Politiek

Wie wil er nog in de gemeenteraad? Ook grote partijen haken af

01 december 2017 12:25 Aangepast: 07 december 2017 11:51
Na de verkiezingen zitten er meer partijen in gemeentebesturen.

Met de gemeenteraadsverkiezingen op komst zijn partijen druk op zoek naar nieuwe kandidaten. Dat gaat niet overal even soepel. Nu haken zelfs grote partijen in sommige plaatsen af, terwijl de bevoegdheden van gemeenten alleen maar toenemen.

Dinsdag werd bekend dat zowel de PvdA als de VVD dit jaar niet meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Hardinxveld-Giessendam. Kiezers kunnen daar in maart nu nog maar kiezen tussen vier partijen: de lokale partij T@B, SGP, ChristenUnie en CDA. Een ernstige verschraling. 

"We hebben tientallen mensen gesproken", zegt PvdA-raadslid Eelke Kraaijeveld, "maar niet voldoende mensen kunnen vinden." Een promotie op zijn werk zorgde ervoor dat ook Kraaijeveld zelf een volgende termijn niet meer zag zitten.

Minder gekwalificeerde mensen

Het probleem speelt niet alleen in Hardinxveld-Giessendam. Al jaren hebben verschillende partijen en gemeenten moeite mensen te vinden voor in de gemeenteraad. In tijden dat gemeenten steeds meer taken en verantwoordelijkheden krijgen, is dat een groot probleem.

Een gemeente als Den Bosch, bijvoorbeeld, werkt inmiddels met een jaarlijkse begroting van rond de 750 miljoen euro. De verwachting is dat het takenpakket van gemeenten en de daarbijhorende begroting de komende jaren, door bijvoorbeeld de invoering van de Omgevingswet, alleen maar verder zal uitbreiden en complexer zal worden.

"Er komt best veel op je af, als raadslid", beaamt Kraaijeveld. "Je neemt belangrijke besluiten en wij hebben de afgelopen jaren ervaren dat alleen de hoeveelheid stukken die we moesten lezen al flink is toegenomen."

Vergoeding

Er zijn verschillende problemen die ten grondslag liggen aan dit groeiende tekort. Een daarvan is geld. Raadslid zijn is geen fulltime baan. Raadsleden krijgen dan ook geen salaris, maar een 'vergoeding' voor het werk dat ze doen. Die loopt uiteen van zo'n 250 euro bruto per maand (inclusief onkostenvergoeding) voor kleine gemeenten tot 2300 euro bruto in gemeenten met minimaal 375.000 inwoners.

En juist in de kleinere gemeenten wordt het probleem steeds nijpender. Hardinxveld-Giessendam heeft 18.000 inwoners. Voor zijn raadswerk ontvangt Kraaijeveld maandelijks een kleine 1000 euro bruto, terwijl het werk hem gemiddeld zo'n 15 uur per week kost. Dat zien ook potentiële kandidaten. "Dat snap ik ook wel", zegt Kraaijeveld. "Je moet allerlei vergaderingen bijwonen, debatten voorbereiden, je gaat nog eens ergens langs of er komen mensen op bezoek." Met andere woorden: het is zeker geen goed betaalde baan.

Zeer hoge werkdruk

Dat de werkdruk voor raadsleden hoog is blijkt ook uit een enquête van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. 86 procent van de ondervraagden zegt daarin een 'hoge werkdruk' te ervaren, een derde heeft het zelfs over een 'heel hoge werkdruk'. Niet iedereen kan of wil die opoffering maken, als de vergoeding die er tegenover staat gering is.

In een brief aan minister Ollongren van Binnenlandse Zaken riep de Vereniging van Nederlandse Gemeenten dan ook op tot een verhoging van de vergoeding voor raadsleden van kleinere gemeenten. Mensen gaan niet de gemeenteraad in voor het geld, maar een iets hogere vergoeding kan ze wel over de streep trekken om zich kandidaat te stellen.

Bedreigingen

Daarnaast neemt ook de druk vanuit de samenleving op raadsleden toe. Uit een onderzoek uit 2016 bleek dat ruim een kwart van de raadsleden weleens te maken krijgt met agressie en geweld. 

"Er zijn de afgelopen periode bijvoorbeeld raadsleden bedreigd naar aanleiding van de vluchtelingencrisis", bevestigt ook een woordvoerder van de PvdA. Dat hakt er bij mensen heel erg in en zorgt ervoor dat ze wel twee keer nadenken over een vervolg, stelt de woordvoerder. Ook nieuwe aanwas wordt erdoor afgeschrikt. 

Lokale binding

Maar er speelt meer. Veel kleinere gemeenten zijn de afgelopen jaren gefuseerd. Mensen hebben vaak een sterke binding met hun eigen gemeente, maar nou net niet met de gemeenten daaromheen. Een bureaucratische fusiegemeente is minder aantrekkelijk om voor te werken dan een gemeente waar je veel mensen kent, en waar je alles kent waarvoor je je inzet.

Het is niet alleen de gemeenteraad waar mensen geen zin meer in hebben. Voor de meeste grote partijen in Nederland geldt dat ze al jaren te maken hebben met een flinke daling in ledenaantallen. Dat maakt de vijver waaruit potentiële gemeenteraadskandidaten gevist kunnen worden, ook een stuk kleiner. 

Oplossing

De PvdA bevestigt dat ze bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in minder gemeenten zullen meedoen, onder meer omdat daar niet voldoende goede mensen gevonden zijn. Het gaat, voor zover dat nu te overzien is, om ongeveer tien gemeenten, zegt een woordvoerder. De VVD zegt in ongeveer vier gemeenten niet deel te nemen aan de verkiezingen. Bij de vorige verkiezingen waren dat er trouwens zeven.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt in een reactie de problemen te herkennen en erover in gesprek te zijn met de VNG. Begin volgend jaar komt er een Kamerbrief over de kwestie.

Kraaijeveld geeft de hoop voor de PvdA Hardinxveld-Giessendam nog niet helemaal op. De deadline voor aanmelding ligt op 21 december. "We hebben het twee weken geleden aangekondigd", zegt hij. "Toen is er wel een vuurtje gaan branden. Ik hoop dat mensen de komende week toch nog wakker worden en denken 'wat gebeurt hier?'" Maar hij blijft realistisch: de kans op een wonder is klein. "Ik denk wel dat het gewoon lastig wordt", zegt hij. "Vanuit ons eigen netwerk is het nog niet gelukt. De kansen worden er niet groter op."

Wist je dat wij ook een app hebben?
Daarmee heb je al het nieuws binnen handbereik. Download 'm hier.

Playstore Appstore

`