurd?' wordt gesteld. "Maar wij willen ook weten waarom dit is gebeurd." En dus is Tony hier geen verdachte, maar een cliënt: in samenwerking met de rechtbank en met verzorgende instanties is gekeken wat het beste voor hem is.

In zijn geval was dat geen gevangenisstraf, maar een verplichte cursus die hem helpt van de drugs af te blijven.

Binnen 24 uur

In New York zijn ze al sinds de jaren 90 een begrip: de community courts, oftewel de wijkrechtbanken. Hier worden kleine vergrijpen als vandalisme, diefstal of een burenruzie binnen 24 uur na tussenkomst van de politie behandeld. Straffen hebben vaak het karakter van een taakstraf, en veel vaker dan bij gewone rechtbanken helpen allerlei hulpinstanties daders om niet in slechte gewoontes terug te vallen.

Ook bieden de wijkrechtbanken programma’s aan waarmee voortijdige schoolverlaters alsnog hun schooldiploma kunnen halen. Het doel: de wijk én zijn bewoners zo snel mogelijk vooruit helpen.

En met succes, vertelt Amanda Berman, directeur van de wijkrechtbank in Red Hook. "Wij zijn begonnen in deze wijk in het jaar 2000. Vergeleken met een gewone rechtbank in een wijk verderop zien wij dezelfde verdachten veel minder vaak terug."

Vertrouwen gestegen

Ook is het vertrouwen in het rechtssysteem bij de bewoners van Red Hook sterk gestegen. "Dat komt doordat cliënten bij ons met waardigheid en respect behandeld worden." 

In de rechtszaal zie je dat overal terug. De toon is vriendelijk en informeel – en ja, er worden weleens cadeautjes gegeven aan cliënten die mooie resultaten hebben geboekt. Rechters zitten verder niet op een verhoging, maar gelijkvloers met de mensen die terechtstaan. "Zo hebben zij niet het gevoel dat de rechter op ze neerkijkt", legt Amanda uit.

De wijk Red Hook De wijk Red Hook

Van probleemwijk naar gezinswijk

En het belangrijkste: de wijk is waanzinnig opgeknapt. Stond Red Hook in 1992 nog te boek als de slechtste wijk van heel Amerika, inmiddels weten gezinnen en ondernemers de voormalige havenwijk van Brooklyn te vinden. Zoals Susan Povich: "Toen ik hier 21 jaar geleden kwam wonen, liepen roedels straathonden over straat en lag het park vol drugsgebruikers. Maar dat is echt verleden tijd, je ziet nu meer en meer jonge stellen en kinderwagens."

Het ging zo goed met de wijk, dat Susan in 2009 de stap aandurfde om een eigen te restaurant openen. Met de wijkrechtbank heeft ze alleen maar goede ervaringen. "Ik heb me er zelf ook weleens moeten melden," zegt ze met een grijns. Ze had ruzie met een buurman van het restaurant over een afvalbak die op de verkeerde plek stond. "Dat is toen in no time afgehandeld." 

Goed voor kinderen

Belangrijker nog is wat de rechtbank voor kinderen doet. "Er staan hier veel sociale huurwoningen, daar wonen gezinnen die het niet makkelijk hebben." De rechtbank biedt kinderen uit dit soort gezinnen bij eerste vergrijpen een alternatief traject aan. Zo moet toekomstige draaideurcriminaliteit in de kiem gesmoord worden.

Proef in Eindhoven

VVD-minister van Rechtsbescherming Sander Dekker is enthousiast over de aanpak van New York. “Hier wordt gezegd, oké, je hebt iets gestolen vanwege je verslaving, je moet nu kiezen: een paar dagen gevangenis of wij gaan je helpen met afkicken." Zo worden onderliggende problemen aangepakt. "Op de langere termijn werkt dat beter."

Een proef met de wijkrechtbank is onderdeel van het voornemen van het kabinet om de rechtspraak maatschappelijk effectiever te maken. Zo lopen er bijvoorbeeld al proeven met een spreekuurrechter in Noord-Holland en een wijkrechter in Den Haag. Daarmee wil het kabinet ook de toegang tot de rechtspraak laagdrempeliger maken. In Eindhoven start begin volgend jaar dus de proef met de eerste Nederlandse wijkrechtbank.

Metamorfose

In Red Hook kijken ze niet meer op van een buitenlandse minister. "We hebben al bezoekers vanuit heel de wereld gehad," vertelt Amanda. Leuk, al die aandacht, al is het de metamorfose van de cliënten die hen het meest trots maakt. Zoals Tony, die aan het einde van zijn zitting met rechte rug naar buiten loopt. Sinds hij in mei hier binnenkwam, is hij clean.

"Als mijn cursus straks voorbij is, hoop ik snel een baan te vinden. Om bezig te blijven. Om vooruit te blijven gaan."

RTL NIeuws

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore