Nieuws

Nederlandse agenten, triggerhappy of niet?

17 maart 2016 16:30 Aangepast: 24 juli 2018 10:02
Beeld © ANP

Vanochtend werd in het Noord-Hollandse De Kwakel een man doodgeschoten door een politieagent. Vorige week gebeurde dat ook al in Eindhoven. Hoe zit dat met het wapengebruik van agenten? Wat mogen ze, en wat mogen ze niet?

1. Om te beginnen: wanneer mag een politieagent schieten? 
Daar zijn richtlijnen voor: de politie mag geweld gebruiken 'om haar taak, de handhaving van de rechtsorde, uit te voeren'. Een vuurwapen mag pas worden gebruikt als andere wapens - denk aan pepperspray, wapenstok, politiehond - niet meer helpen. Een agent zal daarbij eerst een waarschuwingsschot lossen. Maar er zijn situaties waarbij dat niet (meer) kan. Een agent mag direct schieten als hijzelf in gevaar is, of wanneer iemand van een zeer ernstig delict wordt verdacht.

Politiegeweld moet dus aan een aantal belangrijke voorwaarden voldoen, verduidelijkt Jaap Timmer, hoofddocent maatschappelijke veiligheid aan de VU:

  • Het moet redelijk en gematigd zijn
  • Het moet juridisch proportioneel zijn (dus in balans met de actie waar het geweld voor gebruikt wordt: iemand die opgepakt wordt voor belediging van een agent mag niet neergeschoten worden.) 
  • Het moet subsidiair zijn. Dat betekent dat aanvankelijk het lichtste middel op de minst indringende manier moet worden ingezet. Maar als praten niet meer helpt, is een wapenstok nodig, en als dat ook niet genoeg is en de situatie erg bedreigend is, moet een agent naar een vuurwapen kunnen grijpen om de orde te handhaven.


Thumbnail

2. En hoe moet er dan geschoten worden?
Een agent moet altijd eerst op de benen richten. Maar als er sprake is van noodweer, mag een agent op de romp van de verdachte schieten. Van noodweer is sprake als een agent zelf in gevaar is of als de verdachte een ander op een levensgevaarlijke manier bedreigt. Hiervan was bijvoorbeeld sprake bij het incident in Eindhoven van vorig weekend: een agent ligt op de grond, en die kan zich niet meer verweren. Vervolgens komt er iemand op af met een steekwapen. Dan is het leven van die uitgeschakelde agent in gevaar en mag een collega gericht schieten.

Bekijk hier de video over de schietpartij in Eindhoven:

3. Oké, helder. Maar wie onderzoekt de zaak als een agent geweld heeft gebruikt?
Dat doet de Rijksrecherche. Die verhoort de schietende agent zo snel mogelijk na het incident. Belangrijk: medewerkers van de recherche mogen absoluut geen directe relatie hebben met de betrokken agent. Dit soort onderzoeken duurt gemiddeld zes weken. Het onderzoeksresultaat gaat naar de officier van justitie, die bepaalt of de agent rechtmatig heeft gehandeld.

Thumbnail

 
Technisch onderzoek in De Kwakel, waar de politie een man doodschoot nadat die had gedreigd met een mes (Foto: RTL Nieuws)

4. Goed, voor zover de richtlijnen. Hoe zit dat met de schietlessen voor agenten?
Agenten worden tijdens hun opleiding getraind in het gebruik van (vuur)wapens. Als ze eenmaal agent zijn, moeten ze jaarlijks een aantal keren terug naar de oefenschietbaan om te kijken of ze nog over de juiste vaardigheden beschikken. Jaarlijks stond er 32 uur voor geweldstrainingen, dat wordt in de nieuwe cao opgeschroefd naar 40 uur per jaar. Ze moeten ook regelmatig een toets doen. Wie zakt, moet zijn pistool inleveren. Elke agent op straat met een pistool is gecertificeerd. Het gaat om zo'n 49.800 agenten.

5. Komen die schietincidenten vaak voor?
"Agenten gebruiken zo'n 14.000 keer per jaar geweld, dat is bij 5 tot 10 procent van alle aanhoudingen", zei Timmer tegen RTL Nieuws naar aanleiding van de gewelddadige dood van Mitch Henriquez, vorig jaar zomer . 

  • Het gaat dan in het overgrote deel van de gevallen om fysiek geweld, soms gaat het bijvoorbeeld om het gebruik van pepperspray. 
  • 20 tot 30 keer per jaar wordt iemand geraakt door een politiekogel.
  • Tien tot 20 keer per jaar moet een agent zich voor de rechtbank verantwoorden omdat hij (of zij) geweld heeft gebruikt. 
  • Een paar keer per jaar wordt de agent daarvoor ook veroordeeld

De cijfers van de Rijksrecherche:

  • 2015: 30 incidenten, 0 doden, 29 gewonden
  • 2014: 33 incidenten, 2 doden, 31 gewonden
  • 2013: 33 incidenten, 2 doden, 31 gewonden
  • 2012: 24 incidenten, 5 doden, 19 gewonden
  • 2011: 30 incidenten, 5 doden, 29 gewonden
  • 2010: 25 incidenten, 3 doden, 24 gewonden
  • 2009: 23 incidenten, 3 doden, 27 gewonden

Thumbnail

Cijfers van dit jaar zijn er nog niet, maar deze week waren er dus twee incidenten met dodelijke afloop na politieoptreden. In hoeverre de agenten hierbij rechtmatig hebben gehandeld, is nog niet duidelijk.

Schietsimulator
Politieagenten krijgen les in schietsimulatoren om beter om te kunnen gaan met situaties waarbij ze hun wapen moeten trekken. Editie NL-verslaggever Robert Schouten kreeg vandaag ook zo'n les. Dat zag er zo uit: 

Schietles voor politie

Politieagenten komen soms voor hachelijke situaties te staan, waarbij ze gedwongen worden hun wapen te gebruiken, zoals vanochtend vroeg in De Kwakel. De politie schoot toen een man met een mes dood.Hoe worden agenten getraind voor dit soort situaties? Verslaggever Robert Schouten nam les in een schietsimulator:

Posted by Editie NL on Thursday, 17 March 2016

Meer op rtlnieuws.nl:
Slachtoffers van politiekogel: vier schrijnende voorbeelden

RTL Nieuws

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore