Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

03 oktober 2017 05:57

'We moeten echt af van het toeslagencircus'

Na jaren dé zorgspecialist te zijn geweest van de Socialistische Partij is Renske Leijten overgestapt naar twee andere megadossiers: financiën en Europa. Hoog op haar prioriteitenlijst: bestuurders die vervreemden van de samenleving en het afschaffen van de toeslagen.

RTLZ spreekt de komende weken met de (nieuwe) financieel specialisten van Tweede Kamerfracties over hun ambities. Renske Leijten (SP) is de eerste.

Eén zetel minder. Daar moest de SP het mee doen na de verkiezingen. Geen totale implosie en lege werkkamers, zoals bij de PvdA. Maar ook geen volle zalen en een nieuwe vleugel in de Tweede Kamer, zoals bij GroenLinks. De SP had 15 zetels. En leverde er eentje in.

Waarom links niet zegevierde in maart? Leijten benoemt een mozaïek aan oorzaken. "Het oppositie voeren is ons duidelijk niet goed genoeg gelukt. De vakbonden zijn bij ons niet zo sterk. Ik denk dat de aanvallen van de SP op de PvdA  - en weer terug - ons beiden verzwakt heeft, wat zonde is. En naast het sociaal-economische debat is er nu een debat over identiteit ontstaan. Over vluchtelingen, moslims, de islam."

Identiteitspolitiek

Dat heeft de links-rechtskeuze voor veel kiezers veranderd, stelt de politica. En niet alleen in Nederland. Trumps voormalig top-adviseur Steve Bannon stelde eerder dit jaar dat veel linkse kiezers naar Trump zijn overgelopen vanwege het debat over identiteit: "Als links zich focust op ras en identiteit, en wij richten ons op economisch nationalisme, kunnen we de democraten kapot maken."   

Oftewel: door al die debatten over racisme, vergeet 'links' nog wel eens de economische agenda; en dat kost hen kiezers. Leijten: "Ik denk dat hij daar gelijk in heeft. Al voert Trump natuurlijk ook identiteitspolitiek pur sang. Door uitspraken als 'build a wall' en 'make America great again'."

Zwarte Piet

De SP doet in Nederland daarom bewust niet mee aan discussies over – bijvoorbeeld - Zwarte Piet. "Ik denk dat het afleidt van de sociaal-economische strijd die mensen voeren. Ik was afgelopen week in Tuindorp, Amsterdam; daar wonen mensen met allerlei achtergronden naast elkaar en ze hebben allemaal schimmel in hun woningen."

"Die mensen zullen met elkaar samen moeten werken ten opzichte van de woningbouwcorporatie om hun huizen beter te krijgen. Maar als ze de televisie of Facebook aanzetten dan denken ze dat hun buurman hun vijand is." Politieke partijen hebben daarom de taak om te verbinden, vindt Leijten.

Van zorg naar financiën

Het aantal zetels van de SP mag dan nauwelijks veranderd zijn, voor Leijten staat het leven in de Tweede Kamer allesbehalve stil. Na negen jaar heeft ze afscheid genomen van haar 'kindje': de zorg. En moet ze zich storten op twee hele andere, grote dossiers: financiën en Europa.

In de kamer van de politica hangt sinds kort een landkaart van Europa. Want, zo vertelt ze, waar haar blik eerder vooral op Nederland gericht was, is bij haar nieuwe dossiers een internationale blik nodig.

En een hele hoop inleeswerk, vol met vakjargon. Over belastingconstructies, flitskapitaal, de bankenunie. "Soms heb je geen idee wat je leest", geeft ze toe.  Eerder viel ze - spreekwoordelijk - in slaap boven het inwerkdossier over belastingontwijking. Het boek van Obermaier en Obermayer over de Panama Papers bood gelukkig uitkomst. 

Dehumanisering van kapitaal

Leijten mag dan een nieuw ‘kindje’ hebben, gedurende het gesprek komt ze nog regelmatig terug bij haar vertrouwde onderwerp. Bureaucratie in de zorg, medicijnprijzen, zorgverzekeraars. Om er vervolgens snel aan toe te voegen dat de zaken die fout gaan in de zorg, eigenlijk ook terug te zien zijn in andere sectoren.

Ze vat het samen als 'de dehumanisering van kapitaal'. Waar de cijfers en de centen voorop gaan staan en de mensen erachter soms vergeten worden, ontstaat 'vervreemding', stelt ze. De top, in het bedrijfsleven of de politiek, vervreemdt van de mensen waar ze het eigenlijk voor zouden moeten doen. "En vervreemding leidt altijd tot rare keuzes." Iets wat je niet alleen in de zorg ziet, maar ook in de financiële wereld, vindt de politica.

Financiële moraal

Maar handelen de bankiers en de topbestuurders niet naar de regels die gesteld worden door de politiek? "Ik vind die hele financiële moraal van 'er staat hier geen stoplicht, er spelen wel kinderen, maar omdat er geen stoplicht staat, rij ik gewoon door' echt bullshit. Je hebt mensen nodig die zich realiseren waar ze mee bezig zijn."

Ook de overheid lijkt soms uit het oog verloren te zijn waar beleid eigenlijk voor bedoeld is, vindt Leijten. Neem het belastingstelsel. "Ik denk dat op veel vlakken de belastingen vereenvoudigd zouden moeten worden. We moeten echt af van het toeslagencircus."

Eindjes aan elkaar knopen

De politica schetst het probleem: toeslagen, voor de zorg of huur, gaan voor veel mensen gewoon op de grote (of veelal kleine) hoop. Huurtoeslag gaat niet per se naar de huur, zorgtoeslag niet per se naar de zorgpremie. Leijten: "Als je de eindjes aan elkaar moet knopen, en er komt geld binnen, dan ga je natuurlijk een gat vullen met iets anders dan waarvoor het bedoeld is."

Dat kan ook anders, zoals bij de kinderopvangtoeslag. "In sommige gevallen betaal je nu aan de ene kant 6,80 euro per uur aan de kinderopvang en aan de andere kant krijg je de helft daarvan van de overheid." Beter is het, vindt Leijten, wanneer je die toeslag gelijk aan de kinderopvangcentra betaalt, en dat daarmee de uurprijs naar beneden gaat.

Radicale omslag 

Een versie van dat plan staat al in de steigers en moet in 2020 volledig doorgevoerd zijn. Maar Leijten wil het verder trekken. Ook de huurtoeslag en de zorgtoeslag mogen wat haar betreft afgeschaft worden; en direct doorgespeeld worden naar de aanbieders.

Overigens zijn er weinig partijen en economen die wel gelukkig zijn met het huidige toeslagensysteem, maar of de radicale omslag zoals Leijten die voorstelt er komt, is nog maar de vraag. Enerzijds omdat een dergelijke hervorming geen eenvoudige klus is, anderzijds omdat de toeslagen voor sommige partijen ook wel erg goed uitkomen. Leijten: "De heffingskorting en het toeslagencircus zijn instrumenten van politici om te draaien aan de koopkrachtknoppen."

Echt rechts kabinet

Als uit de koopkrachtplaatjes blijkt dat vooral hogere inkomens erop vooruitgaan, dan 'draai je even aan die heffingskorting' en hup: er is weer een groep gerustgesteld, legt Leijten uit. De kersverse financieel woordvoerder ziet in de toekomst liever geen herverdeling meer via toeslagen, maar een progressief belastingstelsel.

Met een 'echt rechts kabinet'  in de startblokken is de kans Leijtens gedroomde belastingstelsel er komt klein. Reden te meer om na jaren moeizaam oppositie voeren de handen ineen te slaan met de andere partijen op links. Er worden nu al gesprekken gevoerd in de wandelgangen, zegt ze. Over de issues waar ze elkaar gaan versterken, in plaats van afvallen. "En de vakbond heeft zich ook losgeschud van die poldertafel." Voor links komen er vier strijdlustige jaren aan.

Maar eerst nog even verder inlezen. 

Topnieuws