Hulporganisaties slaan alarm

Zorgen over hamsteren van vaccins: 'Arme landen staan achteraan'

11 december 2020 15:22 Aangepast: 11 december 2020 20:47
Een Indiase vrijwilliger test een coronavaccin dat nog niet is goedgekeurd. Beeld © EPA

Hulporganisaties slaan alarm over het 'hamstergedrag' van rijke landen die massaal vaccins hebben opgekocht. Arme landen hebben daardoor het nakijken, stellen ze gezamenlijk. "Canada kan zijn bevolking vijf keer vaccineren, terwijl straks in bijna 70 landen slechts 1 op de 10 inwoners kans maakt."

De succesvolle testresultaten van de vaccins zorgen natuurlijk voor blijdschap, ook bij de hulporganisaties. De vaccins bieden de uitweg uit de coronacrisis. "Maar we maken ons zorgen", zegt Esmé Berkhout van Oxfam Novib. "Arme landen staan achter in de rij omdat zij vrijwel geen deals hebben met farmaceuten als Pfizer en Moderna."

Arme landen grijpen mis

De afgelopen maanden is er door de Verenigde Staten, de Europese Unie en landen als Canada massaal ingekocht. Oxfam berekende dat rijke landen die goed zijn voor 14 procent van de wereldpopulatie, nu 53 procent van de beschikbare doses hebben gekocht. "We zien dat ontwikkelingslanden misgrijpen, omdat ze niet dezelfde macht en middelen hebben", zegt Berkhout. Zo levert Moderna volgens Oxfam voorlopig niets aan ontwikkelingslanden, en Pfizer slechts vier procent van de beschikbare doses.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Wie mag er eerst en wanneer kunnen we versoepelen? Vijf vragen en antwoorden over vaccineren

Al maanden wordt er gesproken over hoe vaccins wereldwijd eerlijker verdeeld kunnen worden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kwam daarop met een plan voor een verdelingsmechanisme, maar Karel Hendriks van Artsen zonder Grenzen is niet onder de indruk van de uitvoering. "Het is op papier een uitstekend idee, maar zonder beschikbare vaccins zullen zulke plannen een dode letter zijn." Ook Oxfam vindt dat het 'nog niet van de grond komt'.

Receptuur delen met wereld

Een betere verdeling is alleen mogelijk als de productie wereldwijd omhoog gaat, stellen de organisaties. Ze roepen de farmaceuten op hun kennis en technologie te delen. "Er zijn wereldwijd tal van medicijnfabrieken. Zij kunnen nu niet aan de slag omdat de vaccins zwaar gepatenteerd zijn en de receptuur niet wordt gedeeld. Ik begrijp dat er een financiële prikkel moet zijn om vaccins te ontwikkelen, maar op deze manier kan er niet aan de vraag worden voldaan", zegt Karel Hendriks.

Ook niet-westerse landen delen die mening. India en Zuid-Afrika willen via de Wereldhandelsorganisatie afdwingen dat patenten op coronavaccins tijdelijk worden opgeheven. Tot nu toe zonder succes. "Arme landen zijn voorstander, maar landen die al vaccins hebben, en over een eigen farmaceutische industrie beschikken, zijn tegen", zegt Hendriks.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kabinet verwacht bijna 22 miljoen vaccins in eerste halfjaar van 2021

Hij hoopt dat de Europese Unie tot inkeer komt, als er volgende week opnieuw over wordt gestemd. De EU stelt dat het patentrecht de medische wereld juist motiveert om verder onderzoek te verrichten.

"Het moet allemaal veel transparanter", vervolgt Esmé Berkhout van Oxfam. "Ze zeggen dat er onvoldoende capaciteit is, maar we weten niet met hoeveel fabrikanten er contracten zijn afgesloten. Dat overzicht ontbreekt nu."

Ook in de prijsopbouw van vaccins willen de hulporganisaties meer inzicht. "Dat is het minste wat je kunt verwachten als er miljarden aan subsidies zijn verstrekt", zegt Hendriks. "AstraZeneca zegt hun vaccins voor de kostprijs te zullen verkopen en dat juichen we toe, maar we kunnen het niet controleren."

Hoe doe je dat in Syrië of Libanon?

Ook al neemt de capaciteit toe, dan nog zijn er genoeg zaken om je zorgen om te maken, zegt Midden-Oostencorrespondent Olaf Koens. "Denk aan een land als Jemen. Het is nu al moeilijk om daar bestaande medicijnen naar toe te krijgen. Of Libië en Syrië, wie gaat daar de verantwoordelijkheid nemen en hoe krijg je daar de vaccins verdeeld? Alleen al in de Syrische provincie Idlib wonen twee miljoen mensen. Die gaan niet gevaccineerd worden door het regime in Damascus. En wie gaat er miljoenen vaccins leveren aan rebellen en jihadisten?"

Niet alleen gewapende conflicten zitten de vaccinverspreiding in de weg, ook corruptie is een groot probleem. "Je moet je afvragen of dat goed komt in een land als Libanon."

Bekijk ook: zo werken de kansrijke coronavaccins

Na het uitbreken van de coronapandemie startten verschillende bedrijven met het ontwikkelen van een vaccin. We zijn nu bijna een jaar verder, Europa heeft miljoenen doses aangekocht van zes verschillende vaccins. Dit is hoe ze werken.

Hulporganisaties overwegen bij te springen, maar zolang ze niet in staat zijn om zelf over vaccins te beschikken, zeggen ze weinig te kunnen doen.

Hendriks: "Op dit moment kunnen we met het geld van donateurs niet de competitie aan met de VS en de EU. Er zijn wel discussies over een speciale humanitaire buffer van de WHO, waar noodorganisaties dan aanspraak op kunnen maken, alleen zo ver is het helaas nog niet."

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore