Bystander-effect

Niemand die je helpt als je in nood bent? Het blijkt grote onzin

21 augustus 2019 06:57 Aangepast: 07 november 2019 14:21
Een meisje maakt een foto van twee jongens die ruziemaken. Beeld © iStock

Komt er hulp als je in een metrostation van de trap valt? Komt er hulp als je ruzie krijgt op straat? Volgens het bystander-effect is er een grote kans dat niemand iets doet. Maar dat blijkt niet uit recent onderzoek. Mensen zijn namelijk heel vaak geneigd elkaar te helpen. Als het maar duidelijk is dat ze hulp nodig hebben.

Honderden video's van ruzies, opstootjes en vechtpartijen werden geanalyseerd door het team van antropoloog en criminoloog Marie Rosenkrantz Lindegaard. Dat gebeurde met beelden van bewakingscamera's uit Amsterdam, Kaapstad (Zuid-Afrika) en Lancaster (Engeland) Lindegaard concludeert: "Er is een mythe gecreëerd dat mensen niets doen als er iemand in nood is."

Omstanders tussen beiden

Lindegaard haalt een voorbeeld aan uit haar eigen wijk. De camera legde een man vast die net na sluitingstijd een lokale supermarkt in wilde gaan. Hij werd tegengehouden door de bewaker, waarna een woordenwisseling en zelfs een ruzie volgde waarbij meerdere mensen betrokken waren. Omstanders schoten te hulp en susten de boel.

Het bleek zeker geen uitzondering in het materiaal dat Lindegaard onderzocht. "Negen van de tien keer werd er door omstanders ingegrepen. Hoe meer mensen er aanwezig zijn, hoe meer kans er is dat er iemand iets doet." En dat laatste is nou precies wat het bystander-effect níet is.

Bystander-effect

Hoe meer mensen er bij elkaar zijn, hoe minder ze geneigd zijn om een persoon in problemen te helpen. Mensen die alleen in een noodsituatie aanwezig zijn zullen meer geneigd zijn om te helpen dan een situatie waar heel veel mensen aanwezig zijn. 

Bron: Psyblog

Lindegaard vertelt dat er een groot verschil is in de manier waarop tot nu toe onderzoek gedaan werd naar het bystander-effect, en de manier waarop dat eerder gebeurde. Dat gebeurde namelijk onder andere met experimenten die in scène werden gezet. En dat is onvergelijkbaar met een échte situatie waarbij agressie een rol speelt. En daar focusten Lindegaard en haar mede-onderzoekers zich op.

Wat Lindegaard het meest opviel, is dat er geen verschillen te zien waren tussen de verschillende landen. In Zuid-Afrika, Engeland en Nederland waren de uitkomsten hetzelfde: we helpen elkaar als het nodig is. "Dat kwam toch wel als een grote verrassing. Ik had de verwachting dat er culturele verschillen te zien waren, maar dat bleek niet zo."

Iedereen is hetzelfde

Een verklaring daarvoor? Die is moeilijk te geven, zegt Lindegaard. "Je ziet op beelden niet waarom mensen doen wat ze doen. Maar dit zijn wel allemaal situatie met veel stress. Je ziet dat we daarin allemaal terugvallen op een primaire reactie. We zijn allemaal mensen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Filmende omstanders hinderen politie Den Haag: 'Denk na alsjeblieft'

Dus wat nou als je na een volgende avond uit naar huis loopt. Loop je dan door een drukke straat of een rustige? Lindegaard: "Door een drukke. Er zijn misschien soms mensen die je lastigvallen, maar de kans dat iemand je helpt, is heel groot. Dat is een fijne gedachte."

Sociale relaties

Er waren nog andere conclusies te trekken uit het onderzoek. Mensen die elkaar goed kennen bijvoorbeeld, helpen elkaar het snelst. Dat komt vooral omdat die mensen beter aan elkaar af kunnen lezen of er hulp nodig is. "Dat is het belangrijkst. Dat het duidelijk is wanneer je hulp nodig hebt."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Brandweerman blij met hulp omstanders: 'Respect voor alle medemensen'

En toch: we grijpen niet altijd even snel in. Als een man en een vrouw ruzie hebben van wie wij denken dat ze partners zijn, dan zijn we minder geneigd iets te doen. "Dan denken we snel dat het iets persoonlijks zal zijn. Als je dan dus hulp nodig hebt, moet je het heel duidelijk laten merken."

Overval

En een laatste conclusie is misschien logisch, en ook verstandig: bij een gewapende overval grijpen we niet snel in. "Omstanders zijn dan veel terughoudender. En mensen die ingrijpen, krijgen dan ook soms een klap. De politie wil in dat soort gevallen ook niet dat je ingrijpt. Ze willen dat je hen belt."

Lindegaard bij de BBC:

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`