Ga naar de inhoud
'Het regent klachten'

'Strijd is zo niet te winnen': moreel Russische soldaat in Oekraïne bar en boos

Russische reservisten krijgen instructies Beeld © AP

Het regent klachten van Russische soldaten die niet meer willen vechten. Op social media uiten ze hun ongenoegen over de oorlog in Oekraïne, ziet correspondent Eva Hartog. Sommigen weigeren het gevecht aan te gaan of drukken zich, anderen deserteren zelfs. De meesten hebben maar één doel: proberen te overleven.

Zo slecht als het nu is gesteld met het moreel van de Russische troepen was het niet eerder, maar eigenlijk was het al vanaf de eerste dag van de invasie in Oekraïne niet best.

De Russische soldaten die begin dit jaar richting Oekraïne trokken, werd verteld dat ze daar waren voor militaire oefeningen. Opeens zaten ze midden in een oorlog.

Zou maar een paar dagen duren

"Ze kregen te horen dat ze Oekraïne gingen bevrijden van de neonazi’s en dat het een paar dagen zou duren", zegt Rusland-correspondent Eva Hartog. "Maar het duurde veel langer dan gedacht en de Oekraïners boden veel verzet en zaten helemaal niet te wachten op bevrijding. Veel soldaten vonden dat ze onder valse voorwendselen naar Oekraïne waren gelokt."

'EU-lidstaten
Lees ook:
'EU-lidstaten gaan 15.000 Oekraïense soldaten trainen in Polen'

Dat overkwam ook beroepssoldaat Kirill (niet zijn echte naam), die eerder in Oekraïne vocht. Tegen het Russische onafhankelijke platform Meduza zegt hij: "Ik realiseerde me dat wij de bezetters waren, wij waren de fascisten (…) Al die verwoeste dorpjes in Charkov. Ik realiseerde me dat wij feitelijk een land aan het vernietigen waren. Samen met zijn burgerbevolking."

'Poetin is een idioot'

Al in die eerste weken beseften veel soldaten dat wat ze deden fout was. The New York Times publiceerde onlangs onderschepte telefoongesprekken die Russische soldaten in maart voerden met hun vrienden en familieleden thuis.

Ze klaagden over tactische blunders, gebrek aan materieel, slechte bevoorrading en fel Oekraïens verzet. Ze erkenden dat ze burgers hadden gedood en huizen plunderden. Ze uitten kritiek op hun commandanten. En op Poetin.

Oekraïne
Lees ook
Oekraïne duwt nu ook in het zuiden door, maar met een andere tactiek

Zeven maanden later krijgt het moreel een nieuwe deuk. Want de Russen hebben te maken met een enorme opmars van het Oekraïense leger.

Oorlogsdagboek deserteur

Daarnaast zorgt het Russische leger ook niet bepaald goed voor zijn soldaten, blijkt uit een uitgebreid verslag van de Russische deserteur Pavel Filatyev. Hij schreef een oorlogsdagboek van 141 pagina’s. Zijn eenheid bivakkeerde een maand lang in het open veld, zonder douches, en zonder normaal eten. Daarna werden ze de oorlog ingestuurd, ze veroverden Cherson en stortten zich vervolgens op alles wat eetbaar was.

Filatyev schrijft ook over het gebrek aan communicatie binnen het leger, dat soldaten geen idee hebben wat ze moeten doen als ze ten aanval trekken en dat ze alles op het laatste moment zelf moeten ontdekken. Filatyev zegt dat hij gewond raakte en uiteindelijk terugkeerde naar Rusland. Inmiddels is hij gevlucht naar Frankrijk

'Slecht gesteld met leger'

Rusland heeft het op één na machtigste leger van de wereld, wordt vaak gezegd. Maar dat blijkt toch flink tegen te vallen. “We wisten al dat het leger niet bepaald zachtzinnig met zijn rekruten omging en dat er veel corruptie was onder commandanten, maar we komen er nu steeds meer achter hoe slecht het is gesteld met het Russische leger", zegt Patrick Bolder, defensiespecialist van het Haags Centrum voor Strategische Studies.

"De training is niet zo goed, de wapensystemen zijn niet zo goed, de motivatie is niet goed, de levensomstandigheden zijn niet goed, het voedsel is niet goed. Dat doet wat met je moraal."

Oekraïners
Lees ook:
Oekraïners heroveren Lyman, dag na 'annexatie' door Russen

Begin augustus weigerde een Russische soldaat bij Loehansk nog langer te vechten omdat hij vond dat zijn commandant strategische beslissingen nam die in zijn ogen volkomen fout waren. Hij werd gevangen gezet en overgebracht naar een school waar nog zeker 80 andere soldaten vastzaten omdat ze weigerden te vechten.

Mobilisatie gaat niet helpen

Om het tij te keren kondigde de Russische president Poetin in september een mobilisatie aan van 300.000 reservisten. Maar zij krijgen nauwelijks training, zijn slecht uitgerust en ze moeten zelf zorgen voor een deel van hun uitrusting, zoals een verbandtrommel.

Correspondent Eva Hartog: "Op sociale media regent het klachten. Bovendien: deze mensen hebben zich niet aangemeld voor het leger, ze willen niet vechten. Er zijn nog steeds veel Russen die denken dat het gaat om een bevrijdingsmissie, voor die groep gaat het een verrassing worden wat ze aantreffen."

Oud-generaal:
Lees ook:
Oud-generaal: 'VS zal Russische troepen vernietigen als Poetin kernwapen gebruikt'

De kans dat ze eindigen als kanonnenvoer is groot. Zelfs voor ervaren soldaten is het risico groot. "Ze gaan allemaal sterven, dit is geen getraind leger", zegt beroepssoldaat Kirill. "Ik was goed getraind, ging vrijwillig naar Oekraïne en kwam erachter dat ik toch niet goed was voorbereid. De allereerste dag realiseerde ik me dat ik de grootste vergissing van mijn leven had gemaakt."

Nooit winnen

De motivatie is de belangrijkste factor in een oorlog, zegt defensiespecialist Patrick Bolder. "Je hebt de fysieke component, wat heb je aan materieel en mankracht, de cognitieve component, wat kan je ermee, hoe goed ben je getraind en de morele component. Is de motivatie niet goed, dan ga je het nooit winnen."

Slecht nieuws voor de Russen dus. En die motivatie win je niet zomaar terug. Bolder: “Ik zat net te kijken op kaartjes, het is echt een puinhoop voor de Russen, ze lijden het ene na het andere verlies. En ook dat is niet bevorderlijk voor je vechtlust.”

Motivatie is iets waar de Oekraïners genoeg van bezitten. Zij vechten voor het voortbestaan van hun land, terwijl veel Russische soldaten vooral gemotiveerd zijn om te overleven.

Bekijk ook: zes vragen over de oorlog aan correspondent Olaf Koens

04:20
Is het gevaarlijk om je werk te doen?" Dit is één van de vragen die door jullie is ingestuurd voor onze correspondent Olaf Koens, die momenteel in Oekraïne aan het werk is. In deze video geeft hij antwoord op een aantal vragen.