Zondaginterview

Jaap van Deurzen gaat met pensioen: 'Ik heb mijn jongensdroom waargemaakt'

09 december 2018 08:00 Aangepast: 09 december 2018 18:28
RTL Nieuws-verslaggever Jaap van Deurzen. Foto: www.ciskamark.nl Beeld © Ciska Mark

Van de val van de Berlijnse muur tot de verwoestende tsunami in Zuidoost-Azië, de aanslag op Utoya en vele andere brandhaarden in alle uithoeken van de wereld: Jaap van Deurzen was erbij en deed er verslag van. Zoals alleen hij dat kan – persoonlijk, losjes en betrokken. Nu hij volgende week de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, komt daaraan een eind.

Indirect heeft Jaap zijn baan bij RTL Nieuws te danken aan het feit dat hij zich ooit voordeed als vrouw. Onder het pseudoniem Josefineke van Deurzen schreef hij columns voor Opzij en Viva, tot ze bij die vrouwenbladen ontdekten dat de vrouw die die leuke stukjes schreef in werkelijkheid een man was. Toen hij de anekdote later eens vertelde tegen een vrouw die producer bij RTL bleek te zijn, zag zij gelijk dat ze een bijzondere man voor zich had, die tot het uiterste ging om zijn doel te bereiken. Jou wil ik hebben, zei ze.

Jaap, die eerder als reisleider had gewerkt, kwam via een reisrubriekje in de ochtendshow van Catherine Keyl bij RTL Nieuws terecht als eindredacteur. Toen ze na twee jaar een nieuwe verslaggever zochten, zag Jaap zijn kans schoon om te solliciteren. "Ik had veel te weinig ervaring en maakte weinig kans. De toenmalige hoofdredacteur vroeg me waarom ik zo graag verslaggever wilde worden. Ik antwoordde: 'Ik ben niet zo’n journalist, maar ik ben wel een verhalenverteller.' Dat gaf de doorslag."

 Jaap van Deurzen bij de opening van het nieuwe Paleis van Justitie in Amsterdam. Jaap van Deurzen bij de opening van het nieuwe Paleis van Justitie in Amsterdam.

Kuifje op avontuur

Verhalenverteller Jaap vergelijkt zichzelf met Kuifje, zijn grote inspiratiebron. "Ik was er verslaafd aan. Als de leesmap binnenkwam, vocht ik met mijn broer om de Kuifje. Ik vond het prachtig, de avonturen, het gevaar, het reizen, de humor die erin zat." Al die elementen verenigt hij in zijn baan.

In 1989 maakte hij zijn eerste item voor 'het half acht'. Over een brand in een tehuis voor daklozen in Den Haag, waarbij tien doden waren gevallen. "Een heftig onderwerp gelijk. Ik scheet in mijn broek van de zenuwen. Om het item op tijd af te hebben ben ik met een noodgang over de snelweg gereden en werd ik talloze keren geflitst. Ik heb het item niet durven terugkijken, maar het was zeker geen Pulitzer waard. Verschrikkelijk vond ik het. Moeilijk ook, om iets in anderhalve minuut te vertellen. Ik was gewend geraakt aan zes, zeven minuten bij Catherine Keyl. Gelukkig had ik het ambacht vrij vlot onder de knie."

Na 30 jaar klein en groot nieuws gaat verslaggever Jaap van Deurzen met pensioen

Bekijk hier de bijzondere reportages die Jaap in die dertig jaar maakte.

Al snel ontwikkelde Jaap zijn eigen stijl, die niet altijd bij zijn collega's in de smaak viel. "Mij is vaak verweten dat mijn stijl te los was voor het nieuws." Zelf vindt hij het niet zo afwijkend wat hij doet. "Het zou strakker moeten, maar wat is dat dan? In werken met een draaiboek ben ik horribel slecht. Ik gebruik veel te veel woorden, loop vast. Laat me liever vertellen wat ik die dag heb meegemaakt in Oekraïne, Pakistan of waar dan ook. Ik hou het zo simpel mogelijk, zonder opsmuk. En als het onderwerp zich ervoor leent, breng ik het met een kwinkslag. Mensen moeten het begrijpen. Je krijgt als kijker zoveel onderwerpen voor je kiezen in zo’n uitzending, maar beklijft het echt? Ik denk dat als je verhalen normaal vertelt, ze beter binnenkomen en langer blijven hangen."

"Voor mij is elke haring een zilte zaligheid, een culinair feestje", schreef Jaap eerder in een column. "Voor mij is elke haring een zilte zaligheid, een culinair feestje", schreef Jaap eerder in een column.

Van luchtigheid tot vergane lijken

Van een reportage over het eerste vaatje Hollandse Nieuwe – waarbij de verslaggever het niet kan laten zelf zijn tanden in een harinkje te zetten – tot een hartverwarmend item over een matchmaker in Ierland die alleenstaanden aan elkaar poogt te koppelen op een drankovergoten dansavond: ze zijn typisch Jaap van Deurzen. Vol menselijkheid en met de nodige humor. Maar nog veel vaker voerde zijn werk hem naar plekken waar de luchtigheid ver te zoeken was.

In de jaren 90 was Noord-Ierland de eerste brandhaard waar hij heen werd gestuurd. "Dat waren de tit-for-tat attacks, waarbij protestanten en katholieken elkaar over en weer bestookten met vergeldingsacties. Het was als het ware een oorlogs- en rampgebied ineen. Het leed dat daarmee gemoeid was… 4.000 doden. En dat land gaat me zo aan het hart, ik heb er gewoond." Hij was nog niet terug of hij moest naar Kroatië voor het volgende conflict. "Het was een tijd vol conflicten. Niet veel later had je de Rwandese genocide. Wat ik daar heb gezien… Waanzinnig, wat een oorlog was dat. Vreselijk wreed. Ze hebben met machetes op elkaar in staan hakken. Ik stond in een kerk vol schedels, tussen de vergane lijken die ze hadden laten liggen. Een massa-slachting."

Zijn bezoek aan een vluchtelingenkamp in Rwanda heeft veel indruk gemaakt op Jaap. Zijn bezoek aan een vluchtelingenkamp in Rwanda heeft veel indruk gemaakt op Jaap.

Krankzinnige verwoesting

Het zijn beelden die nooit meer van zijn netvlies verdwijnen. Maar twee dingen staan met name in zijn geheugen gegrift: de tsunami van 2004 in Zuidoost-Azië en de moordpartij van Anders Breivik op het Noorse eiland Utoya in 2011. Na de zeebeving vloog Jaap naar Banda Atjeh in Indonesië, een van de zwaarst getroffen plekken. "Qua dimensie van leed is de tsunami het ergste wat ik ooit heb gezien. Om die lijken te zien liggen, die lucht, dode mensen in de bomen, naakte mensen op straat, dieren opgeblazen tot mega-proporties. Die krankzinnige verwoesting; alleen de moskee stond nog overeind. Bij een overleden vrouw was haar foetus door de kracht van het water uit haar lichaam geslagen. Een soldaat sloeg haar lichaam in een doek, die foetus zo erbij. De cameraman ging over zijn nek toen hij dat zag. Die beelden, en die lucht, raak ik nooit meer kwijt."

Ook de slachting op Utoya laat Jaap nooit meer los. "De tsunami in Indonesië, de mensonterende toestanden in Rwanda, het is verschrikkelijk, maar als iets bij je buren gebeurt, heeft het nog meer impact. Ik beschouw de Noren als de buren, ik heb zelf jarenlang in Scandinavië gewoond. Dat daar dan zoiets gebeurt, daar kon ik met mijn kop niet bij. Een combinatie van het feit dat het kinderen waren, die de leeftijd hadden van mijn jongens, en dat één gestoorde ziel zoiets flikt. Het had ook bij ons kunnen gebeuren."

Jaap op Utoya, het eiland vlakbij Oslo. Jaap op Utoya, het eiland vlakbij Oslo.

Chaos op Utoya

Op de dag dat het gebeurde vloog Jaap naar Noorwegen, om een dag later in Utoya verslag te doen vanaf de plek waar het gebeurd was. "Alles was afgezet. Ik liet mijn perskaart zien. De bewaker zag die aan voor een politiepas en liet me door. Niet netjes misschien, maar ik heb hem in die waan gelaten. Wat ik daar zag was met niets te vergelijken. Ze waren nog bezig om mensen uit het water te vissen, er waren nog veel vermissingen, kinderen waren weggezwommen en nooit meer teruggekomen."

Het was chaos. En omdat ze in Noorwegen nog nooit eerder iets hadden meegemaakt van deze omvang, wisten ze ook niet zo goed hoe ze met de massale media-aandacht moesten omgaan. "We konden mensen gewoon aanspreken in het hotel waar ze opgevangen werden, nabestaanden, slachtoffers, reddingswerkers die in bootjes waren gestapt om te redden wat er te redden viel. Veel mensen wílden ook praten." 

Later bezocht Jaap ook de rechtszaak tegen Anders Breivik, waar gedetailleerd alle verwondingen van de slachtoffers werden opgedreund en fragmenten te horen waren van kinderen die in doodsangst hun ouders belden.

Door het oog van de naald in Oekraïne

Op andere momenten stond Jaap zelf doodsangsten uit. "In Oekraïne zijn we door het oog van de naald gekropen. We stonden bij de rampplek van de MH17 toen het leger en de rebellen elkaar aan weerszijden onder vuur namen. Dat was absurd en heel chaotisch. In chaos gebeuren rare dingen. Op een gegeven moment hadden we het idee dat we beschoten werden. Het werd link. Toen hebben we adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein gebeld. Die zei gelijk: wegwezen daar, kom maar terug."

Hoewel niemand hem zou dwingen om naar een conflictgebied of een rampplek te gaan, aarzelde Jaap nooit een moment. "Ik doe het graag, gek genoeg. Je schrijft ook een beetje geschiedenis. In ramp- of oorlogsgebieden leef je zo krankzinnig intens, het is heel intensief. Niemand vertelt je wat je moet doen, je hebt geen sheetje bij de hand waarop staat wie je moet spreken, je moet er zelf iets van maken. Ik ben de ogen en oren van de kijker. Door mijn nieuwsgierigheid, mijn emotie, probeer ik die vreselijke gebeurtenissen tot leven te brengen."

Jaap doet verslag bij een checkpoint op de weg tussen Donetsk en het rampgebied van de MH17. Jaap doet verslag bij een checkpoint op de weg tussen Donetsk en het rampgebied van de MH17.

Pas later komt het binnen

Vaak won zijn rol als verslaggever het van zijn persoonlijke emoties. "Je ziet dat mensen een lijk onder het puin staan weg te rukken. Weerzinwekkend, afschuwelijk, maar als maker denk je ook in beelden. 'Mooi shot!', roep ik dan naar de cameraman. Pas later dringt het echt tot je door en komt het binnen. Nadat we het leed van de weeskindjes in Rwanda hadden gefilmd, hebben de cameraman en ik – allebei vader – urenlang niets tegen elkaar gezegd. We waren er stil van. Leed van kinderen, dat raakt me het meest."

Mensen krijgen van minder een posttraumatische stressstoornis. Toch heeft Jaap de vanuit RTL aangeboden therapie altijd afgeslagen. "Ik kon het niet aan mezelf verkopen. Als ik dát nodig heb, dan moet ik stoppen met dit werk, dacht ik. Gek eigenlijk hè? Ik weet niet waarom. De laatste tijd merk ik wel dat ik door alles wat ik heb gezien sentimenteler ben geworden."

Jaap blijft nog één dag per week voor RTL Nieuws werken als verslaggever en ook zijn column op zondag blijft hij straks schrijven. Maar de echte avonturen zijn na volgende week verleden tijd, tot zijn grote spijt. "De actie, het verhaaltjes vertellen, het ermiddenin staan, ik hou ervan. Dit werk heeft mijn leven verrijkt. Ik heb de hele wereld gezien, bijzondere dingen meegemaakt. Ik heb een jongensdroom waargemaakt. Het was Kuifje in het kwadraat. Ik had niets willen missen."

Drie onderwerpen die indruk maakten op Jaap

  1. Tsunami

Het aangrijpende relaas van een lokale garnalenvisser in Banda Atjeh die zijn vrouw, zijn kinderen en zijn huis is kwijtgeraakt in de tsunami.

  1. Utoya

Adrian, één van de overlevenden van het door Anders Breivik aangerichte bloedbad, doet zijn verhaal. Later spreekt Jaap ook met Kasper Ilaug, die met zijn bootje tientallen kinderen van het eiland redde en daar een posttraumatische stressstoornis aan overhield.

  1. Vrijgezellen in Ierland

Een heerlijk luchtige reportage over een Ierse matchmaker die vrijgezellen aan elkaar koppelt op een jaarlijkse vleesmarkt.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ik ben een hangoudere in spe

`