Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

14 oktober 2015 10:12

Referendum over Europa; vijf vragen over #geenpeil

De petitie #geenpeil heeft genoeg geldige handtekeningen opgehaald. Er komt nu een referendum over een verdrag tussen de EU en Oekraïne. Waar gaat het over en heeft zo'n referendum kans van slagen?

Verslaggever Hella Hueck beantwoordt vijf vragen over het verdrag en #geenpeil:

1. Wat is een associatieverdrag?
Associatie-overeenkomsten zijn bindende afspraken die de Europese Unie met andere landen sluit. De overeenkomst is gericht op verregaande samenwerking tussen de EU en het betreffende land. Zo'n verdrag wordt meestal gezien als een voorportaal tot een lidmaatschap van de Europese Unie. We hebben zulke overeenkomsten al met landen als Macedonië (sinds 2004), Servië en Albanië. 

Een associatie-overeenkomst is gericht op economische samenwerking. Zo moeten partijen import- en exporttarieven en quota afbouwen. Maar economie is al snel ook politiek. In het verdrag worden 'gemeenschappelijke waarden' geformuleerd en moet Oekraïne zijn rechtsstaat en democratie versterken en de mensenrechten beter respecteren. Er zitten ook elementen van ontwikkelingssamenwerking in de overeenkomst. Zo staat er dat 'Oekraïne in aanmerking komt voor financiële bijstand via de relevante EU-mechanismen en -instrumenten voor financiering'. Het land staat er financieel beroerd voor en torst een staatsschuld van 70 miljard met zich mee. *
 
Als je tijd over hebt: hier kun je meer dan 300 pagina's tellende verdrag doorakkeren. Het gaat overigens niet alleen om Oekraïne, we hebben ook met Moldavië en Georgië zo'n verdrag. 
 
2. Waar staan we nu met dat associatieverdrag?
Het Verdrag is in juni 2014 ondertekend door de Europese Unie en Oekraïne. Maar het is een akkoord waar niet alleen de EU over gaat. De lidstaten moeten het in hun parlementen óók goedkeuren. Dat heet een 'gemengd akkoord'. In Nederland is dat al gebeurd. 

Afgelopen juli stemde de Eerste Kamer in met het associatieverdrag van de Europese Unie met Oekraïne. De Tweede Kamer deed dat al eerder. Vrijwel alle lidstaten hebben de overeenkomst reeds goedgekeurd. Het verdrag moet op 1 januari 2016 in werking treden.
 
3. Waarom wil GeenStijl niet dat het verdrag er komt?
Op GeenStijl staat: "Omdat de EU volstrekt ondemocratisch is. In Brussel luistert niemand naar de kiezer. We willen een referendum afdwingen om een signaal te laten horen."

GeenStijl vindt dat de burger meer betrokken moet worden bij beslissingen waarbij de EU wordt uitgebreid. (Dit verdrag is overigens formeel geen uitbreiding, maar wordt wel gezien als een opmaat naar een volledig lidmaatschap van de EU.)   

In Denemarken heeft de regering afgelopen vrijdag besloten de burger meer te betrekken bij dit soort vraagstukken. In december wordt er een referendum gehouden over een uitbreiding van het EU-verdrag. De Deense regering wil nauwer samenwerken met de EU op het gebied van justitie en politie, maar legt die uiteindelijke beslissing dus wel neer bij de Deense burger
 
4. Hebben ze een punt?
Ja en nee. Het is te makkelijk om te zeggen dat Brussel ons dit verdrag door de strot geduwd heeft. Er is over de overeenkomst uitgebreid gedebatteerd in het parlement en het verdrag is met meerderheid van stemmen aangenomen. In de Tweede Kamer stemden onder andere VVD, PvdA, CDA, D66, GroenLinks de ChristenUnie en de SGP voor. In de Eerste Kamer zagen we hetzelfde patroon, alleen PVV, SP en Partij voor de Dieren stemden tegen. In beide Kamers is een ruime meerderheid dus voor het verdrag

Dat wil niet zeggen dat er geen flinke bezwaren te noemen zijn tegen het verdrag, die ook uitgebreid besproken zijn tijdens de parlementaire behandeling van het verdrag. De belangrijkste: 

  • We maken met het verdrag Poetin boos.

Of zoals Ben Knapen van het CDA het verwoordde in de Eerste Kamer: "De vermaledijde voormalige president van Oekraïne, Janoekovitsj, weigerde zijn handtekening onder het associatieverdrag eind 2013 niet omdat hij problemen had met de landbouwparagraaf uit het verdrag. Nee, voor hem ging het om een keuze tussen Moskou of het Westen. De bevolking ging vervolgens niet het Maidanplein op vanwege saniteitsbepalingen in het associatieverdrag, maar vanwege de geopolitiek. De afloop is bekend. De drie landen kiezen met dit akkoord voor Europa en, of we dat nu willen of niet, tegen Rusland." 

  •  Oekraïne is een land in burgeroorlog. 

"Oekraïne is het land waar MH17 werd neergehaald... Dat Poetin ons vijandig gezind is, maakt de regering in Kiev niet automatisch onze vriend", aldus GeenStijl 

  • De Nederlandse burger wint niets met het verdrag.

Zo brengt de PVV naar voren dat nu makkelijker goedkope arbeidskrachten naar Nederland kunnen komen als de mensen uit Oekraïne, Georgië en Moldavië op termijn visumvrij kunnen reizen. Ook is de PVV bang dat we naast het importeren van goederen ook extra problemen binnenhalen. "Denkt u eens aan Transnistrië, dat ook wel het Mekka van de wapenhandel wordt genoemd. Transnistrië levert wapens aan talloze terroristische organisaties, zoals Hezbollah, Hamas en Al Fattah."
 
En de SP maakt zich zorgen dat de regeringen in deze landen helemaal geen controle meer hebben over wat er precies gebeurt op hun eigen grondgebied. Dan wordt het heel lastig hervormingen door te voeren en mensenrechten na te leven. "Associatieverdragen sluit je met landen waarmee je je wilt associëren", aldus Eerste Kamerlid Kox van de SP.
 
De meeste partijen stemden toch in omdat ze onderaan de streep denken dat zo'n verdrag Oekraïne een vriendelijk duwtje geeft in de richting van meer democratie, welvaart en stabiliteit. En daar zijn uiteindelijk ook Europa en Nederland bij gebaat. 
 
5. Luistert het kabinet naar de uitslag van het referendum?
Dat is moeilijk te zeggen. Het is voor het eerst dat er wordt geprobeerd zo'n referendum op te zetten. Sinds 1 juli is de Wet Raadgevend Refendum (Wrr) van kracht geworden die burgers de mogelijkheid geeft om een referendum aan te vragen over wetten of verdragen die al aangenomen zijn.

Het wordt hoe dan ook spannend. Het kabinet van VVD en PvdA moet dan nóg een keer naar het verdrag kijken. En wat doen ze dan? Blijven ze bij de meerderheid in de Tweede Kamer en blijft het associatieverdrag van kracht? Of laten ze de directe stem van de burger meewegen en draaien ze het verdrag terug?

De regering kan de uitslag naast zich neer leggen: die is niet bindend en moet gezien worden als een advies. Toch wordt het politiek een lastig verhaal als de uitspraak van een grote groep burgers gegeneerd wordt. D66-Kamerlid Gerard Schouw zei daar eerder over: "Deze wet geeft burgers de serieuze mogelijkheid om zich uit te spreken en zij krijgen een belangrijke stem in het beslissingsproces van de regering. Het zou oneerbiedig zijn het te zien als een opiniepeiling die te pas of te onpas ingezet kan worden.'' 

*UPDATE:
Naar aanleiding van dit artikel van De Correspondent geef ik graag een nadere toelichting waarom ik de zin ‘Zo'n verdrag wordt meestal gezien als een voorportaal tot een lidmaatschap van de Europese Unie.’ gebruik.

Dat blijkt namelijk onder meer uit de tekst van het Verdrag waarin onder meer wordt gesproken over ‘Strevend naar economische integratie, onder meer met een diepe en brede vrijhandelsruimte’ en ‘op termijn een visumvrije regeling in te voeren voor de burgers van Oekraïne’ 

Daarnaast heeft de EU in het verleden al veel van dit soort verdragen afgesloten. Estland, Letland, Litauwen, Polen, Slovenië, Roemenenië en Bulgarije om een paar te noemen. Zij zijn allemaal – zoals bekend - lid geworden van de Europese Unie.  Dat gaat meestal niet over een nacht ijs. Zo sloot de EU in 1988 al een associatieverdrag met Hongarije waarvan de toetreding tot de EU pas in 2004 pas een feit was.

Oekraïne zal nog heel wat stappen moeten zetten om echt een volwaardige lidstaat te kunnen worden. Maar de intentie tot volledig lidmaatschap is er vanuit Europa wel. Vorig jaar zei Eurocommissaris Stefan Fühle – verantwoordelijk voor de uitbreiding van de EU – dat hij vond dat Oekraïne (en Moldavië en Georgië) uiteindelijk volledig lid moet(en) worden. 

Ik gebruik het woord ‘meestal’ omdat een associatieverdrag niet altijd een voorportaal is tot toetreding. We hebben dit soort verdragen ook met Egypte bijvoorbeeld. Toetreding ligt dan niet voor de hand omdat Egypte niet in Europa ligt. 

Topnieuws