Pieter Klein

Beste minister Opstelten, doe eens gek

11 februari 2015 06:20

Zeer geachte heer Opstelten,

Dank voor de post van gisteren; de brief vol zwartgelakte documenten en geweigerde stukken over de afhandeling van de aanslag op MH17. Ik werd er eerlijk gezegd nogal verdrietig van. Ik had de hoop dat uw ambtenaren tijdig zouden inzien dat het eleganter zou zijn geweest om meer openheid te betrachten. Misschien ware dat netter ten opzichte van de nabestaanden van 298 doden - onder wie heel veel Nederlandse slachtoffers. En misschien ook omdat er gewoon een zwaarwegend politiek en maatschappelijk belang is bij het kunnen maken van een nauwgezette reconstructie van het kabinetsbeleid sinds die 17de juli.

"Ik had de hoop dat uw ambtenaren tijdig zouden inzien dat het eleganter zou zijn geweest om meer openheid te betrachten."

Ik ga u dus lastigvallen met een vraag, namelijk: of u hier nog eens goed over wilt nadenken en uw besluit wilt heroverwegen. Ik denk namelijk dat dat voor iedereen beter is, en meer recht doet aan de 'goede en democratische bestuursvoering' die openbaarheid beoogt te dienen.

(Ik zeg erbij: dit is een formele vraag. Meer precies: namens RTL Nieuws kom ik bij deze in bezwaar tegen uw beslissingen van 10 februari 2015 betreffende de Wob-verzoeken van 30 oktober 2014 inzake de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing en de Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing, een afschrift van uw besluit zal u samen met deze brief worden nagezonden, alsmede de machtiging op grond waarvan deze procedure wordt gevoerd; wij verzoeken u deze brief op te vatten als een bezwaarschrift in de zin der Algemene wet bestuursrecht Awb, zien af van het recht te worden gehoord in een hoorzitting - tenzij uw ministerie zou besluiten tot instelling van een onafhankelijke bezwaarcommissie, wij behouden ons het recht voor nadere bezwaargronden in te dienen en zijn, zoals u van RTL Nieuws gewend bent, altijd tot overleg bereid (hoewel de macht daar amper gebruik van maakt), en tot slot vragen we u om in de bezwaarfase - in lijn met de Wet openbaarheid bestuur Wob - 'zo spoedig mogelijk' te beslissen, zodat de onnodige inperking van de uitoefening van persvrijheid door het niet kunnen beschikken over informatie, wordt beëindigd). Punt.

Excuus voor al deze plichtplegingen. Maar voor je het weet staan we weer tegenover een landsadvocaat die de rechter probeert wijs te maken dat we niet-ontvankelijk zijn - zo gaat dat in Nederland. Vandaar dat ik hier op advies van juristen ook nog even vermeld dat uw beslissingen 'onvoldoende en onzorgvuldig gemotiveerd' zijn - het schijnt dat u dan weet wat ik bedoel. Verder moet ik neigingen onderdrukken om het over inhoud te hebben, om u te attenderen op die column van ene Bas Heijne in NRC Handelsblad, of die minidocumentaire van Geenstijl. U weet beter dan ik dat het niet om inhoud, maar om recht gaat. Ik denk dat er hier iets krom is.

Laat ik in gewonemensentaal maar eens uitleggen waarom uw beslissing rammelt:

1. Wij denken dat u niet goed heeft gezocht naar álle stukken. Zit er ergens nog iets in de hoek van een archiefkast? Is er iets van een bureau gevallen? Er zijn 255 documenten 'aangetroffen'; weet u zeker dat u niets over het hoofd ziet? Wij geloven het niet zo - ook omdat de tamtam ons wilde doen geloven dat het héél veel werk was - duizenden en duizenden stukken...

2. Natuurlijk willen wij helemaal geen informatie die de relatie met andere staten kan schaden; ook willen we geen namen van ambtenaren, of informatie over veiligheid van mensen ter plekke - we vragen om informatie - om feiten die bij de overheid bekend waren, en om besluiten die genomen zijn. Dat begreep u toch wel?

3. Wat wij nou heel vreemd vinden is dat uitgerekend uw diensten niet hebben gekeken naar vaste jurisprudentie over het openbaar maken van feiten uit de gevraagde stukken. Nog gekker vinden we dat u in lijn met uitspraken van het Europees Hof niet even heeft gekeken of het echt 'noodzakelijk' is dat zoveel mogelijk geheim blijft. Stort het land echt in als u iets ruimhartiger zou zijn? Waarom zegt u niets over dit 'noodzakelijkheidsvereiste'? Waarom zegt u ook niets over het belang van de pers bij (snelle) toegang tot overheidsinformatie?

4. Opmerkelijk is ook dat u de meeste agenda's van die commissies wel openbaar maakt, maar verder vrijwel niets. Zijn dit echt alle ingekomen stukken, vergaderstukken, adviezen en documenten die bij de leden terechtkwamen? En, nu we het er toch over hebben - waar zijn de besluitenlijsten gebleven? Uit de stukken kun je indirect opmaken dát ze er zijn; we leiden eruit af dat er dus ook besluitenlijsten zijn. U gaat ons en het grote publiek toch niet wijsmaken dat besluiten van zo'n college geheim zijn? Of dat u besluiten 'persoonlijke beleidsopvattingen' noemt? U weet toch wat de Raad van State eerder over besluitenlijsten heeft gezegd? En, nu we het toch over die vergaderingen en de verslagen daarvan hebben: is er niets, maar dan ook helemaal niets aan feitelijke informatie die openbaar kan worden?

5. Ik weet dat u het dezer dagen niet altijd makkelijk heeft, en u doet ook maar uw best, maar, nu u er toch bent en blijft - had u nou uitgerekend inzake MH17 niet gebruik kunnen maken van uw wettelijke bevoegdheid om in het landsbelang méér openbaar te maken? Ik weet dat de rechter hier slechts met een schuin oog naar kijkt - het is uw bevoegdheid, geen plicht - maar ik vraag u, geachte minister: zo niet nu, wanneer dan?

"Beste minister Opstelten, doe eens gek - laten we normaal doen en dit níet voor een rechter laten eindigen."

Volledigheidshalve moet ik zeggen dat dit bezwaar zich richt tegen álle onderdelen van uw beslissing; ik verzoek u daarom ook om een heroverweging van alle aspecten. Maar u en ik weten dat het hier eigenlijk niet om gaat. Ik denk dat uw ambtenaren stiekem tijd proberen te kopen - uitstellen, difficulteren in een bezwaarprocedure, hopen dat we niet naar een rechtbank stappen, en als we dat al doen, dat dat pas na publicatie van allerlei onderzoeksrapporten speelt, en vooral: dat het niet tot een kort geding komt. Don't count on it.

U en ik weten wat hier aan de orde is: politieke en bestuurlijke wil. Of beter: politieke moed om opportunisme te trotseren en inzage te geven in wat later toch wel openbaar wordt. Vandaar de vraag die ik eigenlijk wilde stellen. Beste minister Opstelten, doe eens gek - laten we normaal doen en dit níet voor een rechter laten eindigen. Misschien kunt u, voor éénmaal, desnoods met een beroep op bijzondere omstandigheden, doen waar de Wet openbaarheid van bestuur voor bedoeld is: openbaar maken.

Ik dank u op voorhand voor de aan deze brief te besteden aandacht.

Hoogachtend,

@pieterkleinrtl

(PS Als uw ambtenaren ons morgen bellen voor een kop koffie, denk ik dat we overmorgen een fatsoenlijke, eerlijke deal hebben over wat wel en wat niet).