5 vragen

Vredesbesprekingen Jemen begonnen: 'Er zijn al 57.000 mensen gestorven'

06 december 2018 15:54 Aangepast: 06 december 2018 15:55
Veel kinderen zijn door het conflict in Jemen zwaar ondervoed. Beeld © Getty Images

Vlak buiten de Zweedse hoofdstad Stockholm is vandaag een begin gemaakt aan wat een vredesoverleg moet zijn tussen de strijdende partijen in Jemen. De Verenigde Naties beschrijven de situatie daar als de meest ernstige humanitaire crisis ter wereld.

De bijeenkomst is op de agenda gekregen onder druk van westerse landen en de VN, die een eind willen maken aan de oorlog. Die duurt al bijna vier jaar en heeft aan tienduizenden mensen het leven gekost. Voor miljoenen anderen dreigt de hongerdood. 

Regering en Houthi-rebellen

Vertegenwoordigers van de Houthi-rebellen reisden eerder deze week naar het Scandinavische land onder begeleiding van de speciale VN-gazant Martin Griffiths. Gisteren is ook een delegatie van de Jemenitische regering uit de Saoedische hoofdstad Riyad aangekomen. 

De oorlog in Jemen is al lang bezig, maar toch is lang niet iedereen duidelijk wat er precies aan de hand is. Daarom stellen wij vijf vragen aan Midden-Oostencorresponent Olaf Koens:

Een luchtaanval in de hoofdstad Sanaa. Een luchtaanval in de hoofdstad Sanaa.

Wie vecht er tegen wie?

De oorlog in Jemen is een burgeroorlog die uitgegroeid is tot een conflict tussen grootmachten, met al het leed en de chaos die daar bij komt kijken. Een beetje als de oorlog in Syrië.

In 2015 kwamen de Houthi-rebellen in opstand tegen de regering van president Abdrabbuh Mansour Hadi. De hoofdstad Sana’a werd door de Houthi-rebellen ingenomen. Milities die vechten voor de regering Hadi voeren al ruim drie en een half jaar strijd. Dat is de essentie. Maar dit zijn niet zo maar strijdende partijen. De regering Hadi heeft de steun van Saoedi-Arabië. Dat land zet alle militaire middelen in om de Houthi-rebellen te verdrijven.

Het leger van Saoedi-Arabië is bij de strijd betrokken, en vooral de luchtmacht voert continu bombardementen uit. Om dat niet alleen te doen heeft Saoedi-Arabië een coalitie opgezet van verschillende Arabische en Afrikaanse landen. Die vechten deze oorlog uit, met steun van verschillende westerse landen.

Dat doet Saoedi-Arabië omdat het invloed wil hebben in het buurland, maar vooral omdat de Houthi-rebellen op hun beurt de steun krijgen van aartsvijand Iran. En alsof dat nog niet genoeg zijn er in het vacuüm dat is ontstaan twee andere strijdende partijen opgestaan: Al-Qaida en Islamitische Staat. Die hebben in delen van Jemen vrij spel. Zo is een burgeroorlog in een ver land in de Golfregio plots een krachtmeting tussen grootmachten geworden.

Militairen van het regeringsleger. Militairen van het regeringsleger.

Waarom komen deze besprekingen nu?

Er zijn vaker pogingen geweest tot vredesbesprekingen, en die zijn altijd mislukt. Het klinkt misschien cynisch, maar door de gruwelijke moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi in Istanbul is er meer aandacht voor wat Saoedi-Arabië precies doet, ook in Jemen. Bovendien is de nood hoog. Alle hulporganisaties luiden de noodklok, de situatie in Jemen is steeds erbarmelijker.

De feiten spreken voor zich. Er zijn bij de oorlog zeker 57.000 mensen om het leven gekomen. Bijna twee miljoen kinderen hebben acute voedselhulp nodig, bijna een half miljoen zijn in levensgevaar. Tweeëntwintig miljoen mensen hebben hulpverlening nodig. Het land staat aan de rand van een enorme hongersnood. Het is een van de grootste oorlogsrampen van deze tijd.  

Anissa (8) weegt maar 10 kilo, de hongersnood eist zijn tol:

De VN spreekt inmiddels van de ergste humanitaire crisis ter wereld: meer dan 10 miljoen mensen in Jemen dreigen te sterven van de honger.

Waarom hoor je er dan zo weinig van?

Jemen is een ver land, het is voor de meeste journalisten onbereikbaar. De oorlog is onvoorspelbaar, gevaarlijk. Ik heb zelf ook die afweging moeten maken. Het is heel belangrijk dat je sommige verhalen aan het licht brengt. Maar het is net zo belangrijk, en misschien nog wel belangrijker, dat je ook weer heelhuids terugkeert om zo’n verhaal te vertellen.

Toch lukt het soms om iets van het leed in Jemen naar buiten te brengen. Vorig jaar sprak ik een aantal slachtoffers van de oorlog in een ziekenhuis in Jordanië. Hun getuigenissen gaan door merg en been.

Hoe werken dit soort vredesbesprekingen?

Dat is een vak apart. Strijdende partijen worden vaker op neutraal grondgebied bij elkaar gebracht. Er zijn allerlei voorbeelden in de geschiedenis te vinden waar dat goed heeft uitgepakt. De vertegenwoordigers van de Houthi-rebellen en de Hadi-regering spreken elkaar niet direct.

Ze verblijven in verschillende hotels, en het zijn medewerkers van de Verenigde Naties die heen en weer gaan met berichten, met voorstellen, met suggesties. 

Heeft dit een kans van slagen?

De meeste analisten die dit volgen zijn pessimistisch. Eerdere, soortgelijke gesprekken zijn mislukt. Er is nu meer aandacht voor de oorlog in Jemen is. De druk is hoger.

De verwachting bij dit soort gesprekken is nooit dat er morgen vrede uitbreekt. Het idee is dat de strijdende partijen dichter bij elkaar komen. In Stockholm praat niemand over een einde van de oorlog, het gaat om hele kleine dingen.

Het heropenen van de luchthaven van Sana’a, bijvoorbeeld. Zo zijn er nu al successen geboekt. Beide strijdende partijen gaan krijgsgevangenen uitwisselen, dat gaat om duizenden mensen. Je moet hier hopen op het beste, maar ernstig rekening houden met het slechtste.

`