Zondaginterview

De dood wacht om de hoek, maar Fernando Ricksen blijft vechten: 'Opgeven? Nooit'

24 februari 2019 08:25 Aangepast: 17 april 2019 08:40
Fernando Ricksen met zijn vrouw en twee vrienden. Beeld © RTL Nieuws

"Iemand moet de eerste zijn die ALS overleeft. Laat ik die persoon dan maar zijn." Het zijn de woorden van ex-profvoetballer Fernando Ricksen, eind 2013. De meedogenloze ziekte was net bij hem geconstateerd en het maakte hem strijdbaarder dan ooit. Nu lijkt het einde nabij, maar Fernando geeft niet op. Zijn dochtertje zo lang mogelijk zien opgroeien. Dat is het doel.

Hoe destructief ALS is, blijkt in de periode na de diagnose in 2013. Zijn vingers trekken krom, lopen wordt moeilijk, later onmogelijk. Hij heeft steeds meer hulp nodig en maakt zich inmiddels verstaanbaar via een spraakcomputer. Want praten, dat gaat niet.

'Ik zit niet op medelijden te wachten'

We zoeken Fernando op in Glasgow. Dat moet wel, wil je hem nog zien. Enkele maanden geleden, net na een bezoek aan zijn oude club Glasgow Rangers, stort hij in elkaar. Een longinfectie. Fernando ligt tien weken in het ziekenhuis en kan niet meer naar huis. Nooit meer. Hij blijft tot zijn dood in een hospice, net buiten de stad. 

Dat betekent niet dat hij niets meer doet of geen bezoek meer krijgt. Oud-ploeggenoten, vrienden en familie komen vaak langs. Schamen voor zijn situatie of voor zijn uiterlijk doet hij zich niet. "Waarom zou ik? Dit is ALS. Dit is wat de ziekte met je doet. Ik zit niet op medelijden te wachten", laat hij weten vanuit zijn hospice.

Wat is ALS?

"Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) is een ziekte van de zenuwcellen die de spieren aansturen. Deze neuromusculaire (zenuw-/spier-) aandoening leidt tot het onvoldoende functioneren van de spieren. Dit komt doordat de motorische zenuwcellen in het ruggenmerg en het onderste deel van de hersenen – de zogenaamde hersenstam – afsterven. Hierdoor komen de signalen vanuit de hersenen niet meer aan bij de spieren. De hersenen kunnen dan geen spierbewegingen meer op gang brengen."

Bron: Stichting ALS Nederland

Eerbetoon in Glasgow

De antwoorden die we krijgen van Fernando heeft hij opgesteld met zijn biograaf, Vincent de Vries. Spreken via de spraakcomputer is zwaar, en antwoorden duurt dus ook een tijd. Toch neemt hij die tijd nog altijd voor iedereen. Net als tijdens zijn actieve carrière, die langs Fortuna Sittard, AZ, Glasgow Rangers en Zenit Sint-Petersburg liep. Fernando speelde ook nog twaalf keer voor het Nederlands elftal.

Fans van Glasgow Rangers blijken ook met recht fans voor het leven. Stadions lopen nog altijd vol voor Fernando, en ook op deze voor Schotse begrippen zonnige 22 februari komt iedereen voor hem van de bank. Geen stadion dit keer, maar in een zaal op een steenworp afstand van het voor hem magische stadion Ibrox, is een eerbetoon georganiseerd. Bijna 200 man geven hem, misschien, een laatste knuffel. 

Het wordt een bijzondere, emotionele, maar ook reuzegezellige avond. Als hij vertrekt, knalt ABBA's 'Fernando' door de speakers. Fernando geniet deze avond met volle teugen. Hij lacht, hij straalt. Zijn ogen vertellen het. Hij houdt al zijn hele leven van de plek in de schijnwerpers, en dat doet hij nog steeds.

Het indrukwekkende gevecht van Fernando:

Fernando Ricksen kampt al ruim 5 jaar met ALS, hij brengt zijn laatste maanden door in een hospice.

Eerst de ontkenning, daarna de strijd

Terug naar 2013. Fernando had wel door dat er iets aan de hand was. Hij kreeg ineens een rare stem, en begon moeite te krijgen met slikken. En waarom had hij toch problemen met het indrukken van een doodnormale aansteker? Zijn eerste gedachte: het moest komen door een hernia die hij eerder dat jaar had opgelopen.

Niets daarvan. Een doodvonnis volgde, want zo noemde hij het. "De dokter gaf me drie maanden, hooguit vier."

Fernando kon het niet geloven, wilde het niet geloven. "Ik was ervan overtuigd dat ik snel een telefoontje van de dokter zou krijgen waarin hij zijn verontschuldigingen zou aanbieden omdat hij het verkeerd had gezien. Ja, zo voelde dat echt. Ik had dan wel ALS, maar ik voelde me op dat moment gewoon nog prima. Afgezien van die rare stem kon ik nog gewoon alles. Ik voetbalde zelfs nog."

Altijd doorgaan

Het telefoontje kwam niet. Het was bloedserieus. Een doffe dreun, voor de altijd optimistische Limburger. Fernando: "Het betekende niet dat ik direct ook de handdoek in de ring gooide." In zijn carrière gaf hij immers ook nooit op. Altijd strijden, altijd doorgaan. "Als het moest, speelde ik bij wijze van spreken nog met een gebroken been."

Niet dat ALS ook een wedstrijd is, zegt hij. Zeker niet. "Maar zo ging ik vanaf dag één deze strijd wel aan. Met gestrekt been. Is ook wel heel makkelijk, hè, om direct op te geven. Verder hield ik vanaf het eerste moment altijd die hoop. Dat moet je altijd hebben, vind ik, al was ik me bewust van de statistieken. Het is niet voor niets dat ik meteen zei dat ik de eerste zal zijn die ALS verslaat."

Fernando Ricksen met een fan. Fernando Ricksen met een fan.

Fernando wilde zijn leven blijven invullen zoals hij dat deed voor de diagnose. Veel tripjes naar andere steden, voetbalwedstrijden bezoeken en lekker blijven genieten van vrouw en dochter. Wat hij nooit wil: zielig thuis in een hoekje gaan zitten. "Dan word je juist gek. Dat wilde ik voorkomen."

Maar de ALS viel niet te stoppen. Lopen ging niet meer, slikken werd moeilijk, maar het ergste: de stem. "Niets is frustrerender dan wanneer je mensen niet kunt uitleggen wat je bedoelt. Dat vond ik zelfs lastiger dan die rolstoel." Een spraakcomputer bood uitkomst. Via het apparaat communiceert hij met zijn ogen met vrienden en familie. De wereld werd direct weer een stuk groter.

Met de heli naar de training

Maar die mateloze populariteit, de manier waarop de Schotten hem nog altijd aanbidden – waar komt dat vandaan? Hij is toch al jaren geen voetballer meer, en hij is ook al geen Schot. "He was a captain. You never forget a captain", vertelt een man met een zwaar Schots accent ons: een aanvoerder vergeet je niet. En ook zijn levenswijze droeg flink bij aan zijn populariteit. "A crazy character. We love that", zegt de taxichauffeur vanaf het vliegveld al.

De chauffeur heeft gelijk. De Schotten in de zaal houden van gekke fratsen. Ook deze avond, zelfs in deze toestand, krijgt hij de mensen aan het lachen met anekdotes. Bijvoorbeeld die ene keer dat hij met de helikopter van de rallyrijder Colin McRae naar de training kwam. Fernando belde zijn coach Alex Mcleish en stelde voor te landen op het trainingsveld:

Citaat uit 'Vechtlust', de biografie van Fernando Ricksen:

'Als je dat maar laat!' Mcleish klonk steeds bozer. Maar ik dacht: Dat is de enige optie. Anders ben ik niet op tijd voor de training. Nog geen half uur later zag ik Murray Park (het trainingscentrum) onder me steeds groter worden. Net als de verbaasde jeugdspelers die op het veld stonden. Vol ongeloof keken ze naar boven. Naar de helikopter die inmiddels bezig was met landen. Omdat we in de buurt echt geen geschikte plek konden vinden, deed Colin dat maar gewoon op het veld. Precies zoals hij had aangekondigd. Lachend sprong ik eruit.

Het was zeker niet de enige bijzondere actie. Hij stond vaak, gewild en ongewild, in het middelpunt van de belangstelling. Hij deelde het bed met topmodel Katie Price, stak een gigantisch vuurwerk af vanuit zijn tuin (het was geen oud en nieuw), en was vaak betrokken bij vechtpartijen. Voor de Schotse tabloids was Fernando een geschenk. Een geschenk dat ze maar al te graag uitpakten.

Belangrijke oorzaken van al die uitspattingen? Drank. Drugs. Vrouwen. Het waren passies, maar ook problemen. Hij leefde voor twee, drie misschien. Met alle gevolgen van dien. Zijn huwelijk met Graciela bijvoorbeeld. Het hield geen stand. "Veel te vroeg getrouwd", zei hij er zelf over.

'Ze beginnen toch niet zonder me'

Er zijn meer verhalen van voetballers die zich geen raad weten met al dat geld, de beroemdheid, de aandacht. Wat dat betreft is Fernando geen uitzondering. Maar hij heeft iets dat anderen niet zo extreem hebben als hij: aandacht voor fans. Zijn goede vriend Roy Knez, ook overgekomen voor het eerbetoon, maakte het zelf mee. Ze reisden een keer samen naar Schotland en Fernando waarschuwde Roy al: "Dat wordt lachen zometeen."

Het werd lachen. "We komen dat vliegtuig uit en staan bij de band voor de koffer en er is één iemand die hem ziet: 'Hey! Fernando Ricksen!' Vervolgens komt iedereen naar ons toe. Hij ging met ze op de foto, ging signeren, het kon niet op. Iedereen kwam aan de beurt. En wij kwamen bijna te laat voor onze afspraak. Maar dat maakt hem nooit uit. Hij zegt altijd: "Ze beginnen toch niet zonder me."

Roy was de laatste jaren vaak een belangrijke steun voor Fernando. Hij woonde zelfs twee keer een half jaar bij Roy in huis. Eén keer alleen, één keer met het hele gezin. Ook deze avond in Glasgow is Roy er weer voor zijn vriend. "Het is toch weer heel erg bijzonder. Hij zei tegen me dat het net voelt alsof hij een finale gaat spelen. Die wint hij altijd, dus deze ook. Het belangrijkste vind ik dat hij het goed heeft, en waar ik kan kan helpen doe ik dat."

Fernando en Roy kijken samen naar Rangers-Celtic in het hospice. Fernando en Roy kijken samen naar Rangers-Celtic in het hospice.

Het rechte pad

Het leven van Fernando was tijdens zijn periode in Rusland misschien wel het meest extreem. Hij dronk zich een ongeluk, gebruikte drugs en kende de strippers in de nabijgelegen club Maximus zelfs zo goed, dat hij ze een sleutel van zijn eigen penthouse gaf. Zo liepen er altijd wat rondborstige dames met alleen een slipje aan door zijn huis. Wat wil een man nog meer? 

Een vrouw. Een kind. En geen alcoholverslaving. Dát wilde Fernando nog meer. Zijn contract in Rusland werd in 2009 ontbonden na het zoveelste akkefietje. Ook werd hij, alsof het nog niet erg genoeg was, voor een jaar geschorst vanwege cocaïnegebruik. Zijn grootste fout, vindt hij zelf. 

Gelukkig was daar Veronika. Zijn vrouw die ook deze avond weer alles voor hem doet. Ze veegt zijn mond schoon, legt zijn hoofd goed en helpt hem met het antwoorden op vragen. Fernando ontmoette haar in Sint-Petersburg en werd snel verliefd. Zij hield van hem, en niet van zijn geld – een groot verschil met veel andere vrouwen. Fernando verhuisde samen met haar eerst naar België, uiteindelijk naar Spanje.

Ricksen met zijn dochter Isabella. Ricksen met zijn dochter Isabella.

Isabella

Samen kregen ze een dochter: Isabella. In 2012 kwam ze op de wereld, een jaar voor de diagnose ALS. Nooit zal hij een 'normale' vader voor haar kunnen zijn. Isabella weet niet beter dan dat papa Fernando in een rolstoel zit. Fernando: "Zij is misschien wel de belangrijkste reden waarom ik het langer volhoud dan gedacht. Ik ben nog lang niet klaar."

En toch komt het een keer, dat onvermijdelijke moment. De dood. Fernando is er niet bang voor. "Die vraag wordt me wel vaker gesteld. Maar dat vind ik altijd zo’n rare vraag. Iedereen gaat toch dood? Natuurlijk, de kans dat ik eerder ga is groter, maar uiteindelijk komen we allemaal aan de beurt."

`