Profiel

Jair Bolsonaro: voor trouwe fans de verlosser, voor tegenstanders een fascistisch schrikbeeld

27 oktober 2018 17:16 Aangepast: 27 oktober 2018 17:19
Beeld © AFP

Hij wordt aanbeden door zijn miljoenen trouwe fans, die hem nu al vol bewondering ‘legende’ noemen. De Braziliaanse presidentskandidaat Jair Messias Bolsonaro moet letterlijk hun verlosser worden. Maar de extreemrechtse politicus jaagt zijn tegenstanders de stuipen op het lijf met omstreden uitspraken over homo’s, dictaturen en linkse Brazilianen. Wie is Bolsonaro? Correspondent Sandra Korstjens vertelt.

Bolsonaro (63) is een oud-legerkapitein die al dertig jaar in de politiek zit. Maar nu presenteert hij zich als degene die het allemaal anders gaat doen. En die boodschap van verandering slaat goed aan bij Brazilianen die helemaal klaar zijn met alle problemen in hun land.

Brazilië werd de afgelopen jaren getroffen door een zware economische crisis. Miljoenen mensen raakten hun baan kwijt. De criminaliteit en het geweld in het land namen steeds verder toe. Met als triest dieptepunt 63.880 moorden in 2017. En ook de politiek kwam in een steeds grotere crisis terecht. De ene na de andere politicus verdween in de gevangenis vanwege betrokkenheid bij het grootste corruptieschandaal in de Braziliaanse geschiedenis. Bolsonaro sprong handig in het gat dat zij achterlieten.

'Brazilië boven alles, God boven iedereen' 

In het oerconservatieve Brazilië slaat zijn slogan 'Brazilië boven alles, God boven iedereen' goed aan. Bolsonaro presenteert zich als de kandidaat die opkomt voor traditionele familiewaarden. En dat doet hij op een geheel eigen, uitgesproken manier. Bolsonaro is fel tegenstander van abortus en werd zelfs veroordeeld voor homofobie.

Zo zei hij in 2011 in een Braziliaans televisieprogramma dat zijn zoons nooit homoseksueel konden zijn "omdat ze een goede opvoeding hebben gehad. Ik was aanwezig als vader, dus dat risico loop ik niet". In een ander interview zei hij: "Als je zoon zich als een homo begint te gedragen, dan moet je hem een pak slaag geven, dan verandert zijn gedrag wel." En eerder verklaarde hij dat hij "liever een dode zoon heeft, dan een zoon die homo is".

Uitgesproken mening

Maar Bolsonaro heeft niet alleen over homoseksuelen een uitgesproken mening. De nazaten van Afrikaanse slaven zijn volgens hem lui en dik en "dienen zelfs niet meer om zich voort te planten". Tegen een vrouwelijke medeparlementariër zei hij dat ze het niet waard was om verkracht te worden. En de komst van zijn dochter was na vier zoons "een moment van zwakte".

En dan is er nog de linkse Arbeiderspartij, veruit het belangrijkste doelwit van Bolsonaro. Die partij is in zijn ogen hoofdverantwoordelijk voor de problemen in het land. Opvallend genoeg is Bolsonaro's opkomst en succes waarschijnlijk juist aan hen te danken.

De Arbeiderspartij was ruim dertien jaar aan de macht in Brazilië, maar moest onder meer het veld ruimen vanwege corruptieschandalen. President Dilma Rousseff werd afgezet omdat ze zou hebben gesjoemeld met de begrotingscijfers en oud-president Lula da Silva zit nu zelfs in de gevangenis vanwege corruptie. Volgens de Arbeiderspartij is hij het slachtoffer van een politieke heksenjacht. Maar veel Brazilianen hebben de laatste jaren zo’n grote hekel aan de partij gekregen, dat ze waarschijnlijk nooit meer op hen zullen stemmen.

De grote angst bij hen is dat de Arbeiderspartij het land zal omtoveren in een tweede Venezuela, het Braziliaanse buurland waar de economie onder het toeziend oog van het linkse socialistische regime de afgelopen jaren volledig is ingestort. Miljoenen Venezolanen zijn op de vlucht geslagen voor honger en medicijntekorten.

Dat schrikbeeld drijft de Brazilianen nu recht in de armen van Bolsonaro. Maar als de Arbeiderspartij de verkiezingen verliest, lijkt dat voor Bolsonaro nog niet voldoende. Vorig weekend zei hij: "De reiniging zal nu veel grondiger zijn. Als ze hier willen blijven, moeten ze zich onderwerpen aan onze wetten. Anders kunnen ze vertrekken of de gevangenis in. Dit rode uitschot zal verbannen worden uit ons vaderland." Eerder riep hij tijdens een verkiezingsrally in de staat Acre al dat ze het linkse tuig daar zouden gaan neerschieten.

Het zijn dit soort uitspraken die zijn tegenstanders met angst en beven aanhoren. Fernando Haddad, die het nu namens de Arbeiderspartij tegen hem opneemt, noemt Bolsonaro zelfs een fascist: "Hij heeft een folteraar als idool. Voor mij is dit fascisme."

Met die folteraar bedoelt hij Carlos Alberto Brilhante Ustra. Toen Bolsonaro twee jaar geleden als parlementariër zijn stem uitbracht om oud-president Rousseff af te zetten, droeg hij die stem namelijk op aan deze kolonel. Als één van de meest gevreesde figuren van de militaire dictatuur in Brazilië, van 1964 tot 1985, was Ustra verantwoordelijk voor de marteling van honderden tegenstanders van het regime. Ook Dilma Rousseff zelf werd tijdens de dictatuur slachtoffer van marteling.

Maar voor Bolsonaro staat de militaire dictatuur juist symbool voor een periode van respect en publieke orde. De grote fout van de militairen was in zijn ogen om "te martelen en niet te doden". Dat zijn tegenstanders hem nu een gevaar vinden voor de democratie, is volgens Bolsonaro onzin. Maar een militarisering van het land behoort wel tot zijn plannen. Zijn vicepresidentskandidaat was tot voor kort generaal in het leger en Bolsonaro zal waarschijnlijk verschillende andere oud-militairen benoemen als minister.

Bovendien wil hij de criminaliteit in het land keihard aanpakken door de politie vrij spel te geven om criminelen dood te schieten, militairen laten patrouilleren op straat en de strenge wapenwet in het land versoepelen. Zogeheten 'goede burgers' moeten straks het recht krijgen om zich te bewapenen.

Minder geweld in Brazilië? Presidentskandidaat Bolsonaro wil meer wapens

Niet minder, maar meer wapens, zijn volgens Jair Bolsonaro de oplossing.
Miniatuurvoorbeeld
Lees meer:

Campagnetip: vermijd de gevangenis

Zijn aanhangers hebben verder grote hoop dat Bolsonaro voor economische voorspoed zal zorgen. Hoewel de presidentskandidaat zelf heeft toegegeven geen verstand te hebben van economie. Daarvoor zou bankier Paulo Guedes, zijn beoogde minister van financiën, verantwoordelijk worden. Een neoliberaal die staatsbedrijven wil privatiseren en het pensioenstelsel radicaal wil hervormen. Eventuele economische groei gaat waarschijnlijk wel ten koste van de Amazone, want landbouw en veeteelt krijgen prioriteit boven het milieu.

Brazilianen zijn intussen hevig verdeeld over zijn plannen. Families en vriendengroepen worden zelfs verscheurd. Een onafhankelijke groep onderzoeksjournalisten registreerde alleen al deze maand tientallen gevallen van politiek geweld in het land. Bij zo’n negentig procent daarvan zouden de daders bewonderaars zijn van Bolsonaro. Ook journalisten werden door hen bedreigd. En een aanhanger van de Arbeiderspartij werd zelfs doodgestoken na een politieke discussie.

Bolsonaro zei dat hij het geweld betreurt, maar dat hij geen controle heeft over zijn aanhangers en er dus niets mee te maken heeft. Ook wees hij op het feit dat hij vorige maand zelf slachtoffer werd van geweld. Tijdens een verkiezingsrally stak een verwarde man hem neer. Bolsonaro lag weken in het ziekenhuis.

Intussen is hij weer op de been en klaar voor de volgende stap in zijn politieke carrière. Volgens zijn aanhang kan een overwinning alleen nog maar worden gedwarsboomd door verkiezingsfraude. In de peilingen staat Bolsonaro op 56 procent van de stemmen. Maar zijn tegenstanders blijven hopen op een wonder.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`