Turkije valt IS aan

Zijn Turkse bommen in Syrië nou voor IS of voor Koerden?

27 juli 2015 20:25 Aangepast: 27 juli 2015 20:30
Archieffoto Beeld © AFP

De NAVO komt morgen bijeen voor een spoedberaad over de oorlog in Syrië en Irak, nu Turkije zich ook in de strijd mengt. Turkije bombardeert sinds vrijdag verschillende doelen in Syrië. Volgens de Turkse regering om IS te bestrijden, maar tegenstanders van Turkije zeggen dat het vooral op de Koerden is gericht. Hoe zit het nou?

Wat is de aanleiding?
Turkije is sinds dit weekend de nieuwste speler in de strijd tegen Islamitische Staat. Bij een aanslag op een jongerencentrum in de Turkse plaats Suruç, waar volgens de regering in Ankara IS achter zat, kwamen tientallen Turkse Koerden om. Toen IS ook een Turkse soldaat doodschoot tijdens een aanval op een grenspost, zat er voor de Turken niets anders op dan de wapens oppakken.

Wat hebben de Koerden ermee te maken?
In Syrië en Irak opereren verschillende groepen Koerden in de gewapende strijd tegen IS. De Peshmerga, bijvoorbeeld, zien zich daarin gesteund door Westerse landen, waaronder Turkije. Peshmergastrijders mochten door Turkije trekken om IS vanuit het Westen te kunnen bestoken.

De Koerdische Arbeiderspartij PKK, ook erg effectief tegen IS, is echter andere koek voor de Turken, meent Paul Rusman, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij ziet dat het mes voor de Turken aan twee kanten zou kunnen snijden en dat het mogelijk is dat Turkije, als het toch in de regio mag opereren, de in hun ogen terroristische PKK wil aanvallen.

ZIE OOK: PKK: Wapenstilstand met Turkije betekenisloos

Koerdische strijders van de PKK willen een onafhankelijke Koerdische staat die deels uit Iraaks, Syrisch en Turks grondgebied bestaat. In het conflict daarover zijn in Turkije regelmatig aanslagen gepleegd door Koerden. Wantrouwen jegens de Koerden zit er daarom ingebakken bij de Turken, stelt Rusman. Turkije ziet de Koerden, met de PKK in het bijzonder, namelijk als een groter gevaar dan IS, voegt hoogleraar Turkse taal en cultuur Erik-Jan Zürcher hieraan toe.

Waarom doet Turkije dit nu?
De verandering in beleid gaat niet van ganser harte, denkt Zürcher. Maar de aanslag en het doden van de soldaat hebben de Turken in een hoek gedwongen. “De Turken zijn vertraagd tot de conclusie gekomen dat er met IS niet te onderhandelen valt”, denkt Rusman. En oud-Europarlementariër en Turkije-kenner Joost Lagendijk ziet een ‘belangrijke breuk' in hun opstellingen tegenover IS. Volgens Rusman was Turkije steeds terughoudend, omdat het oorlogsgebied pal aan de zuidelijke grens ligt en IS bij Turkse inmenging relatief eenvoudig in Turkije aanslagen kan gaan plegen.

Thumbnail

Vormen de Koerden één front?
Nee, sinds Koerdistan in 1918 verdeeld werd over Turkije, Syrië, Irak, Iran en Armenië, zijn er meerdere groeperingen, verdeeld per geografische locatie en allemaal met een eigen agenda. De PKK vecht al dertig jaar voor onafhankelijkheid en eigendom over Turks grondgebied dat voorheen onderdeel van Koerdistan was.

Aan de andere kant zou Turkije goed een oogje dicht kunnen knijpen voor de Koerdische militanten van de Democratische Unie Partij (PYD), denkt Rusman. PYD-leider Salih Muslim Muhammad stelt dat zijn partij gaat voor autonomie binnen een democratisch Syrië. Dat vormt voor Turkije veel minder bedreiging dan de aanslagen van de PKK, al kan dat gedoogbeleid zomaar omslaan. “Als Turkije de mogelijkheid heeft om de PYD aan te vallen, zal het dat echt niet laten”, denkt Rusman.

Waar komt Assad dan om de hoek?
De PYD zijn gang laten gaan heeft voor Turkije zo zijn voordelen. Het regime van president Bashar al-Assad van Syrië  leeft op vijandelijke voet met zowel Turkije, de Koerdische rebellen als IS. Het regeringsleger, dat zich in het westen van Syrië ophoudt, is sterk verzwakt. Het is in Turks belang als er een nieuwe, democratische regering komt in het zuiderbuurland en dus zullen de Turken Assad niet in de kaart willen spelen door een nieuw gevecht aan te gaan met de PYD in Syrië.

Toch is een sterke positie van de PYD in Syrië vlak aan de grens verre van ideaal voor Turkije. Een machtige Koerdische groepering aan de poort van het land is voor de Turken een te groot risico om te nemen. Het Vrije Syrische Leger, ook een speler in het conflict in Syrië en gematigde soennieten, vormen een veiliger alternatief.

Wat wil Turkije nu echt bereiken?
Sowieso geeft de Turkse regering door zich in de oorlog te mengen aan dat het genoeg heeft van de terreur van het onvoorspelbare IS. Daarnaast hopen de Turken dat de Irakese regering en het leger weer opkrabbelen, zodat die de PKK in het gareel kunnen houden, denkt Rusman. Het zou volgens hem kunnen dat Turkije de aanval van IS heeft aangegrepen om schoon schip te kunnen maken in het PKK-kamp.

ZIE OOK: Explosie Turkije is terroristische aanslag

Onderdeel van de Turkse koers in de regio is dus het aanpakken van de PKK. De Duitse bondskanselier Angela Merkel laat weten blij te zijn met Turkse bemoeienis met de oorlog tegen IS. Maar Turkije heeft volgens Merkel ook het recht om de PKK aan te vallen, als die terroristische aanslagen pleegt. Dat betekent dat Turkije in de oorlog met IS gelijk ook de PKK kan beschieten, waardoor een einde zou komen aan de vredesonderhandelingen die vanaf 2012 worden gevoerd.

RTL Nieuws / Gijs Brekelmans

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`