Nederland

Reconstructie: zo wordt het staatshoofd gecompenseerd voor betalen belasting

10 oktober 2016 18:58 Aangepast: 30 juli 2017 04:30
Beeld © ANP

Sinds 1973 moet het staatshoofd belasting betalen over het rendement van zijn (of haar) privévermogen. Maar onze vorsten worden daarvoor financieel gecompenseerd. Het is een deal die al veertig jaar wordt weggemoffeld en tot stand kwam door geheime afspraken tussen leden van het Koninklijk Huis, ministers en topambtenaren. Een reconstructie.

Op dit moment betalen de Oranjes geen belasting over hun uitkering, het 'koninklijk salaris'. Ook hoeft het staatshoofd geen schenk- of erfbelasting af te dragen. Over het rendement op het omvangrijke privévermogen moet wel belasting worden betaald. Dit systeem is vastgelegd in wetten die ruim veertig jaar geleden van kracht werden.

In 1973 werd de Wet Financieel Statuut van het Koninklijk Huis van kracht. Voortaan zou de Nederlandse staat alle kosten betalen die samenhangen met de koninklijke functie. Wel moesten de Oranjes vanaf dat moment belasting betalen over hun privévermogen: ze moesten voortaan, net als 'gewone' Nederlanders, hun vermogensbelasting zelf betalen. Over aandelenbezit en spaargeld bijvoorbeeld. Tot die tijd waren ze vrijgesteld van het betalen van alle belastingen.

Diepste geheim afspraken

Nu blijkt dat in de jaren 70 in het diepste geheim afspraken zijn gemaakt om de Oranjes te compenseren voor de belastingen die ze voortaan moesten gaan betalen. Die compensatie zit nog steeds verweven in de uitkering die de huidige koning Willem-Alexander ontvangt.

Destijds ging het om een bedrag van 150.000 tot 200.000 gulden per jaar. Gecorrigeerd voor inflatie zou dat nu minimaal 230.000 euro zijn. RTL Nieuws heeft een berekening gemaakt waaruit blijkt dat de Oranjes in de afgelopen 42 jaar in totaal voor zo'n 7 miljoen euro aan belastingcompensatie hebben ontvangen.

Uit documenten uit de periode 1969-1973, die als geheim en vertrouwelijk zijn aangemerkt, blijkt dat ministers en ambtenaren een extra bedrag moesten regelen voor koningin Juliana. Het exacte bedrag werd nooit helemaal duidelijk. De details van de deal werden niet of niet volledig aan het parlement gemeld. Het huidige parlement weet er in ieder geval niets van.

Thumbnail

Prins Bernhard (Foto ANP) 

Druk van de Oranjes

Op basis van de documenten is duidelijk vast te stellen dat ambtenaren zich flink beklaagden over de Oranjes, die destijds het onderste uit de kan probeerden te halen. De hoogste ambtenaar van Financiën verwoordde zijn ergernis als volgt: "Mijn indruk is dat het bepaald geen eenvoudige zaak zal zijn om tot vaststelling van een bedrag te komen en daarvoor een zinnige verdediging te vinden."

Op Huis ten Bosch, het werkpaleis van de toenmalige koningin Juliana, vond hoog overleg plaats over de nieuwe wet die de kosten van het Koninklijk Huis moest vastleggen. De aanwezigen: koningin Juliana, prins Bernhard, prinses Beatrix, prins Claus, minister-president Piet de Jong en twee topambtenaren.

In een notitie aan betrokken ministers klaagt de secretaris-generaal van het ministerie van Financiën na dit gesprek over de druk die de Oranjes uitoefenden.

Thumbnail

Gevoelens van onbehagen

"Bernhard zag gaarne welke orde van grootte de inkomenscomponent zou zijn na afschaffing belastingvrijdom", staat in een notitie die RTL Nieuws heeft ingezien. Bij het ministerie van Financiën leidt de druk die Prins Bernhard uitoefende tot 'gevoelens van onbehagen', blijkt uit een notitie van de ambtelijke top van dat ministerie.

In een andere notitie schrijft de hoogste ambtenaar van de toenmalige minister-president dat het Hof de hoogte van de vergoeding aan de koningin wil 'afwegen tegen de consequenties van de gedeeltelijke opheffing van de belastingvrijdom (belastingvrijstelling)' die de Oranjes tot die tijd genoten.

Over de hoogte van de uitkering aan de leden van de koninklijke familie schrijft een topambtenaar aan de betrokken ministers: "Het enige wat verwacht kan worden is dat er een soort gemiddelde uit komt rollen, waarbij de mijn inziens nogal extreme gedachten welke aan de zijde van het Koninklijk Huis heersen, dan ten onrechte het uitgangspunt zouden vormen."

Uit de dozen vol notities en gespreksverslagen die RTL Nieuws heeft ingezien, blijkt duidelijk hoe sommige ministers en ambtenaren worstelden met de deal die in de maak was.

In 'geheime notitie: nummer 1046, 23 maart 1970' schrijft de hoogste ambtenaar van het ministerie van Financiën: "Mijnerzijds aan de minister medegedeeld sterk de indruk te hebben gekregen dat het totaal van de door de Minister-President genoemde bedragen ongeveer overeenkomt met het bedrag dat men voor gedeeltelijke opheffing van de belastingvrijdom aan belasting zou gaan betalen, zodat via de uitkeringen het verlies door de opheffing zou worden goedgemaakt."

De topambtenaar op Financiën was hier tegen. Het was volgens de secretaris-generaal 'absoluut onjuist' om aan de ene kant de belastingvrijdom op te heffen en die 'op een gecamoufleerde wijze weer ongedaan te maken'.

Discussie met Kamer vermijden

De ministerraad voelde nattigheid. Er werd afgesproken dat 'het bedrag (ter compensatie van het opheffen van de belastingvrijstellingen)' 'op de achtergrond' moest 'worden gedwongen' in het debat met de Tweede Kamer.

In een andere notitie van een discussie in de ministerraad staat letterlijk: een publieke discussie in de Tweede Kamer over de belastingcompensatie moest 'vermeden worden'. In de debatten met de Tweede Kamer moesten de details van de deal liever niet aan de orde komen.

Premiers beschermen de Oranjes

Thumbnail

Sinds 1973 is het stelsel van de kosten van het Koninklijk Huis niet fundamenteel veranderd. Zowel premier Jan Peter Balkenende als zijn opvolger Mark Rutte hebben de hoogte van de uitkeringen en de kosten van het Koninklijk Huis altijd verdedigd.

In een debat met de Tweede Kamer over de begroting van het Koninklijk Huis (2008) zei Balkenende dat er sinds 1973 'geen relevante omstandigheden zijn gewijzigd' en dus zag hij nooit aanleiding om de uitkeringen voor de koning of koningin aan te passen.

Ook Mark Rutte verwees de afgelopen jaren telkens naar afspraken uit het verleden. "Dit hele systeem hebben wij unaniem als Kamer goedgekeurd."

Onder verantwoordelijkheid van Rutte is in 2015 de 'Begroting van de Koning' doorgelicht. Ook in dat onderzoek wordt met geen woord gerept over de belastingcompensatie.

Zo probeerden Balkenende en Rutte te vermijden dat de afspraken uit het verleden over de kosten van het Koninklijk Huis opnieuw ter discussie worden gesteld.

Doofpot bij Financiën​

De archieven die RTL Nieuws heeft ingezien, liggen opgeslagen in het Nationaal Archief. Ze zijn 'beperkt openbaar' en daardoor alleen in te zien met goedkeuring van de directeur van het Nationaal Archief. RTL Nieuws kreeg die toestemming onder de voorwaarde dat er geen kopieën of foto's van het gevoelige dossier werden gemaakt. Daarom is dit verhaal gebaseerd op letterlijke citaten: de documenten zelf mogen wij niet openbaar maken.

Het ministerie van Financiën heeft deze documenten sinds 1973 verborgen gehouden. Pas in 2010 droeg het ministerie de stukken over aan het Nationaal Archief.

Staatsgeheim?

Het ministerie wilde het hele archief het liefst tot staatsgeheim bestempelen. Dat zou betekenen dat de archieven pas in 2050 helemaal openbaar zouden worden. Er staat namelijk informatie in die de persoonlijke levenssfeer van leden van het Koninklijk Huis raakt. De Nederlandse overheid probeert die informatie koste wat kost geheim houden.

Maar er kwam een kink in de kabel. Het Nationaal Archief stemde niet in met de door de minister van Financiën gewenste termijn van geheimhouding van de archieven, blijkt uit e-mailwisselingen tussen ambtenaren van het ministerie en het Nationaal Archief. Die e-mails zijn in bezit van RTL Nieuws.

Beperkt openbaar

Het Nationaal Archief tikte het ministerie op de vingers. Ook al wilde de minister van Financiën het niet, de archieven moesten wel degelijk 'beperkt openbaar' worden gemaakt. Na lang gesteggel stemde het ministerie van Financiën in met deze vorm van archiveren.

Alleen de directeur van het Nationaal Archief mag bepalen wie toegang krijgt tot dit archief. Toen RTL Nieuws om die toestemming vroeg, stemde de directeur daarmee in.

Meer op rtlnieuws.nl

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`